Samenvatting Deel 1 bronnen en beginselen van het recht (geslaagd)

Elena Dams


BBR – OBJECTIEVE RECHT
H1 - OBJECTIEF EN SUBJECTIEF RECHT
RECHT EN RECHTEN

 Recht heeft geen unieke definitie en is onderworpen aan de relativiteit in tijd en ruimte
 Internationale samenwerking heeft geleid tot totstandkoming van internationaal recht
 Objectief recht (= het recht)
o Geheel van regels die in de samenleving gelden
o Leggen onder meer subjectieve rechten vast
o Bestaat uit diverse rechtsbronnen (bronnen van recht staan opgesteld in de
codex)
o Bestudeerd in rechtsdogmatiek (= de studie van het objectief recht)
 Subjectief recht (= mijn rechten)
o Rechten die we individueel kunnen uitoefenen
o Aanspraak die een persoon kan laten gelden namens het objectief recht
o Pas sprake van subjectief recht als het steunt op een regel uit objectief recht

OBJECTIEF RECHT (= HET POSITIEF RECHT)

 Geen eensluidende definitie:
o Het recht dat in de samenleving aanwezig is
o Het geheel van regels dat op een bepaald moment op een bepaalde plaats van
toepassing is
 Gemeenschappelijke elementen van de definities van objectief recht
o Gericht op de normatieve ordening van de samenleving
 Recht heeft een sociale functie
 Gezamenlijk regels afspreken om conflicten te vermijden
o Een geheel van regels en voorschriften
o Uitgevaardigd door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Maatschappelijke macht kan UM, RM, parlementaire democratie, … zijn
o Afdwingbaar door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Nooit recht in eigen handen nemen
 Om af te dingen moet je beroep doen op maatschappelijk gezag

 Objectief recht is een abstract en statisch gegeven
o Law in the books (regelgeoriënteerde of doctrinaire benadering van het recht
 Law in the books is het recht zoals het neergeschreven is (een soort ideale
wereld) (↔ Law in action: de toepassing van de rechtsregels in de feiten)
o Rechtsdogmatiek VS metajuridische studie van het recht
 Rechtsdogmatiek bestudeert de rechtstheorie van het objectief recht,
terwijl de metajuridica het recht vanuit een extern perspectief bestudeert
(vb. sociologie, filosofie, …)
o Statisch, maar niet onveranderlijk in tijd
 Het recht is veranderlijk in de tijd, maar ook statisch → het recht dat op
dat moment van toepassing is aan de hand van bijvoorbeeld een foto
o Materieel recht (inhoud) VS formele recht (procedures)
1

, Elena Dams

SUBJECTIEF RECHT

BEGRIP

 Het subjectief recht …
o Wordt bekeken vanuit het perspectief van de persoon (rechtssubject) die een
bepaalde juridische aanspraak heeft
o Is een door het objectieve recht bekrachtigde bevoegdheid of aanspraak die een
rechtssubject op een bepaalde zaak of jegens een bepaald persoon kan
uitoefenen om zijn/haar eigen doelstellingen te verwezenlijken
 Tegenover de aanspraak staat een welbepaalde juridische verplichting
 Door een regel van objectief recht opgelegd
 Naleving kan worden afgedwongen door de rechter door
belanghebbende
o Vloeit voort uit het objectief recht
 Art. 3.50 BW: het eigendomsrecht → heerschappij over een goed)
 Als wet in Grondwet staat of mensenrecht is → grondrecht of
fundamenteel recht
 Grondrechten ≠ absoluut, alle rechten hebben beperkingen
 Er zijn ook juridisch beschermde belangen, die geen rechten zijn
o Er staat geen afdwingbaar subjectief recht tegenover
o Vb. het belang van een kind om in een veilige en liefdevolle omgeving op te
groeien → vanaf dit niet zo is, wordt dit wel een subjectief recht en kunnen er
maatregelen genomen worden door een jeugdrechter

VERSCHEIDENHEID AAN SUBJECTIEVE RECHTEN

 Er zijn subjectieve rechten die aan de titularis ervan zeggenschap verlenen over een
bepaald goed of over een bepaalde gedraging vanwege één of meerdere personen

WESLEY HOHFELD
 Volgens de Amerikaanse rechtsfilosoof Wesley Hohfeld (1879 - 1918) kunnen we
verschillende types van relaties tussen personen benoemen (legal conceptions)
o Aanspraak (claim)
 Tegenover een recht staat een plicht
 Vb. contracten, onderwijs → plicht = slagen, recht = diploma
o Vrijheid (privilege)
 Vrijheid iets te doen zonder verplichting daartoe
 Vb. Je koopt een fiets en je mag daar dan mee doen wat je wilt
o Macht of bevoegdheid (power)
 De bevoegdheid om aanspraken en vrijheden in het leven te roepen
 Gestaltungsrecht = de mogelijkheid om iets te creëren
 Vb. een erfenis (eenzijdig de rechtstoestand van iemand wijzigen),
schenking
o Immuniteit (immunity)
 De bescherming door het recht tegen de macht van anderen om
aanspraken of vrijheden te wijzigen (staat vaak in Grondwet geschreven)
 Deze wetten ≠ absoluut → vb. bevel van huiszoeking
 Vb. bescherming van eigen woning
2

, Elena Dams

RECHTSREGELS EN HET SUBJECTIEVE RECHT


HYPOTHETISCHE VORM
 Een subjectief recht moet altijd vastliggen in een rechtsregel van het objectief recht
 Rechtsregels als gedragsnormen verbinden aan bepaalde algemeen omschreven
feiten/handelingen bepaalde algemeen omschreven rechtgevolgen
 De wetgever (maatschappelijk gezag) bepaalt hoe men zich moet gedragen
o Vb. art. 6.5 BW → artikel is het gevolg van een fout, dat kunnen we op 2
manieren bekijken
 Een verplichting die is opgelegd door een norm, maar is miskend (niet
stoppen bij rood)
 Gedrag vertonen dat niet wordt verwacht van een redelijk zorgvuldig
persoon in dezelfde situatie (‘het ideale gedrag’)
o Gevolg van artikel is dat er schade ontstaat → bij sprake van causaal verband
tussen schade en schuld, is er de juridische verplichting dat de schade vergoed
moet worden
 Door de toepassing van de regel komt het objectief recht tot leven
o Subjectief recht levert ook toepassings- en interpretatievragen op (rechter moet
oordelen)
 Wiens fout is het?
 Andere oorzaken?
 Er zijn elementen in een rechtsregel die een gedragsnorm bevatten
o Rechtssubject
o Rechtsobject
o Rechtsfeit
o Rechtsgevolg


HET RECHTSSUBJECT
 De titularis (drager) van rechten en verplichtingen
 = degene voor wie de rechtsnorm gevolgen teweegbrengt of degene aan wie het
objectief recht mogelijke rechten toekent en verplichtingen oplegt
o Actief: recht hebben op iets
o Passief: een verplichting
 2 soorten rechtssubjecten
o Natuurlijke personen
o Rechtspersonen

NATUURLIJKE PERSONEN
 Alle levende mensen
 Geen onderscheid tussen mensen met en zonder rechten
o Geen slavernij, burgerlijke dood (art. 4 EVRM en art. 18 Gw.)
 Gelijke dragers van rechten en verplichtingen
o Rechtsbekwaamheid: de geschiktheid om houder te zijn van subjectieve rechten
o Handelingsbekwaamheid: de bekwaamheid om rechtshandelingen te stellen
 Ook antropocentrische benadering


3

, Elena Dams

o Dieren en planten kunnen enkel rechtsobjecten zijn als voorwerp van het
subjectief recht. Ze genieten van bepaalde bescherming, maar zijn geen
personen (art. 7bis Gw. & art. 3.39 BW)
o De bewaarder van een dier is foutloos aansprakelijk (art. 6.17 BW)

RECHTSPERSONEN
 Een “fictie van het recht” → niet tastbaar terug te vinden
 = Groeperingen van natuurlijke personen of een voor een bepaald doel afgescheiden
vermogen ten aanzien van het recht behandeld als een zelfstandige eenheid
 Enkel door de wetgever aangeduid
o Anders: feitelijke vereniging
 Treden op via organen (natuurlijke personen) die hen kunnen vertegenwoordigen
 Zowel publiekrechtelijk als privaatrechtelijk

PUBLIEKRECHTELIJKE RECHTSPERSONEN
 Door de overheid opgericht met oog op publieke dienstverlening
o Bekleed met deel van overheidsmacht
 Vb. Staat, gemeenschappen, gewesten, agentschappen, beroepsverenigingen, …
 Ontlenen hun rechtspersoonlijkheid aan de wet, decreet of ordonnantie

PRIVAATRECHTELIJKE RECHTSPERSONEN
 Opgericht op privaatinitiatief
o Treden op ter behartiging van private belangen
 Vennootschappen (WVV = Wetboek van vennootschappen en verenigingen)
o Opgericht door personen die een inbreng doen, vermogen hebben, uitoefening
stellen van welbepaalde activiteiten tot voorwerpen en het doel hebben om aan
vennoten een vermogensdeel uit te keren
o Verschillende soorten:
 Vennootschap onder firma (VOF)
 Commanditaire vennootschap (CommV)
 Besloten vennootschap (BV)
 Coöperatieve vennootschap (CV)
 Naamloze vennootschap (NV)
 Verenigingen zonder winstoogmerk (vzw)
o Opgericht door minstens 2 personen (leden) die een belangloos doel nastreven
zonder uitkering van een vermogensvoordeel
 Stichtingen
o Rechtspersonen zonder leden
o Streven een belangloos doel na zonder uitkering van enig vermogen
o Zijn van openbaar nut (religieus, filosofisch, pedagogisch, …)
o Kan ook privaat karakter hebben (bij private stichting geen leden, wel
bestuurders)
 Feitelijke verenigingen
o Geen rechtspersoonlijkheid
o Vrijheid van verenigingen (art. 27 Gw.) → hoeft geen vzw te zijn
o Soms bepaald aspect van rechtspersoonlijkheid
 Vakverenigingen (vakbonden) kunnen CAOs sluiten

4