Samenvatting Belgische binnenlandse
politiek
Hoofdstuk 3: De Volksunie en haar erfgenamen
1. De aanloop tot de oprichting van de Volksunie
WOI:
- Strijden voor het Nederlands in het Belgisch leger (Franstalig)
- ‘pour les Flamands, la mêmes chose’
Ontstaan van Frontpartij : tegenstellingen tussen Waals en Vlaams (1919)
Jaren 30: Vlaams Nationaal Verbond (VNV)
WOII:
- Deel Vlaamse beweging (VNV) doet aan Collaboratie -> samenwerking met de Duitsers
de zwarten en witten
- Wit: verzet
- Zwart: collaborateurs
Na WOII:
- Poging om impact van Vlaamse beweging uit te schakelen -> repressie (ideologische en communautaire
dimensie)
zware klap voor Vlaamse Beweging en politiek Vlaams-nationalisme MAAR niet dood
- Hoe komt dit? (heropvlakkering Vl bewustzijn)
- Dynamitering v/d ijzertoren (Diksmuide)
- AVV VVK :‘alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Christus’
- Talentelling van 1947: tellen hoeveel mensen er welke taal spreken -> meerderheid wordt de officiële
taal v/d gemeente -> verfransing (prutsen in voordeel van Fransen)
- Anti-Vlaams karakter v/d repressie: reactie op collaboratie (bvb. kaal scheren, opsluiting in zoo
Antwerpen…) -> gevoel van anti-Vlaams karakter (ook Walen die collaboreerden!!)
Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij:
- Voor- en tegenstanders
- Grote tegenstander CVP (Christene Volkspartij -> Christen Democraten)
- Christendemocraten proberen bij lijstvorming om Vlaams Nationale gezinde mensen op eigen lijsten
te krijgen -> recuperatie van oud-VNV-kiezers
Oprichting ‘Volksunie’ (1949): kort bestaan
Parlementsverkiezingen: Oprichting Vlaamse concentratie (1949):
- Pleidooi tegen de repressie -> anti-repressiepartij
- (Nog geen sprake van federalisme)
- Kort bestaan
- 2%: weinig, maar symbolisch van belang -> er is nog een markt voor een Vlaamse Nationale partij
Parlementsverkiezingen: Oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’ (1954):
- Echte voorloper huidige partij
1
, - Perceptie voor Volksunie: Vlaamse nationale politieke partij die wou opkomen voor de Vlaming
- Slecht resultaat
- 54-58: schoolstrijd
- Levensbeschouwelijke tegenstelling zeer duidelijk
- Christen democraten <-> socialisten en liberalen
- Strijd om de ziel van het kind -> kinderen kregen meer en meer mogelijkheden in onderwijs
Geen focus op communautaire
2. De evolutie van de Volksunie 1954-1961: Van het ontstaan tot de eerste
politieke doorbraak
Oprichting van de Volksunie (12/1954)
- Gunstige voedingsbodem
- Koningskwestie: Leopold III komt niet terug op de troon -> MAAR wel meerderheid stemmen voor
terugkeer (waarvan zeer veel Vlamingen)
- Aarzelende houding (van traditionele partijen) regering mbt repressie
- gebrekkige toepassing taalwetten
- publicatie resultaten talentelling 1947: klopte niet
- Belangrijkste eisen
- Federalisme: Idee van de eigen bevoegdheden krijgen -> zouden het beter doen (wat we zelf doen,
doen we beter)
- Amnestie: We moeten niet vergeten (Collaboratie), maar wel vergeven (afsluiten, streep onder
trekken)
Scoorde niet zo goed tussen 1954-1958, waarom?
- Periode v/d schoolstrijd
- De regering van Achiel Van Acker: paarse regering (socialisten en liberalen) -> geen ruimte voor
amnestie en federalisme
- Achiel Van Acker:
- Belgische Socialistische Partij (BSP)
- Beschouwd als één van de mensen aan de basis van ons sociale zekerheidssyteem
- ‘charbon’(bijnaam): Duitse krijgsgevangenen verplicht werken om kolenproductie weer op
peil te krijgen = Kolenslag
- Wou burgemeester worden -> niet gelukt (zoon wel, Frank Van Acker)
- Voor velen de partij van de zwarten: link met de collaboratie
- Voor velen de partij van scheurmakers
- CVP zag VU als bedreiging voor de katholieke eenheid (VU = ook katholiek) en haar eigen positie
Tekenen van opleving na 1958:
- Sluiten van het schoolpact (einde schoolstrijd): pacificatie van de levensbeschouwelijke breuklijn (wordt
minder belangrijk)
(Sociaal-economische en) communautaire wordt belangrijker -> gunstiger politiek klimaat
- parlementaire activiteit Frans Van der Elst (voorzitter sinds 1957) -> heeft veel parlementaire activiteit
ontwikkeld
- partij organisatorisch beter uitgebouwd
De volksunie geraakt gelanceerd, maar zeer traag :
Problemen voor kleinere partijen
- Partijfinanciering
- Partijprogramma
- Partijstructuur
2
, - Kiesdrempel
3. Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961-1970
Zweeppartij: met een zweep naar andere partijen om een bepaald thema op de agenda te zetten
Parlementsverkiezingen 1961
- Volksunie grote overwinnaar en CVP zwaar verlies -> communicerende vaten (als de ene wint, verliest de
andere)
- doorbraak vooral in steden
- regering Lefèvre-Spaak
- Rooms rode regering (socialisten en christen democraten)
- Agenda:
- sociaaleconomische problematiek
- communautaire problematiek (taalgrens 1963 definitief vastleggen!!)
- VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming
- maar wel onrechtstreeks als ‘zweeppartij’ voor CVP
Partijcongres Mechelen 1963
- koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme (voorheen uitgesproken christenen) doet wantrouwen
ontstaan
Interne spanningen
- rechter- en linkervleugel
- breuk met Vlaamse Militanten Orde (VMO)
- = Vlaams-nationalistische en later extreemrechtse propaganda- en actiegroep in Vlaanderen
- Deconinck (links georiënteerd federalisme) -> botsen met andere leden
Parlementsverkiezingen 1965 groot succes
- gunstig politiek klimaat (focus sociaal-economisch en communtair)
- verruimingsoperatie: op zoek naar mensen die geen lid waren, maar die wel een interessant profiel hebben
-> Schiltz, Coppieters, Anciaux
- stevige organisatorische uitbouw
- PVV grootste overwinnaar (partij voor vrijheid en vooruitgang – liberalen)
- Opvallend: woord liberaal staat er niet meer in
- Nieuw doelpubliek na schoolpact -> religie minder van belang (ook katholieken kunnen op
liberalen stemmen)
- ‘pest voor Vlaanderen’ (Vlaams Nationale hoek): Belgischgezinden (zogezegd tegen belang van
Vlaanderen)
- regering Harmel-Spinoy (rooms-rood)
- Kort, tot 1966
- regering Vanden Boeynans (VDB) - De Clercq (rooms-blauw)
- Focus sociaaleconomisch
- communautair: Leuvense universiteit struikelsteen (opsplitsing -> Vlaams en Franstalig)
- Ten val in 1968 (door Leuven)
Van 1958-1999: christendemocraten altijd in regering!!
Binnen VU tegenstelling linker- /rechtervleugel
- rechtervleugel (Karel Dillen): Vlaams-radicale pressiepartij
- linkervleugel: omvorming tot sociaal-progressieve oppositiepartij
3
, Parlementsverkiezingen 1968
- in het teken van het communautaire → communautaire partijen beste resultaat
- VU derde partij in Vlaanderen
- verruimingsstrategie Lode Claes:
- Lode Claes: belangrijk bij totstandkoming Vlaams Blok (later)
Regering Eyskens-Merlot-Cools
- ‘Werkgroep der 28’
- Belang regering: totstandkoming gemeenschappen (1970)
- Rooms-rode regering (christen democraten en socialisten)
Gemeenteraadsverkiezingen 1970
- Marsorders bij christendemocratische partij die wilde dat Volksunie niet in CBS -> soort cordon sanitaire
(bestond nog niet)
- VU-verkozenen veelal uit schepencolleges geweerd
1971 installatie Cultuurraden met steun van VU
4. Van oppositiepartij tot regeringspartij 1971-1977
Parlementsverkiezingen 1971
- FDF-RW grote overwinnaar (Front démocratique des francophones)
- VU bleef derde partij -> electoraal plafond (stagnatie)
En nu? Nemen we regeringsverantwoordelijkheid of gaan we in oppositie?
Nieuwe strategie VU leidt tot spanningen
- Spanning linker en rechter vleugel
- Linker: voorstanders regeringsdeelname -> argument: uiteraard gaan we compromissen moeten
sluiten
- Rechts: tegen compromissen
- keuze voor al of niet regeringsverantwoordelijkheid leidt tot zware spanningen
- 1973 partijcongres Oostende beheerst door Hugo Schiltz → bevestiging participationisme
- Bereid om regeringsverantwoordelijkheid te nemen
Regering Leburton:
- Rooms-rood-blauw
- Val: lbramco-affaire ->Belgisch politiek schandaal (1974)
Parlementsverkiezingen 1974
- na val regering Leburton (Ibramco)
- economische crisis
- verlies communautaire partijen
- winst CVP/PSC (Christelijke Volkspartij)
- vorming regering Tindemans (CVP) -> ‘met deze man wordt het anders’, andere manier van politiek doen
- VU voor het eerst betrokken bij regeringsonderhandelingen (betrokken, maar finaal niet gelukt)
Binnen partij machtsstrijd: Schiltz versus Van der Elst
- Beiden voorstander van regeringsdeelname
- Van der Elst verdacht Schiltz ervan een greep te willen doen naar de macht in de partij & zag hem als een
bedreiging voor zijn positie
4
politiek
Hoofdstuk 3: De Volksunie en haar erfgenamen
1. De aanloop tot de oprichting van de Volksunie
WOI:
- Strijden voor het Nederlands in het Belgisch leger (Franstalig)
- ‘pour les Flamands, la mêmes chose’
Ontstaan van Frontpartij : tegenstellingen tussen Waals en Vlaams (1919)
Jaren 30: Vlaams Nationaal Verbond (VNV)
WOII:
- Deel Vlaamse beweging (VNV) doet aan Collaboratie -> samenwerking met de Duitsers
de zwarten en witten
- Wit: verzet
- Zwart: collaborateurs
Na WOII:
- Poging om impact van Vlaamse beweging uit te schakelen -> repressie (ideologische en communautaire
dimensie)
zware klap voor Vlaamse Beweging en politiek Vlaams-nationalisme MAAR niet dood
- Hoe komt dit? (heropvlakkering Vl bewustzijn)
- Dynamitering v/d ijzertoren (Diksmuide)
- AVV VVK :‘alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Christus’
- Talentelling van 1947: tellen hoeveel mensen er welke taal spreken -> meerderheid wordt de officiële
taal v/d gemeente -> verfransing (prutsen in voordeel van Fransen)
- Anti-Vlaams karakter v/d repressie: reactie op collaboratie (bvb. kaal scheren, opsluiting in zoo
Antwerpen…) -> gevoel van anti-Vlaams karakter (ook Walen die collaboreerden!!)
Oprichting nieuwe Vlaams-nationale partij:
- Voor- en tegenstanders
- Grote tegenstander CVP (Christene Volkspartij -> Christen Democraten)
- Christendemocraten proberen bij lijstvorming om Vlaams Nationale gezinde mensen op eigen lijsten
te krijgen -> recuperatie van oud-VNV-kiezers
Oprichting ‘Volksunie’ (1949): kort bestaan
Parlementsverkiezingen: Oprichting Vlaamse concentratie (1949):
- Pleidooi tegen de repressie -> anti-repressiepartij
- (Nog geen sprake van federalisme)
- Kort bestaan
- 2%: weinig, maar symbolisch van belang -> er is nog een markt voor een Vlaamse Nationale partij
Parlementsverkiezingen: Oprichting ‘Christelijke Vlaamse Volksunie’ (1954):
- Echte voorloper huidige partij
1
, - Perceptie voor Volksunie: Vlaamse nationale politieke partij die wou opkomen voor de Vlaming
- Slecht resultaat
- 54-58: schoolstrijd
- Levensbeschouwelijke tegenstelling zeer duidelijk
- Christen democraten <-> socialisten en liberalen
- Strijd om de ziel van het kind -> kinderen kregen meer en meer mogelijkheden in onderwijs
Geen focus op communautaire
2. De evolutie van de Volksunie 1954-1961: Van het ontstaan tot de eerste
politieke doorbraak
Oprichting van de Volksunie (12/1954)
- Gunstige voedingsbodem
- Koningskwestie: Leopold III komt niet terug op de troon -> MAAR wel meerderheid stemmen voor
terugkeer (waarvan zeer veel Vlamingen)
- Aarzelende houding (van traditionele partijen) regering mbt repressie
- gebrekkige toepassing taalwetten
- publicatie resultaten talentelling 1947: klopte niet
- Belangrijkste eisen
- Federalisme: Idee van de eigen bevoegdheden krijgen -> zouden het beter doen (wat we zelf doen,
doen we beter)
- Amnestie: We moeten niet vergeten (Collaboratie), maar wel vergeven (afsluiten, streep onder
trekken)
Scoorde niet zo goed tussen 1954-1958, waarom?
- Periode v/d schoolstrijd
- De regering van Achiel Van Acker: paarse regering (socialisten en liberalen) -> geen ruimte voor
amnestie en federalisme
- Achiel Van Acker:
- Belgische Socialistische Partij (BSP)
- Beschouwd als één van de mensen aan de basis van ons sociale zekerheidssyteem
- ‘charbon’(bijnaam): Duitse krijgsgevangenen verplicht werken om kolenproductie weer op
peil te krijgen = Kolenslag
- Wou burgemeester worden -> niet gelukt (zoon wel, Frank Van Acker)
- Voor velen de partij van de zwarten: link met de collaboratie
- Voor velen de partij van scheurmakers
- CVP zag VU als bedreiging voor de katholieke eenheid (VU = ook katholiek) en haar eigen positie
Tekenen van opleving na 1958:
- Sluiten van het schoolpact (einde schoolstrijd): pacificatie van de levensbeschouwelijke breuklijn (wordt
minder belangrijk)
(Sociaal-economische en) communautaire wordt belangrijker -> gunstiger politiek klimaat
- parlementaire activiteit Frans Van der Elst (voorzitter sinds 1957) -> heeft veel parlementaire activiteit
ontwikkeld
- partij organisatorisch beter uitgebouwd
De volksunie geraakt gelanceerd, maar zeer traag :
Problemen voor kleinere partijen
- Partijfinanciering
- Partijprogramma
- Partijstructuur
2
, - Kiesdrempel
3. Van zweeppartij naar oppositiepartij 1961-1970
Zweeppartij: met een zweep naar andere partijen om een bepaald thema op de agenda te zetten
Parlementsverkiezingen 1961
- Volksunie grote overwinnaar en CVP zwaar verlies -> communicerende vaten (als de ene wint, verliest de
andere)
- doorbraak vooral in steden
- regering Lefèvre-Spaak
- Rooms rode regering (socialisten en christen democraten)
- Agenda:
- sociaaleconomische problematiek
- communautaire problematiek (taalgrens 1963 definitief vastleggen!!)
- VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming
- maar wel onrechtstreeks als ‘zweeppartij’ voor CVP
Partijcongres Mechelen 1963
- koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme (voorheen uitgesproken christenen) doet wantrouwen
ontstaan
Interne spanningen
- rechter- en linkervleugel
- breuk met Vlaamse Militanten Orde (VMO)
- = Vlaams-nationalistische en later extreemrechtse propaganda- en actiegroep in Vlaanderen
- Deconinck (links georiënteerd federalisme) -> botsen met andere leden
Parlementsverkiezingen 1965 groot succes
- gunstig politiek klimaat (focus sociaal-economisch en communtair)
- verruimingsoperatie: op zoek naar mensen die geen lid waren, maar die wel een interessant profiel hebben
-> Schiltz, Coppieters, Anciaux
- stevige organisatorische uitbouw
- PVV grootste overwinnaar (partij voor vrijheid en vooruitgang – liberalen)
- Opvallend: woord liberaal staat er niet meer in
- Nieuw doelpubliek na schoolpact -> religie minder van belang (ook katholieken kunnen op
liberalen stemmen)
- ‘pest voor Vlaanderen’ (Vlaams Nationale hoek): Belgischgezinden (zogezegd tegen belang van
Vlaanderen)
- regering Harmel-Spinoy (rooms-rood)
- Kort, tot 1966
- regering Vanden Boeynans (VDB) - De Clercq (rooms-blauw)
- Focus sociaaleconomisch
- communautair: Leuvense universiteit struikelsteen (opsplitsing -> Vlaams en Franstalig)
- Ten val in 1968 (door Leuven)
Van 1958-1999: christendemocraten altijd in regering!!
Binnen VU tegenstelling linker- /rechtervleugel
- rechtervleugel (Karel Dillen): Vlaams-radicale pressiepartij
- linkervleugel: omvorming tot sociaal-progressieve oppositiepartij
3
, Parlementsverkiezingen 1968
- in het teken van het communautaire → communautaire partijen beste resultaat
- VU derde partij in Vlaanderen
- verruimingsstrategie Lode Claes:
- Lode Claes: belangrijk bij totstandkoming Vlaams Blok (later)
Regering Eyskens-Merlot-Cools
- ‘Werkgroep der 28’
- Belang regering: totstandkoming gemeenschappen (1970)
- Rooms-rode regering (christen democraten en socialisten)
Gemeenteraadsverkiezingen 1970
- Marsorders bij christendemocratische partij die wilde dat Volksunie niet in CBS -> soort cordon sanitaire
(bestond nog niet)
- VU-verkozenen veelal uit schepencolleges geweerd
1971 installatie Cultuurraden met steun van VU
4. Van oppositiepartij tot regeringspartij 1971-1977
Parlementsverkiezingen 1971
- FDF-RW grote overwinnaar (Front démocratique des francophones)
- VU bleef derde partij -> electoraal plafond (stagnatie)
En nu? Nemen we regeringsverantwoordelijkheid of gaan we in oppositie?
Nieuwe strategie VU leidt tot spanningen
- Spanning linker en rechter vleugel
- Linker: voorstanders regeringsdeelname -> argument: uiteraard gaan we compromissen moeten
sluiten
- Rechts: tegen compromissen
- keuze voor al of niet regeringsverantwoordelijkheid leidt tot zware spanningen
- 1973 partijcongres Oostende beheerst door Hugo Schiltz → bevestiging participationisme
- Bereid om regeringsverantwoordelijkheid te nemen
Regering Leburton:
- Rooms-rood-blauw
- Val: lbramco-affaire ->Belgisch politiek schandaal (1974)
Parlementsverkiezingen 1974
- na val regering Leburton (Ibramco)
- economische crisis
- verlies communautaire partijen
- winst CVP/PSC (Christelijke Volkspartij)
- vorming regering Tindemans (CVP) -> ‘met deze man wordt het anders’, andere manier van politiek doen
- VU voor het eerst betrokken bij regeringsonderhandelingen (betrokken, maar finaal niet gelukt)
Binnen partij machtsstrijd: Schiltz versus Van der Elst
- Beiden voorstander van regeringsdeelname
- Van der Elst verdacht Schiltz ervan een greep te willen doen naar de macht in de partij & zag hem als een
bedreiging voor zijn positie
4
