Pedagogische filosofie 2024-2025
1 HET (ON)AFHANKELIJK INDIVIDU
1.1 ONAFHANKELIJK INDIVIDU VS AFHANKELIJK INDIVIDU
SPANNINGSVELD in dit thema = verantwoordelijkheid laten nemen VS hulp
bieden
Zelf keuzes maken is een standaard, maar niet altijd zo geweest.
Geen eigen keuzes maken je wordt bekeken als een gedomineerd iemand.
- Vb: slavernij, vrouwen geen stemrecht
Voordeel van eigen keuzes: je hebt er verdienste aan
Nadeel van eigen keuzes: je hebt er schuld aan
VERDIENSTE EN SCHULD MODEL
Niets mis mee maar model is niet rechtvaardig als je de keuzes niet zelf in
handen hebt
Voorbeeld: je wordt bedreigd dat ze je kinderen ontvoeren, om dit te
voorkomen moet je een lln haar laptop stelen. Dit zijn keuzes die je niet
zelf in de hand hebt
Meritocratie = macht van de verdienste
HET ONAFHANKELIJK INDIVIDU
We leven in een keuzesamenleving (= SL waar ieders eigen keuzes maakt)
Beeld: we maken een afweging van vele argumenten en nemen een beslissing
die afweging en beslissing, dat zijn we zelf. Te veel leunen op anderen =
zwakte
Onafhankelijkheid = uitzonderlijk in de geschiedenis
1.1.1 HET INDIVIDU BIJ DESCARTES
= vader van de moderne filosofie
Soort breukfiguur: hij denkt zelf na en neemt het geloof niet als houvast
om te denken
Vooruitgang in de wetenschap
- Vooral in de geneeskunde omdat sommige eigenzinnige dingen gingen
doen
TWIJFELEXPERIMENT
= hij trok alles in twijfel tot hij aan 1 ding niet meer kon twijfelen, en dat was zijn
zekerheid dan
Eigen zintuigen in vraag stellen
- Hallucinaties, zicht, waan ideeën, …
1
,Pedagogische filosofie 2024-2025
“Ik twijfel, dus ik besta”
Symbolische geboorte van het zelf denken
Antropocentrisme = de mens staat in het centrum
Rationalisme = de rede Tot zekerheid komen door te denken.
- Hieruit volgt universalisme & is gebaseerd op het denken
1.1.2 INDIVIDUALISME / ANTROPOCEEN
Centrale vraag: wie ben ik? Er bestaat een “ik” en die gaat de wereld ontdekken
Individualisme = afhankelijk individu
= individu kiest/handelt vanuit zichzelf (wel met info van buitenaf, maar
handeling vanuit individu)
Waardengelaten betekenis = individualist/egoïst: geen rekening houden met
anderen, steeds kiezen voor eigen belang.
Ook in alledaagse beeld: ‘denk er nog maar eens goed over na, zonder je maar
even af’
- Leidt tot universalisme: denken maakt zich los van je cultuur en historische
bepaaldheid, en zou zo voor iedereen tot hetzelfde resultaat moeten
leiden.
Zelf kunnen kiezen, zorgt voor nieuwe wegen die opengaan.
POSITIEVE GEVOLGEN VAN INDIVIDUALISME
Levert veel mogelijkheden op
Basis vd verlichting (filosofie van zelf moeten nadenken)
- Vluchtweg van mensen uit hun onmondigheid waar ze zelf schuldig aan
zijn
Is een mensenrecht -> bescherming van elk individu
De gedachten moet je niet beschermen, wel wat je met je gedachten kan
doen
Enorm populair
- Enorme ontwikkeling door zich los te maken van verstikkende tradities
- Ontwikkeling op vlak van wetenschap en economie
- Visie op de mens om vrij te zijn van anderen
1.2 HET ONAFHANKELIJK INDIVIDU TEN TOP
= Tonen dat individualisme in onze SL sterk aanwezig is als ideaalbeeld
Ayn Rand:
- Vrouwelijk filosoof
- Inspiratiebron van Alan Greenspan (is een belangrijk figuur in de
economie)
2
, Pedagogische filosofie 2024-2025
- Neoliberaal economisch model (greed is good) (hebzucht hebben is goed)
o Concreet: niet helpen, enkel als je er iets extra voor krijgt. Voor wat
hoort wat.
Zigmund Bauman:
- Auteur van het boek “jouw identiteit, onze identiteit, werken we constant
aan”
o Dominante visie van identiteit: je kan je eigen identiteit kiezen
1.1.3 KRITIEK OP INDIVIDUALISME (OOK WEL DE NADELEN VAN
INDIVIDUALISME)
Individuele keuzes geven verantwoordelijkheden individueel verdienstemodel
= individuele schuldmodel
- Keerzijde vd medaille bv Gert Verhulst zei “ik heb wat ik verdien. Als je
vindt dat je hard werkt maar niet rijk bent, dan werk je niet hard genoeg”.
Keuzesamenleving geeft keuzestress en keuzevermoeidheid
- Keuzestress: “kiezen is verliezen” veel keuzes maar er maar 1 kunnen
maken
- Keuzevermoeidheid: te veel keuzes die gemaakt worden op een dag
kunnen keuzevermoeidheid met zich meebrengen
In discretie brengen van gewoontes, tradities, onafhankelijkheid vh individu
- = in een negatief daglicht plaatsen
- Bv: hoofddoek dragen, als eigen keuze of uit traditie?
Cx
1.2 DE AFHANKELIJKHEID VH SUBJECT
1.2.1 CONTINGENTIE VAN JEZELF
Contingentie = toevalligheid waarmee je geconfronteerd wordt
- Bv hoe groot je bent
Onze samenleving heeft moeite met die contingentie: beheersingslogica
- Beheersingslogica = we willen alles beheersen & onder controle hebben &
willen dus niet onafhankelijk zijn
Vb: 1000uur trainen doorzetten suggereert dat je kan kiezen en dat talent
niet bestaat let op: afhankelijkheid van je lichaam
1.2.2 CONTINGENTIE VAN ANDEREN: SOCIALE ZELF
3
1 HET (ON)AFHANKELIJK INDIVIDU
1.1 ONAFHANKELIJK INDIVIDU VS AFHANKELIJK INDIVIDU
SPANNINGSVELD in dit thema = verantwoordelijkheid laten nemen VS hulp
bieden
Zelf keuzes maken is een standaard, maar niet altijd zo geweest.
Geen eigen keuzes maken je wordt bekeken als een gedomineerd iemand.
- Vb: slavernij, vrouwen geen stemrecht
Voordeel van eigen keuzes: je hebt er verdienste aan
Nadeel van eigen keuzes: je hebt er schuld aan
VERDIENSTE EN SCHULD MODEL
Niets mis mee maar model is niet rechtvaardig als je de keuzes niet zelf in
handen hebt
Voorbeeld: je wordt bedreigd dat ze je kinderen ontvoeren, om dit te
voorkomen moet je een lln haar laptop stelen. Dit zijn keuzes die je niet
zelf in de hand hebt
Meritocratie = macht van de verdienste
HET ONAFHANKELIJK INDIVIDU
We leven in een keuzesamenleving (= SL waar ieders eigen keuzes maakt)
Beeld: we maken een afweging van vele argumenten en nemen een beslissing
die afweging en beslissing, dat zijn we zelf. Te veel leunen op anderen =
zwakte
Onafhankelijkheid = uitzonderlijk in de geschiedenis
1.1.1 HET INDIVIDU BIJ DESCARTES
= vader van de moderne filosofie
Soort breukfiguur: hij denkt zelf na en neemt het geloof niet als houvast
om te denken
Vooruitgang in de wetenschap
- Vooral in de geneeskunde omdat sommige eigenzinnige dingen gingen
doen
TWIJFELEXPERIMENT
= hij trok alles in twijfel tot hij aan 1 ding niet meer kon twijfelen, en dat was zijn
zekerheid dan
Eigen zintuigen in vraag stellen
- Hallucinaties, zicht, waan ideeën, …
1
,Pedagogische filosofie 2024-2025
“Ik twijfel, dus ik besta”
Symbolische geboorte van het zelf denken
Antropocentrisme = de mens staat in het centrum
Rationalisme = de rede Tot zekerheid komen door te denken.
- Hieruit volgt universalisme & is gebaseerd op het denken
1.1.2 INDIVIDUALISME / ANTROPOCEEN
Centrale vraag: wie ben ik? Er bestaat een “ik” en die gaat de wereld ontdekken
Individualisme = afhankelijk individu
= individu kiest/handelt vanuit zichzelf (wel met info van buitenaf, maar
handeling vanuit individu)
Waardengelaten betekenis = individualist/egoïst: geen rekening houden met
anderen, steeds kiezen voor eigen belang.
Ook in alledaagse beeld: ‘denk er nog maar eens goed over na, zonder je maar
even af’
- Leidt tot universalisme: denken maakt zich los van je cultuur en historische
bepaaldheid, en zou zo voor iedereen tot hetzelfde resultaat moeten
leiden.
Zelf kunnen kiezen, zorgt voor nieuwe wegen die opengaan.
POSITIEVE GEVOLGEN VAN INDIVIDUALISME
Levert veel mogelijkheden op
Basis vd verlichting (filosofie van zelf moeten nadenken)
- Vluchtweg van mensen uit hun onmondigheid waar ze zelf schuldig aan
zijn
Is een mensenrecht -> bescherming van elk individu
De gedachten moet je niet beschermen, wel wat je met je gedachten kan
doen
Enorm populair
- Enorme ontwikkeling door zich los te maken van verstikkende tradities
- Ontwikkeling op vlak van wetenschap en economie
- Visie op de mens om vrij te zijn van anderen
1.2 HET ONAFHANKELIJK INDIVIDU TEN TOP
= Tonen dat individualisme in onze SL sterk aanwezig is als ideaalbeeld
Ayn Rand:
- Vrouwelijk filosoof
- Inspiratiebron van Alan Greenspan (is een belangrijk figuur in de
economie)
2
, Pedagogische filosofie 2024-2025
- Neoliberaal economisch model (greed is good) (hebzucht hebben is goed)
o Concreet: niet helpen, enkel als je er iets extra voor krijgt. Voor wat
hoort wat.
Zigmund Bauman:
- Auteur van het boek “jouw identiteit, onze identiteit, werken we constant
aan”
o Dominante visie van identiteit: je kan je eigen identiteit kiezen
1.1.3 KRITIEK OP INDIVIDUALISME (OOK WEL DE NADELEN VAN
INDIVIDUALISME)
Individuele keuzes geven verantwoordelijkheden individueel verdienstemodel
= individuele schuldmodel
- Keerzijde vd medaille bv Gert Verhulst zei “ik heb wat ik verdien. Als je
vindt dat je hard werkt maar niet rijk bent, dan werk je niet hard genoeg”.
Keuzesamenleving geeft keuzestress en keuzevermoeidheid
- Keuzestress: “kiezen is verliezen” veel keuzes maar er maar 1 kunnen
maken
- Keuzevermoeidheid: te veel keuzes die gemaakt worden op een dag
kunnen keuzevermoeidheid met zich meebrengen
In discretie brengen van gewoontes, tradities, onafhankelijkheid vh individu
- = in een negatief daglicht plaatsen
- Bv: hoofddoek dragen, als eigen keuze of uit traditie?
Cx
1.2 DE AFHANKELIJKHEID VH SUBJECT
1.2.1 CONTINGENTIE VAN JEZELF
Contingentie = toevalligheid waarmee je geconfronteerd wordt
- Bv hoe groot je bent
Onze samenleving heeft moeite met die contingentie: beheersingslogica
- Beheersingslogica = we willen alles beheersen & onder controle hebben &
willen dus niet onafhankelijk zijn
Vb: 1000uur trainen doorzetten suggereert dat je kan kiezen en dat talent
niet bestaat let op: afhankelijkheid van je lichaam
1.2.2 CONTINGENTIE VAN ANDEREN: SOCIALE ZELF
3
