Kwaliteit met beleid – Verhagen
Hoofdstuk 1 introductie
1.2 Ontwikkelingen in het sociale domein
- Decentralisatie = de gemeenten gaan taken uitvoeren die voorheen bij provinciale
overheden en de rijksoverheid hoorden. Het gaat om taken op het sociale terrein:
jeugdzorg, re-integratie, participatie van mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt.
De decentralisatie plaatste de gemeenten voor twee fundamentele opgaven: een overdracht
(transitie) en een verandering (transformatie).
- Transitie = gaat vooral over de aanpassing van de wet- en regelgeving, het
overhevelen van verantwoordelijkheden en de structuur en organisatie.
- Transformatie = een wijziging in de aanpak en uitvoering van de maatschappelijke
ondersteuning, een verandering in cultuur en werkwijzen.
1.2.1 Van aanbodgericht naar vraaggericht werken
Klanten willen meet keuzevrijheid, zelfstandigheid en zeggenschap in hulp-, zorg-, en
dienstverleningsproces.
Klantgericht, kijken vanuit het perspectief van de klanten, kan op meerdere manieren. Er
wordt onderscheid gemaakt in vraag gestuurd en vraaggericht werken.
1. Vraagsturing: hierbij wordt het aanbod volledig afgestemd op de wensen van de
klant. Klanten hebben de uiteindelijke zeggenschap. Zij beslissen over de hulp, zorg
of diensten die ze willen afnemen en over de organisatie bij wie ze dit afnemen.
2. Vraaggerichtheid: de zeggenschap over het aanbod ligt bij de beroepskrachten.
Vanuit hun deskundigheid beslissen zij uiteindelijk in welke mate zij hun aanbod
afstemmen op de vraag van de klant.
Vraaggericht werken wordt ook wel dialoog gestuurd werken genoemd, omdat er
een voortdurend verband is in overleg tussen de beroepskracht en de klant; een
overleg dat zich kenmerkt door interactie, gelijkwaardigheid en op respect
gebaseerde zeggenschap van de klant.
1.2.2 Meer marktwerking
Organisaties maken deel uit van een markt.
- Markt = een plaats waar aanbieders en afnemers van producten (goederen en
diensten) elkaar ontmoeten en onderhandelen.
- Marktwerking = op een goed werkende markt stimuleren aanbieders elkaar in het
zoeken naar nieuwe en betere producten, die ook steeds beter zijn afgestemd op de
wensen en behoeften van de klanten.
- Verzorgingsstaat = de overheid houdt bepaalde producten buiten de marktwerking
zoals onderwijs, medische zorg en welzijn. De overheid betaald deze producten door
middel van subsidies.
Uiteindelijk bleek dat het systeem van de verzorgingsstaat onbetaalbaar was geworden. Er
werd toen een proces in gang gezet waarbij de overheidsdiensten steeds meer door het
particuliere bedrijfsleven werden verricht: privatisering.
Met de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning kreeg de marktwerking in het sociale
domein een extra impuls. De uitvoering van de Wmo werd een taak van de gemeenten.
- Gereguleerde marktwerking = gemeenten zijn zelfstandig verantwoordelijk voor het
zorgniveau in hun gemeente en voor de keuze door welke aanbieders van zorg ze dit
laten uitvoeren. Zij houden het dus nog wel in de gaten.
, De overheid stelt financiële en juridische kader vast waarbinnen aanbieders van hulp-, zorg-
en dienstverlening op de markt onderhandelen. Aanbieders leggen hun productplannen in de
vorm van offertes voor aan de gemeente. De gemeente beslist vervolgens op basis van
kwaliteit-prijsverhouding welke organisatie een product mag leveren. Dit heet aanbesteden.
Voordeel van marktwerking: meer marktwerking leidt tot meer aandacht voor kwaliteit en tot
kwaliteitsverhoging
Nadeel van marktwerking: het systeem van aanbesteden geeft de overheid (gemeenten)
ruimte voor het maken van keuzes tussen aanbieders. Ook kan dit leiden tot meer uitsluiting.
1.2.3 Meer samenwerking
Steeds meer organisaties in het sociale domein zijn in horizontale netwerken gaan
samenwerken. Dit heeft geleid tot ketensamenwerking.
Centraal bij het probleem van de klant staat de leefwereld. Om de zorg zo dichtbij, efficiënt
en effectief mogelijk te organiseren, moet de vraag van de klant integraal benaderd worden.
- Integrale benadering = meerdere instanties en professionals vanuit verschillende
disciplines gaan samen op zoek naar mogelijke oplossingen.
Organisaties gaan ook steeds meer domein overschrijdend werken. Via bijvoorbeeld een
publieke-private samenwerking (PPS) bundelen overheden en bedrijven hun kennis, ervaring
en middelen en zetten deze in voor de sociale omgeving.
- Recombineren of recombinatie = een vaak onverwachte samenwerking tussen
uiteenlopende organisaties.
1.2.4 Van outputgericht naar outcomegericht werken
Sinds de decentralisatie zijn gemeenten wettelijk verplicht om te sturen op resultaat en om
de resultaten van hun Wmo-beleid te meten. Bij resultaten kan je onderscheid maken tussen
output en outcome.
- Output = het meet- en telbare resultaat van wat je doet of hebt gedaan.
- Outcome = wat je hebt bereikt, welke veranderingen en effecten je activiteit teweeg
heeft gebracht.
- Outcomegericht werken = dat je die middelen inzet die leiden tot de effecten die je
ermee wilt bereiken.
Hoofdstuk 1 introductie
1.2 Ontwikkelingen in het sociale domein
- Decentralisatie = de gemeenten gaan taken uitvoeren die voorheen bij provinciale
overheden en de rijksoverheid hoorden. Het gaat om taken op het sociale terrein:
jeugdzorg, re-integratie, participatie van mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt.
De decentralisatie plaatste de gemeenten voor twee fundamentele opgaven: een overdracht
(transitie) en een verandering (transformatie).
- Transitie = gaat vooral over de aanpassing van de wet- en regelgeving, het
overhevelen van verantwoordelijkheden en de structuur en organisatie.
- Transformatie = een wijziging in de aanpak en uitvoering van de maatschappelijke
ondersteuning, een verandering in cultuur en werkwijzen.
1.2.1 Van aanbodgericht naar vraaggericht werken
Klanten willen meet keuzevrijheid, zelfstandigheid en zeggenschap in hulp-, zorg-, en
dienstverleningsproces.
Klantgericht, kijken vanuit het perspectief van de klanten, kan op meerdere manieren. Er
wordt onderscheid gemaakt in vraag gestuurd en vraaggericht werken.
1. Vraagsturing: hierbij wordt het aanbod volledig afgestemd op de wensen van de
klant. Klanten hebben de uiteindelijke zeggenschap. Zij beslissen over de hulp, zorg
of diensten die ze willen afnemen en over de organisatie bij wie ze dit afnemen.
2. Vraaggerichtheid: de zeggenschap over het aanbod ligt bij de beroepskrachten.
Vanuit hun deskundigheid beslissen zij uiteindelijk in welke mate zij hun aanbod
afstemmen op de vraag van de klant.
Vraaggericht werken wordt ook wel dialoog gestuurd werken genoemd, omdat er
een voortdurend verband is in overleg tussen de beroepskracht en de klant; een
overleg dat zich kenmerkt door interactie, gelijkwaardigheid en op respect
gebaseerde zeggenschap van de klant.
1.2.2 Meer marktwerking
Organisaties maken deel uit van een markt.
- Markt = een plaats waar aanbieders en afnemers van producten (goederen en
diensten) elkaar ontmoeten en onderhandelen.
- Marktwerking = op een goed werkende markt stimuleren aanbieders elkaar in het
zoeken naar nieuwe en betere producten, die ook steeds beter zijn afgestemd op de
wensen en behoeften van de klanten.
- Verzorgingsstaat = de overheid houdt bepaalde producten buiten de marktwerking
zoals onderwijs, medische zorg en welzijn. De overheid betaald deze producten door
middel van subsidies.
Uiteindelijk bleek dat het systeem van de verzorgingsstaat onbetaalbaar was geworden. Er
werd toen een proces in gang gezet waarbij de overheidsdiensten steeds meer door het
particuliere bedrijfsleven werden verricht: privatisering.
Met de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning kreeg de marktwerking in het sociale
domein een extra impuls. De uitvoering van de Wmo werd een taak van de gemeenten.
- Gereguleerde marktwerking = gemeenten zijn zelfstandig verantwoordelijk voor het
zorgniveau in hun gemeente en voor de keuze door welke aanbieders van zorg ze dit
laten uitvoeren. Zij houden het dus nog wel in de gaten.
, De overheid stelt financiële en juridische kader vast waarbinnen aanbieders van hulp-, zorg-
en dienstverlening op de markt onderhandelen. Aanbieders leggen hun productplannen in de
vorm van offertes voor aan de gemeente. De gemeente beslist vervolgens op basis van
kwaliteit-prijsverhouding welke organisatie een product mag leveren. Dit heet aanbesteden.
Voordeel van marktwerking: meer marktwerking leidt tot meer aandacht voor kwaliteit en tot
kwaliteitsverhoging
Nadeel van marktwerking: het systeem van aanbesteden geeft de overheid (gemeenten)
ruimte voor het maken van keuzes tussen aanbieders. Ook kan dit leiden tot meer uitsluiting.
1.2.3 Meer samenwerking
Steeds meer organisaties in het sociale domein zijn in horizontale netwerken gaan
samenwerken. Dit heeft geleid tot ketensamenwerking.
Centraal bij het probleem van de klant staat de leefwereld. Om de zorg zo dichtbij, efficiënt
en effectief mogelijk te organiseren, moet de vraag van de klant integraal benaderd worden.
- Integrale benadering = meerdere instanties en professionals vanuit verschillende
disciplines gaan samen op zoek naar mogelijke oplossingen.
Organisaties gaan ook steeds meer domein overschrijdend werken. Via bijvoorbeeld een
publieke-private samenwerking (PPS) bundelen overheden en bedrijven hun kennis, ervaring
en middelen en zetten deze in voor de sociale omgeving.
- Recombineren of recombinatie = een vaak onverwachte samenwerking tussen
uiteenlopende organisaties.
1.2.4 Van outputgericht naar outcomegericht werken
Sinds de decentralisatie zijn gemeenten wettelijk verplicht om te sturen op resultaat en om
de resultaten van hun Wmo-beleid te meten. Bij resultaten kan je onderscheid maken tussen
output en outcome.
- Output = het meet- en telbare resultaat van wat je doet of hebt gedaan.
- Outcome = wat je hebt bereikt, welke veranderingen en effecten je activiteit teweeg
heeft gebracht.
- Outcomegericht werken = dat je die middelen inzet die leiden tot de effecten die je
ermee wilt bereiken.
