Doelgroepen
Inleiding
Wat verstaan we onder een ‘doelgroep’?
● Specifieke groep mensen (kinderen, jongeren of volwassenen)
● Vergelijkbare
○ Behoeften
○ Uitdagingen
○ Kenmerken
○ Hulp- of ondersteuningsvraag
● 4 doelgroepen in dit OLOD
○ Verstandelijke beperking
○ Fysieke beperking
○ Autismespectrumstoornis
○ Gedragsproblemen
Een ‘beperking’ hoeft geen ‘handicap’ te zijn
● Beperking
○ = hindernis
■ Aangeboren of verworven door omstandigheden
■ Die de persoon ondervindt (op fysiek, cognitief of sensorieel vlak)
■ Én die het functioneren van een individu op één of meer gebieden
beïnvloedt
● Handicap
○ = afstemmingsprobleem tussen persoon met beperking en omgeving
4 richtvragen volgens ‘Van Os’
● Richtvragen om een beeld te krijgen van
○ Het verhaal van de cliënt met zijn of haar sterktes en zwaktes
○ Het wenselijk doel van de cliënt
○ De ondersteuning die nodig is om dit doel te bereiken
● Vraag 1: wat is er met jou gebeurd?
○ Cliënt: ruimte om diens verhaal te delen
○ OTB: persoonlijke achtergrond, context van cliënt verkennen en begrijpen
● Vraag 2: wat zijn je kwetsbaarheden en weerbaarheden?
○ Welke factoren belemmeren vooruitgang van de cliënt?
○ Welke krachten, talenten, … bevorderen vooruitgang van de cliënt en/of kunnen de
kwetsbaarheden verminderen?
● Vraag 3: waar wil je naartoe?
○ Gewenste toekomstige situatie?
○ Cliënt gaat zelf (of betrokken wordt bij) het doel formuleren
○ Mee dirigeren leidt tot motivatie, verandering en groei
● Vraag 4: wat heb je nodig?
○ Cliënt geeft aan (of wordt betrokken bij) welke hulpmiddelen of hulp strategieën nodig zijn
om de gewenste situatie (doel) te bereiken
○ Ook hier: mee dirigeren → motivatie, verandering en groei
1
,Leerdoelen van dit OLOD
● Beroepsrol 1 = doelgroep werker
○ student handelt methodisch-agogisch in functie van het welzijn van de doelgroep
■ legt de kenmerken van verschillende doelgroepen uit
→ beschrijf de kenmerken van personen met een beperking en
ontwikkelingsstoornis
■ licht de verschillende elementen van methodisch-handelen toe
→ benoemt de ondersteuningsvraag bij verschillende doelgroepen
H1 personen met een verstandelijke beperking (VB)
Deel 1: ik wil jou begrijpen
In de schoenen van iemand met een verstandelijke beperking
● Een persoon met een verstandelijke beperking heeft
○ Een minder goed ontwikkeld intellectueel vermogen
■ = bekwaamheid om info
● Op te doen
● Te begrijpen
● Te verwerken
● Erover na te denken
● Te gebruiken om problemen op te lossen
■ → ruimer dan een IQ
○ Minder goed ontwikkelde adaptieve vaardigheden
■ = vaardigheden die een persoon nodig heeft
● Om zich aan te passen aan het dagelijks leven
● En om zelfstandig te functioneren in verschillende
omgevingen
■ 3 soorten
● Praktische ad.vdh
→ Uitvoeren van taken en handelingen nodig voor
zelfverzorging en onafhankelijk functioneren
■ Persoonlijke hygiëne
■ Aan- en uitkleden
■ Eten
■ Drinken
■ Toiletgebruik
■ Huishoudelijke taken
■ Geldbeheer
● Sociale ad.vdh
➔ Effectief communiceren
➔ Relaties opbouwen
➔ Interacties aangaan
➔ Begrijpen en toepassen sociale normen & regels
◆ Luisteren
◆ Non-verbale communicatie
◆ Empathie
◆ Sociale signalen begrijpen
2
, ● Conceptuele ad.vdh
➔ In verschillende situaties abstracte informatie begrijpen, verwerken
en toepassen
◆ Begrip van
◆ Tijd
◆ Geld
◆ Tellen
◆ Meten
◆ Kleuren
◆ Vormen
◆ Letters en cijfers
● Dit heeft invloed op het algemeen dagelijks functioneren van de persoon
Elke persoon met een verstandelijke beperking is uniek
● Het algemeen dagelijks functioneren van personen met een verstandelijke beperking wordt
beïnvloed door
○ De ontwikkelingsleeftijd van de persoon
■ Kalenderleeftijd = de leeftijd van de persoon in jaren sinds de geboorte
■ Ontwikkelingsleeftijd = ontwikkeling op verschillende ontwikkelingsgebieden
○ De ernst (de mate) van de verstandelijke beperking
■ Hoeveel belemmering en uitdaging iemand ervaart als gevolg van de beperking,
wordt aangegeven in de behoeften (of nood) aan ondersteuning en/of zorg
○ De blijvende toestand
■ Ondanks ondersteuning en begeleiding blijft de achterstand gedurende het gehele
leven aanwezig
Oorzaken van een verstandelijke beperking
● Door chromosomale en genetische aspecten
○ Voorbeeld: syndroom van Down of trisomie 21
■ Extra chromosoom op 21ste chromosomenpaar
● Prenatale, perinatale of postnatale fase
○ Prenataal (voor geboorte)
■ Infectieziekten
● Voorbeeld : rodehond, CMV, toxoplasmose
■ Alcohol-, geneesmiddelen- en drugsgebruik
○ Perinataal (Tijdens geboorte)
■ Te lang zonder zuurstof kan leiden tot hersenschade bij de baby
■ Onvolgroeide organen en het nog niet volledig ontwikkelde zenuwstelsel bij
prematuur geboren worden
○ Postnataal (na de geboorte, voor 18 jaar)
■ Ernstige infecties/ziekten zoals hersenvliesontsteking of ernstige onbehandelde
geelzucht
■ Verwaarlozing (niet tegemoetkomen aan fysieke, emotionele, sociale en
educatieve basisbehoeften) en ondervoeding
3
, In de schoenen van het netwerk van iemand met een VB
● Ouders
○ Pallet aan emoties
■ Verdriet
■ Verwarring
■ Bezorgdheid
■ Schuldgevoelens
■ Angst voor de toekomst
○ Verwachtingen komen niet uit
■ Interactie
■ Begrijpen
■ Inspelen op behoeften
■ …
■ Verloopt anders
○ Zorgtaken wegen zwaar
■ Medische afspraken
■ Therapeutische interventies
■ Educatie
■ Dagelijkse verzorging
○ Steun en verbinding zoeken
■ Ervaringen delen
■ Praktische tips
■ Emotionele ondersteuning via professionele hulpverleners
■ Lotgenotencontact
■ Gespecialiseerde organisaties
○ Evenwicht werk-leven-balans zoeken
■ Stress
■ Zorgen
■ Emotionele belasting
■ Financiële druk
■ Nood aan flexibele/aangepaste werkuren
■ …
● Gezin
○ Gezinsadaptatie
■ Wijze waarop gezin zich aanpast en reageert op de behoeften/uitdagingen
van persoon met VB
4
Inleiding
Wat verstaan we onder een ‘doelgroep’?
● Specifieke groep mensen (kinderen, jongeren of volwassenen)
● Vergelijkbare
○ Behoeften
○ Uitdagingen
○ Kenmerken
○ Hulp- of ondersteuningsvraag
● 4 doelgroepen in dit OLOD
○ Verstandelijke beperking
○ Fysieke beperking
○ Autismespectrumstoornis
○ Gedragsproblemen
Een ‘beperking’ hoeft geen ‘handicap’ te zijn
● Beperking
○ = hindernis
■ Aangeboren of verworven door omstandigheden
■ Die de persoon ondervindt (op fysiek, cognitief of sensorieel vlak)
■ Én die het functioneren van een individu op één of meer gebieden
beïnvloedt
● Handicap
○ = afstemmingsprobleem tussen persoon met beperking en omgeving
4 richtvragen volgens ‘Van Os’
● Richtvragen om een beeld te krijgen van
○ Het verhaal van de cliënt met zijn of haar sterktes en zwaktes
○ Het wenselijk doel van de cliënt
○ De ondersteuning die nodig is om dit doel te bereiken
● Vraag 1: wat is er met jou gebeurd?
○ Cliënt: ruimte om diens verhaal te delen
○ OTB: persoonlijke achtergrond, context van cliënt verkennen en begrijpen
● Vraag 2: wat zijn je kwetsbaarheden en weerbaarheden?
○ Welke factoren belemmeren vooruitgang van de cliënt?
○ Welke krachten, talenten, … bevorderen vooruitgang van de cliënt en/of kunnen de
kwetsbaarheden verminderen?
● Vraag 3: waar wil je naartoe?
○ Gewenste toekomstige situatie?
○ Cliënt gaat zelf (of betrokken wordt bij) het doel formuleren
○ Mee dirigeren leidt tot motivatie, verandering en groei
● Vraag 4: wat heb je nodig?
○ Cliënt geeft aan (of wordt betrokken bij) welke hulpmiddelen of hulp strategieën nodig zijn
om de gewenste situatie (doel) te bereiken
○ Ook hier: mee dirigeren → motivatie, verandering en groei
1
,Leerdoelen van dit OLOD
● Beroepsrol 1 = doelgroep werker
○ student handelt methodisch-agogisch in functie van het welzijn van de doelgroep
■ legt de kenmerken van verschillende doelgroepen uit
→ beschrijf de kenmerken van personen met een beperking en
ontwikkelingsstoornis
■ licht de verschillende elementen van methodisch-handelen toe
→ benoemt de ondersteuningsvraag bij verschillende doelgroepen
H1 personen met een verstandelijke beperking (VB)
Deel 1: ik wil jou begrijpen
In de schoenen van iemand met een verstandelijke beperking
● Een persoon met een verstandelijke beperking heeft
○ Een minder goed ontwikkeld intellectueel vermogen
■ = bekwaamheid om info
● Op te doen
● Te begrijpen
● Te verwerken
● Erover na te denken
● Te gebruiken om problemen op te lossen
■ → ruimer dan een IQ
○ Minder goed ontwikkelde adaptieve vaardigheden
■ = vaardigheden die een persoon nodig heeft
● Om zich aan te passen aan het dagelijks leven
● En om zelfstandig te functioneren in verschillende
omgevingen
■ 3 soorten
● Praktische ad.vdh
→ Uitvoeren van taken en handelingen nodig voor
zelfverzorging en onafhankelijk functioneren
■ Persoonlijke hygiëne
■ Aan- en uitkleden
■ Eten
■ Drinken
■ Toiletgebruik
■ Huishoudelijke taken
■ Geldbeheer
● Sociale ad.vdh
➔ Effectief communiceren
➔ Relaties opbouwen
➔ Interacties aangaan
➔ Begrijpen en toepassen sociale normen & regels
◆ Luisteren
◆ Non-verbale communicatie
◆ Empathie
◆ Sociale signalen begrijpen
2
, ● Conceptuele ad.vdh
➔ In verschillende situaties abstracte informatie begrijpen, verwerken
en toepassen
◆ Begrip van
◆ Tijd
◆ Geld
◆ Tellen
◆ Meten
◆ Kleuren
◆ Vormen
◆ Letters en cijfers
● Dit heeft invloed op het algemeen dagelijks functioneren van de persoon
Elke persoon met een verstandelijke beperking is uniek
● Het algemeen dagelijks functioneren van personen met een verstandelijke beperking wordt
beïnvloed door
○ De ontwikkelingsleeftijd van de persoon
■ Kalenderleeftijd = de leeftijd van de persoon in jaren sinds de geboorte
■ Ontwikkelingsleeftijd = ontwikkeling op verschillende ontwikkelingsgebieden
○ De ernst (de mate) van de verstandelijke beperking
■ Hoeveel belemmering en uitdaging iemand ervaart als gevolg van de beperking,
wordt aangegeven in de behoeften (of nood) aan ondersteuning en/of zorg
○ De blijvende toestand
■ Ondanks ondersteuning en begeleiding blijft de achterstand gedurende het gehele
leven aanwezig
Oorzaken van een verstandelijke beperking
● Door chromosomale en genetische aspecten
○ Voorbeeld: syndroom van Down of trisomie 21
■ Extra chromosoom op 21ste chromosomenpaar
● Prenatale, perinatale of postnatale fase
○ Prenataal (voor geboorte)
■ Infectieziekten
● Voorbeeld : rodehond, CMV, toxoplasmose
■ Alcohol-, geneesmiddelen- en drugsgebruik
○ Perinataal (Tijdens geboorte)
■ Te lang zonder zuurstof kan leiden tot hersenschade bij de baby
■ Onvolgroeide organen en het nog niet volledig ontwikkelde zenuwstelsel bij
prematuur geboren worden
○ Postnataal (na de geboorte, voor 18 jaar)
■ Ernstige infecties/ziekten zoals hersenvliesontsteking of ernstige onbehandelde
geelzucht
■ Verwaarlozing (niet tegemoetkomen aan fysieke, emotionele, sociale en
educatieve basisbehoeften) en ondervoeding
3
, In de schoenen van het netwerk van iemand met een VB
● Ouders
○ Pallet aan emoties
■ Verdriet
■ Verwarring
■ Bezorgdheid
■ Schuldgevoelens
■ Angst voor de toekomst
○ Verwachtingen komen niet uit
■ Interactie
■ Begrijpen
■ Inspelen op behoeften
■ …
■ Verloopt anders
○ Zorgtaken wegen zwaar
■ Medische afspraken
■ Therapeutische interventies
■ Educatie
■ Dagelijkse verzorging
○ Steun en verbinding zoeken
■ Ervaringen delen
■ Praktische tips
■ Emotionele ondersteuning via professionele hulpverleners
■ Lotgenotencontact
■ Gespecialiseerde organisaties
○ Evenwicht werk-leven-balans zoeken
■ Stress
■ Zorgen
■ Emotionele belasting
■ Financiële druk
■ Nood aan flexibele/aangepaste werkuren
■ …
● Gezin
○ Gezinsadaptatie
■ Wijze waarop gezin zich aanpast en reageert op de behoeften/uitdagingen
van persoon met VB
4
