Contents
Grondbeginselen........................................................................................................................... 6
Inleiding ....................................................................................................................................... 6
Doelen...................................................................................................................................... 6
Leermateriaal en examen........................................................................................................... 6
Algemene Beginselen .................................................................................................................... 6
Begrip belasting ........................................................................................................................ 6
Indeling van de belastingen........................................................................................................ 7
Bevoegdheid om belasting te heffen ..........................................................................................10
Ter info: Hiërarchie der rechtsnormen .......................................................................................12
Beginselen in het fiscaal recht ...................................................................................................12
Bescherming bij het tot stand komen van materiële belastingregels.........................................13
Legaliteitsbeginsel ................................................................................................................13
Legaliteitsbeginsel: delegatie van essentiële bestanddelen ......................................................13
Belastingontwijking vs. Belastingontduiking ...............................................................................15
Belastingontwijking...............................................................................................................15
Belastingontduiking ..............................................................................................................16
Fiscaal misbruik ....................................................................................................................16
Bestrijden van ‘fiscaal misbruik’ .............................................................................................17
Bescherming bij het tot stand komen van materiële belastingregels ............................................18
Eenjarigheidsbeginsel/annuïteitsbeginsel...............................................................................18
Gelijkheidsbeginsel ...............................................................................................................18
Niet-retroactiviteitsbeginsel ..................................................................................................19
Fiscale non bis in idem beginsel .............................................................................................20
Rechtszekerheidsbeginsel......................................................................................................21
Vertrouwensbeginsel ............................................................................................................22
Verhouding met andere rechtstakken ....................................................................................22
De fiscale procedure.....................................................................................................................23
1. Inleiding ...............................................................................................................................23
1.1 Afbakening ..................................................................................................................23
1.2 Normeringsbevoegdheid ..............................................................................................23
1.3 Enkele begrippen .........................................................................................................23
1.4 Enkele belangrijke evoluties ..........................................................................................24
2. Algemene beginselen ............................................................................................................25
2.0 Inleiding .............................................................................................................................25
1
, 2.1 Welke zijn de belangrijkste fundamentele rechten in fiscale zaken?.................................25
2.1.1 Het recht op privéleven en het recht op de bescherming van persoonsgegevens .........25
2.1.2 Het recht op een gelijke behandeling ........................................................................26
2.1.3 Het recht op een eerlijk proces .................................................................................26
2.1.4 Het recht op toegang tot bestuursdocumenten ..........................................................27
2.1.5 Het recht op een doeltreffende voorziening in rechte .................................................27
2.1.6 Het recht om geen twee keer te worden berecht en gestraft (non bis in idem-beginsel)
28
2.1.7 Het recht op eigendom.............................................................................................28
2.2 Welke zijn de algemene beginselen van administratief recht waaraan de fiscale
administratie zich moet houden? ..............................................................................................28
2.2.1 Het legaliteitsbeginsel, met inbegrip van het verbod op machtsafwending ..................29
2.2.2 De motiveringsplicht ................................................................................................29
2.2.3 De algemene beginselen van behoorlijk bestuur ........................................................29
3. Aangifte en rapportering .......................................................................................................30
3.1 De aangifteverplichtingen van de belastingplichtige .......................................................30
3.1.1 Voor welke belastingen moet er een aangifte ingediend worden? ...............................30
3.1.2 Wie moet de aangifte indienen? ...............................................................................30
3.1.3 Gelden er soms vrijstellingen van aangifteverplichtingen? ..........................................30
3.1.4 Welke gegevens moeten in de aangifte worden opgenomen? .....................................30
3.1.5 Op welke wijze moet de aangifte ingediend worden? .................................................31
3.1.6 Binnen welke termijn moet de aangifte ingediend worden?........................................31
3.1.7 Welke waarde heeft een ingediende aangifte? ...........................................................31
3.2 De rapporteringsverplichtingen van derden ...................................................................31
3.3 Internationale rapportering ..........................................................................................32
3.3.1 Waarom wordt er op geautomatiseerde wijze grensoverschrijdend informatie
uitgewisseld? .......................................................................................................................32
3.3.2 Welke internationale afspraken bestaan daarover? ....................................................32
4. Controle ...............................................................................................................................32
4.0 Inleiding .............................................................................................................................32
4.1 Welke algemene onderzoeksbevoegdheden heeft de fiscale administratie? .....................32
4.1.1 Welke onderzoeksbevoegdheden zijn er ter aanzien van de belastingsplichtige? ..........33
4.1.2 Welke onderzoeksbevoegdheden zijn er ten aanzien van derden? ..............................33
4.1.3 Welke onderzoeksbevoegdheden zijn er ten opzichte van overheden? ........................33
4.1.4 Wat als er niet wordt meegewerkt aan het onderzoek? ..............................................34
4.2 Onderzoekstermijnen ...................................................................................................34
4.3 Enkele bijzondere onderzoeksbevoegdheden.................................................................36
2
, 4.3.1 De fiscale visitatie – art 319 ......................................................................................36
4.3.2 Het onderzoek bij personen die onderworpen zijn aan het beroepsgeheim .................37
4.3.3 Het bankonderzoek ..................................................................................................37
4.4 Grensoverschrijdend onderzoek....................................................................................37
5. Bewijs ..................................................................................................................................38
5.1 Verdeling van de bewijslast...........................................................................................38
5.1.1 Algemeen: wie bewijst wat? .....................................................................................39
5.1.2 Uitzonderingen ........................................................................................................39
5.2 Hoe kan bewijs geleverd worden? .................................................................................39
5.2.1 Algemene en bijzondere bewijsmiddelen ..................................................................40
5.2.2 Het schriftelijk bewijs ...............................................................................................40
5.2.3 Het bewijs door vermoedens ....................................................................................42
5.2.4 Het bewijs door getuigen..........................................................................................43
5.2.5 De bekentenis..........................................................................................................43
5.3 Het lot van onrechtmatig verkregen bewijs ....................................................................43
6. Vestiging van de aanslag .......................................................................................................44
6.1 Wat is de rol en betekenis van het vestigingsproces?......................................................44
6.1.1 Moet de belastingschuld verplicht worden geformaliseerd? .......................................44
6.1.2 Op welke wijze gebeurt de formalisering van de belastingschuld? ...............................44
6.2 Hoe verloopt het vestigingsproces?...............................................................................45
6.2.1 Algemeen ................................................................................................................45
6.2.2 Hoe verloopt het vestigingsproces inzake inkomstenbelastingen? ...............................45
6.2.3 Hoe verloopt het vestigingsproces inzake BTW? Art 53,66,85 WBTW...........................49
6.3 Binnen welke termijnen moet het vestigingsproces worden afgerond? ............................50
6.3.1 Algemeen ................................................................................................................50
6.3.2 Welke aanslagtermijnen gelden er inzake inkomstenbelastingen? ...............................51
6.3.3 Welke verjaringstermijnen gelden er inzake BTW? .....................................................55
7. De geschilprocedure .............................................................................................................56
7.1 Anticiperen op geschillen..............................................................................................56
7.1.1 Akkoorden met de fiscus ..........................................................................................56
7.1.2 Horizontaal toezicht .................................................................................................56
7.2 Administratief beroep art. 366 ev..................................................................................57
7.3 Fiscale bemiddeling......................................................................................................58
7.4 Gerechtelijke geschillen ................................................................................................58
7.4.1 Bij welke rechtbank kan men de procedure starten? ..................................................58
7.4.2 Hoe wordt de procedure ingeleid? ............................................................................59
3
, 7.4.3 Hoe verloopt de procedure? .....................................................................................59
7.4.4 Wat als de belastingplichtige gelijk krijgt? ..................................................................59
7.4.5 Wat als een partij niet akkoord is met de uitspraak?...................................................60
7.5 Ombudsman ................................................................................................................60
7.6 Grensoverschrijdende geschillen ...................................................................................60
8. Inning en invordering ............................................................................................................61
8.1 Schuldenaren...............................................................................................................61
8.1.1 Wie is er allemaal gehouden tot de betaling? ............................................................61
8.1.2 Kan de fiscus de algemene rechtsopvolgers aanspreken?............................................61
8.1.3 Hoe gebeurt de invordering ten aanzien van gehuwden en wettelijke samenwonenden?..61
8.1.4 Bestaan er andere derden tot wie de fiscus zich kan richten?......................................61
8.2 De betaling van de belastingschulden ............................................................................61
8.2.1 Binnen welke termijnen moeten de belastingschulden betaald zijn? ...........................61
8.2.2 Op welke wijze gebeurt de betaling? .........................................................................62
8.2.3 Kan de betaling gebeuren door compensatie? ...........................................................62
8.2.4 Zijn er interesten verschuldigd als gevolg van laattijdige betaling? ...............................62
8.3 Betalingsfaciliteiten en kwijtschelding van belastingschulden .........................................63
8.3.1 Kan de fiscus een uitstel van betaling verlenen?.........................................................63
8.3.2 Kan de fiscus schulden kwijtschelden? ......................................................................63
8.4 Hoe verloopt het invorderingsproces? ...........................................................................63
8.4.1 Wat begrijpt men onder de minnelijke invordering? ...................................................64
8.4.2 Hoe verloopt de gedwongen invordering? .................................................................64
8.4.3 Kan de fiscus ook invorderingsmaatregelen nemen bij een betwisting? .......................64
8.4.4 Tot wanneer kan de fiscus invorderingsmaatregelen nemen?......................................64
8.5 Enkele bijzondere invorderingsmaatregelen...................................................................64
8.5.1 Voorrechten en hypotheken .....................................................................................64
8.5.2 Notificatieverplichtingen ..........................................................................................64
8.5.3 Specifieke aansprakelijkheden ..................................................................................64
8.6 Invordering over de grenzen heen .................................................................................66
9. Sancties en vervolging ..............................................................................................................67
9.1 Wat is het onderscheid tussen de fiscaal-administratieve en fiscaal-strafrechtelijke
sanctionering? .........................................................................................................................67
9.1.1 Wat is het nationaalrechtelijk onderscheid?...............................................................67
9.1.2 Wat is het onderscheid in het licht van de mensenrechteninstrumenten?....................67
9.2 Fiscaal-administratieve sanctionering ............................................................................67
4
Grondbeginselen........................................................................................................................... 6
Inleiding ....................................................................................................................................... 6
Doelen...................................................................................................................................... 6
Leermateriaal en examen........................................................................................................... 6
Algemene Beginselen .................................................................................................................... 6
Begrip belasting ........................................................................................................................ 6
Indeling van de belastingen........................................................................................................ 7
Bevoegdheid om belasting te heffen ..........................................................................................10
Ter info: Hiërarchie der rechtsnormen .......................................................................................12
Beginselen in het fiscaal recht ...................................................................................................12
Bescherming bij het tot stand komen van materiële belastingregels.........................................13
Legaliteitsbeginsel ................................................................................................................13
Legaliteitsbeginsel: delegatie van essentiële bestanddelen ......................................................13
Belastingontwijking vs. Belastingontduiking ...............................................................................15
Belastingontwijking...............................................................................................................15
Belastingontduiking ..............................................................................................................16
Fiscaal misbruik ....................................................................................................................16
Bestrijden van ‘fiscaal misbruik’ .............................................................................................17
Bescherming bij het tot stand komen van materiële belastingregels ............................................18
Eenjarigheidsbeginsel/annuïteitsbeginsel...............................................................................18
Gelijkheidsbeginsel ...............................................................................................................18
Niet-retroactiviteitsbeginsel ..................................................................................................19
Fiscale non bis in idem beginsel .............................................................................................20
Rechtszekerheidsbeginsel......................................................................................................21
Vertrouwensbeginsel ............................................................................................................22
Verhouding met andere rechtstakken ....................................................................................22
De fiscale procedure.....................................................................................................................23
1. Inleiding ...............................................................................................................................23
1.1 Afbakening ..................................................................................................................23
1.2 Normeringsbevoegdheid ..............................................................................................23
1.3 Enkele begrippen .........................................................................................................23
1.4 Enkele belangrijke evoluties ..........................................................................................24
2. Algemene beginselen ............................................................................................................25
2.0 Inleiding .............................................................................................................................25
1
, 2.1 Welke zijn de belangrijkste fundamentele rechten in fiscale zaken?.................................25
2.1.1 Het recht op privéleven en het recht op de bescherming van persoonsgegevens .........25
2.1.2 Het recht op een gelijke behandeling ........................................................................26
2.1.3 Het recht op een eerlijk proces .................................................................................26
2.1.4 Het recht op toegang tot bestuursdocumenten ..........................................................27
2.1.5 Het recht op een doeltreffende voorziening in rechte .................................................27
2.1.6 Het recht om geen twee keer te worden berecht en gestraft (non bis in idem-beginsel)
28
2.1.7 Het recht op eigendom.............................................................................................28
2.2 Welke zijn de algemene beginselen van administratief recht waaraan de fiscale
administratie zich moet houden? ..............................................................................................28
2.2.1 Het legaliteitsbeginsel, met inbegrip van het verbod op machtsafwending ..................29
2.2.2 De motiveringsplicht ................................................................................................29
2.2.3 De algemene beginselen van behoorlijk bestuur ........................................................29
3. Aangifte en rapportering .......................................................................................................30
3.1 De aangifteverplichtingen van de belastingplichtige .......................................................30
3.1.1 Voor welke belastingen moet er een aangifte ingediend worden? ...............................30
3.1.2 Wie moet de aangifte indienen? ...............................................................................30
3.1.3 Gelden er soms vrijstellingen van aangifteverplichtingen? ..........................................30
3.1.4 Welke gegevens moeten in de aangifte worden opgenomen? .....................................30
3.1.5 Op welke wijze moet de aangifte ingediend worden? .................................................31
3.1.6 Binnen welke termijn moet de aangifte ingediend worden?........................................31
3.1.7 Welke waarde heeft een ingediende aangifte? ...........................................................31
3.2 De rapporteringsverplichtingen van derden ...................................................................31
3.3 Internationale rapportering ..........................................................................................32
3.3.1 Waarom wordt er op geautomatiseerde wijze grensoverschrijdend informatie
uitgewisseld? .......................................................................................................................32
3.3.2 Welke internationale afspraken bestaan daarover? ....................................................32
4. Controle ...............................................................................................................................32
4.0 Inleiding .............................................................................................................................32
4.1 Welke algemene onderzoeksbevoegdheden heeft de fiscale administratie? .....................32
4.1.1 Welke onderzoeksbevoegdheden zijn er ter aanzien van de belastingsplichtige? ..........33
4.1.2 Welke onderzoeksbevoegdheden zijn er ten aanzien van derden? ..............................33
4.1.3 Welke onderzoeksbevoegdheden zijn er ten opzichte van overheden? ........................33
4.1.4 Wat als er niet wordt meegewerkt aan het onderzoek? ..............................................34
4.2 Onderzoekstermijnen ...................................................................................................34
4.3 Enkele bijzondere onderzoeksbevoegdheden.................................................................36
2
, 4.3.1 De fiscale visitatie – art 319 ......................................................................................36
4.3.2 Het onderzoek bij personen die onderworpen zijn aan het beroepsgeheim .................37
4.3.3 Het bankonderzoek ..................................................................................................37
4.4 Grensoverschrijdend onderzoek....................................................................................37
5. Bewijs ..................................................................................................................................38
5.1 Verdeling van de bewijslast...........................................................................................38
5.1.1 Algemeen: wie bewijst wat? .....................................................................................39
5.1.2 Uitzonderingen ........................................................................................................39
5.2 Hoe kan bewijs geleverd worden? .................................................................................39
5.2.1 Algemene en bijzondere bewijsmiddelen ..................................................................40
5.2.2 Het schriftelijk bewijs ...............................................................................................40
5.2.3 Het bewijs door vermoedens ....................................................................................42
5.2.4 Het bewijs door getuigen..........................................................................................43
5.2.5 De bekentenis..........................................................................................................43
5.3 Het lot van onrechtmatig verkregen bewijs ....................................................................43
6. Vestiging van de aanslag .......................................................................................................44
6.1 Wat is de rol en betekenis van het vestigingsproces?......................................................44
6.1.1 Moet de belastingschuld verplicht worden geformaliseerd? .......................................44
6.1.2 Op welke wijze gebeurt de formalisering van de belastingschuld? ...............................44
6.2 Hoe verloopt het vestigingsproces?...............................................................................45
6.2.1 Algemeen ................................................................................................................45
6.2.2 Hoe verloopt het vestigingsproces inzake inkomstenbelastingen? ...............................45
6.2.3 Hoe verloopt het vestigingsproces inzake BTW? Art 53,66,85 WBTW...........................49
6.3 Binnen welke termijnen moet het vestigingsproces worden afgerond? ............................50
6.3.1 Algemeen ................................................................................................................50
6.3.2 Welke aanslagtermijnen gelden er inzake inkomstenbelastingen? ...............................51
6.3.3 Welke verjaringstermijnen gelden er inzake BTW? .....................................................55
7. De geschilprocedure .............................................................................................................56
7.1 Anticiperen op geschillen..............................................................................................56
7.1.1 Akkoorden met de fiscus ..........................................................................................56
7.1.2 Horizontaal toezicht .................................................................................................56
7.2 Administratief beroep art. 366 ev..................................................................................57
7.3 Fiscale bemiddeling......................................................................................................58
7.4 Gerechtelijke geschillen ................................................................................................58
7.4.1 Bij welke rechtbank kan men de procedure starten? ..................................................58
7.4.2 Hoe wordt de procedure ingeleid? ............................................................................59
3
, 7.4.3 Hoe verloopt de procedure? .....................................................................................59
7.4.4 Wat als de belastingplichtige gelijk krijgt? ..................................................................59
7.4.5 Wat als een partij niet akkoord is met de uitspraak?...................................................60
7.5 Ombudsman ................................................................................................................60
7.6 Grensoverschrijdende geschillen ...................................................................................60
8. Inning en invordering ............................................................................................................61
8.1 Schuldenaren...............................................................................................................61
8.1.1 Wie is er allemaal gehouden tot de betaling? ............................................................61
8.1.2 Kan de fiscus de algemene rechtsopvolgers aanspreken?............................................61
8.1.3 Hoe gebeurt de invordering ten aanzien van gehuwden en wettelijke samenwonenden?..61
8.1.4 Bestaan er andere derden tot wie de fiscus zich kan richten?......................................61
8.2 De betaling van de belastingschulden ............................................................................61
8.2.1 Binnen welke termijnen moeten de belastingschulden betaald zijn? ...........................61
8.2.2 Op welke wijze gebeurt de betaling? .........................................................................62
8.2.3 Kan de betaling gebeuren door compensatie? ...........................................................62
8.2.4 Zijn er interesten verschuldigd als gevolg van laattijdige betaling? ...............................62
8.3 Betalingsfaciliteiten en kwijtschelding van belastingschulden .........................................63
8.3.1 Kan de fiscus een uitstel van betaling verlenen?.........................................................63
8.3.2 Kan de fiscus schulden kwijtschelden? ......................................................................63
8.4 Hoe verloopt het invorderingsproces? ...........................................................................63
8.4.1 Wat begrijpt men onder de minnelijke invordering? ...................................................64
8.4.2 Hoe verloopt de gedwongen invordering? .................................................................64
8.4.3 Kan de fiscus ook invorderingsmaatregelen nemen bij een betwisting? .......................64
8.4.4 Tot wanneer kan de fiscus invorderingsmaatregelen nemen?......................................64
8.5 Enkele bijzondere invorderingsmaatregelen...................................................................64
8.5.1 Voorrechten en hypotheken .....................................................................................64
8.5.2 Notificatieverplichtingen ..........................................................................................64
8.5.3 Specifieke aansprakelijkheden ..................................................................................64
8.6 Invordering over de grenzen heen .................................................................................66
9. Sancties en vervolging ..............................................................................................................67
9.1 Wat is het onderscheid tussen de fiscaal-administratieve en fiscaal-strafrechtelijke
sanctionering? .........................................................................................................................67
9.1.1 Wat is het nationaalrechtelijk onderscheid?...............................................................67
9.1.2 Wat is het onderscheid in het licht van de mensenrechteninstrumenten?....................67
9.2 Fiscaal-administratieve sanctionering ............................................................................67
4
