Samenvatting osteologie/beenderstelsel
OSTEOLOGIE
= studie/leer van het beenderstelsel en de gewrichten
- Deel van het tractus locomotorius of musculoskeletaal systeem
➔ Botten: 206 (1 os, meerdere ossa)
➔ Kraakbeen (cartilago)
➔ Ligamenten
➔ Skeletspieren: dwarse spieren (musculus, musculi)
- Botten:
➔ Structuren die zo sterk en stevig zijn als gewapend beton
➔ Maar wel veel lichter
➔ Her-modellering: passen zich aan aan de veranderende metabole behoeften en aan de
veranderende fysieke activiteitsniveaus
FUNCTIES BOT
1) Ondersteuning:
➔ Belangrijkste functie
➔ Stevigheid en vorm geven aan het lichaam
2) Opslag
➔ Calcium en Fosfaat: concentraties in bloed worden vanuit botreserves gereguleerd
➔ Energie: onder de vorm van geel beenmerg: vet
3) Aanmaak van bloedcellen in rode beenmerg thv de epifysaire holtes van de meeste botten
➔ Rode bloedcellen: zuurstof rondbrengen
➔ Witte bloedcellen: afweer
Granulocyten (eosinofielen/basofielen/neutrofielen): aspecifieke afweer
Lymfocyten (B- en T-lymfocyten): specifieke afweer
Monocyten
➔ Bloedplaatjes: stolling
4) Bescherming van de vitale organen (hart, longen)
5) Beweging en hefboomwerking:
➔ Aanhechting skeletspieren: locomotoriek
➔ Grootte en richting van de krachten die spieren uitoefenen mee helpen veranderen
MACROSCOPISCHE OPBOUW
- Typische uitwendige kenmerken lang bot:
➔ Gewrichtskraakbeen
➔ Epifyse
➔ Diafyse
➔ Groeischijf
➔ Beenmerg
- 4 typen:
➔ Lange botten/pijpbeenderen
➔ Korte botten
➔ Platte botten
➔ Onregelmatige botten
➔ Sesam-botjes
,LANGE BOTTEN/PIJPBEENDEREN
- Pijpvormige slanke botten
- Dun middendeel: diafyse (vnl compact bot)
- Brede uiteinden: epifysen (vnl spongieus bot)
- Soorten:
➔ Arm en hand:
Humerus
Ulna
Radius
Ossa metacarpi
Ossa digitorum manus
➔ Been en voet:
Femur
Tibia
Fibula
Ossa metatarsi
Ossa digitorum pedis
- Functie: hefboomfunctie
PLATTE BEENDEREN
- Grote botten in breedte en lengte
- Voornamelijk opgebouwd uit compact bot met een dun laagje spongieus bot erin
- Soorten:
➔ Ossa cranii
➔ Scapulae
➔ Ossa coxae
➔ Costae
➔ Sternum
- Functie:
➔ Aanhechten spieren
➔ Beschermen van de onderliggende organen
KORTE BOTTEN
- Klein in omvang
- Bestaan voornamelijk uit een dun laagje compact bot en
binnenin een dun laagje spongieus bot
- Soorten:
➔ Ossa carpi
➔ Ossa tarsi
- Functie: krachten verdelen bij mechanische belasting
,ONREGELMATIGE BOTTEN
- Botten die qua vorm en functie vrij uiteenlopend
zijn
- Dun laagje compact bot en spongieus bot erin
- Soorten:
➔ Schedelbasisbeenderen
➔ Maxilla
➔ Mandibula
➔ Gebitselementen
➔ Vertebrae
➔ Os hyoideum
SESAM-BOT
- Botten die in een pees of ligament liggen
- Soorten:
➔ Botjes in de voetpezen van de voetzool naar de grote teen
➔ Os pisiforme van de ossa carpi
➔ Patella
- Functie:
➔ Beschermen van de onderliggende structuren
➔ Hefboomfunctie
MICROSCOPISCHE OPBOUW
- Van buiten naar binnen!!
- Onderdelen:
➔ Periosteum: buitenste botvlies
➔ Compact bot: osteonen met een Havers systeem en concentrische lamellen
➔ Spongieus bot: trabekels
➔ Endost
➔ Mergholte met merg
, Periost Periosteum = buitenste botvlies
→ isolatie
→ aanhechtingsplaats voor spieren
→ plaats voor BV en ZV bot
→ belangrijke rol in groei en herstel van botten: levert nieuwe botcellen aan
→ dubbellagig
• Buitenste vlies: bindweefsellaag
• Binnenste vlies: voornamelijk osteoblasten en osteoclasten
Compact bot = buitenste cortex
Osten = Havers kanaal
→ centraal kanaal met bloedvaten
→ cilindrisch concentrische lamellen van collageenvezels als matrix met
hydroxy-apatiet als grondstof
→ ertussen bevinden zich lacunes waarin zich de botcellen bevinden
→ Volkman kanalen: verbinden van periost naar centrale merghotle
Belasting: uit beperkte richting
= dik, zwaar bot
Spongieus bot Ter hoogte van centrale merg
Geen osteonen
→ 1 holte met netwerk van evenwijdige lamellen erdoor
→ tussen de lamellen bevinden zich lacunes met botcellen erin
Belasting: eerder beperkt maar komt wel uit alle richtigen
Endosteum = binnenste vlies
→ bevat osteoblasten en osteoclasten
Functie: botgroei en helpt bij telkenmale bij remodelling - herstel
Merg - Rood beenmerg: aanmaak bloedcellen (enkel in epifyse)
- Geel beenmerg: witte vetcellen → energieopslag
Bij geboorte alleen rood beenmerg
→ vanaf 5e levensjaar voornamelijk geel beenmerg behalve in epifysen
Als er nood is aan aanmaak van bloedcellen kan het geel beenmerg wel
gedeeltelijk omgezet worden in rood beenmerg
OSTEOLOGIE
= studie/leer van het beenderstelsel en de gewrichten
- Deel van het tractus locomotorius of musculoskeletaal systeem
➔ Botten: 206 (1 os, meerdere ossa)
➔ Kraakbeen (cartilago)
➔ Ligamenten
➔ Skeletspieren: dwarse spieren (musculus, musculi)
- Botten:
➔ Structuren die zo sterk en stevig zijn als gewapend beton
➔ Maar wel veel lichter
➔ Her-modellering: passen zich aan aan de veranderende metabole behoeften en aan de
veranderende fysieke activiteitsniveaus
FUNCTIES BOT
1) Ondersteuning:
➔ Belangrijkste functie
➔ Stevigheid en vorm geven aan het lichaam
2) Opslag
➔ Calcium en Fosfaat: concentraties in bloed worden vanuit botreserves gereguleerd
➔ Energie: onder de vorm van geel beenmerg: vet
3) Aanmaak van bloedcellen in rode beenmerg thv de epifysaire holtes van de meeste botten
➔ Rode bloedcellen: zuurstof rondbrengen
➔ Witte bloedcellen: afweer
Granulocyten (eosinofielen/basofielen/neutrofielen): aspecifieke afweer
Lymfocyten (B- en T-lymfocyten): specifieke afweer
Monocyten
➔ Bloedplaatjes: stolling
4) Bescherming van de vitale organen (hart, longen)
5) Beweging en hefboomwerking:
➔ Aanhechting skeletspieren: locomotoriek
➔ Grootte en richting van de krachten die spieren uitoefenen mee helpen veranderen
MACROSCOPISCHE OPBOUW
- Typische uitwendige kenmerken lang bot:
➔ Gewrichtskraakbeen
➔ Epifyse
➔ Diafyse
➔ Groeischijf
➔ Beenmerg
- 4 typen:
➔ Lange botten/pijpbeenderen
➔ Korte botten
➔ Platte botten
➔ Onregelmatige botten
➔ Sesam-botjes
,LANGE BOTTEN/PIJPBEENDEREN
- Pijpvormige slanke botten
- Dun middendeel: diafyse (vnl compact bot)
- Brede uiteinden: epifysen (vnl spongieus bot)
- Soorten:
➔ Arm en hand:
Humerus
Ulna
Radius
Ossa metacarpi
Ossa digitorum manus
➔ Been en voet:
Femur
Tibia
Fibula
Ossa metatarsi
Ossa digitorum pedis
- Functie: hefboomfunctie
PLATTE BEENDEREN
- Grote botten in breedte en lengte
- Voornamelijk opgebouwd uit compact bot met een dun laagje spongieus bot erin
- Soorten:
➔ Ossa cranii
➔ Scapulae
➔ Ossa coxae
➔ Costae
➔ Sternum
- Functie:
➔ Aanhechten spieren
➔ Beschermen van de onderliggende organen
KORTE BOTTEN
- Klein in omvang
- Bestaan voornamelijk uit een dun laagje compact bot en
binnenin een dun laagje spongieus bot
- Soorten:
➔ Ossa carpi
➔ Ossa tarsi
- Functie: krachten verdelen bij mechanische belasting
,ONREGELMATIGE BOTTEN
- Botten die qua vorm en functie vrij uiteenlopend
zijn
- Dun laagje compact bot en spongieus bot erin
- Soorten:
➔ Schedelbasisbeenderen
➔ Maxilla
➔ Mandibula
➔ Gebitselementen
➔ Vertebrae
➔ Os hyoideum
SESAM-BOT
- Botten die in een pees of ligament liggen
- Soorten:
➔ Botjes in de voetpezen van de voetzool naar de grote teen
➔ Os pisiforme van de ossa carpi
➔ Patella
- Functie:
➔ Beschermen van de onderliggende structuren
➔ Hefboomfunctie
MICROSCOPISCHE OPBOUW
- Van buiten naar binnen!!
- Onderdelen:
➔ Periosteum: buitenste botvlies
➔ Compact bot: osteonen met een Havers systeem en concentrische lamellen
➔ Spongieus bot: trabekels
➔ Endost
➔ Mergholte met merg
, Periost Periosteum = buitenste botvlies
→ isolatie
→ aanhechtingsplaats voor spieren
→ plaats voor BV en ZV bot
→ belangrijke rol in groei en herstel van botten: levert nieuwe botcellen aan
→ dubbellagig
• Buitenste vlies: bindweefsellaag
• Binnenste vlies: voornamelijk osteoblasten en osteoclasten
Compact bot = buitenste cortex
Osten = Havers kanaal
→ centraal kanaal met bloedvaten
→ cilindrisch concentrische lamellen van collageenvezels als matrix met
hydroxy-apatiet als grondstof
→ ertussen bevinden zich lacunes waarin zich de botcellen bevinden
→ Volkman kanalen: verbinden van periost naar centrale merghotle
Belasting: uit beperkte richting
= dik, zwaar bot
Spongieus bot Ter hoogte van centrale merg
Geen osteonen
→ 1 holte met netwerk van evenwijdige lamellen erdoor
→ tussen de lamellen bevinden zich lacunes met botcellen erin
Belasting: eerder beperkt maar komt wel uit alle richtigen
Endosteum = binnenste vlies
→ bevat osteoblasten en osteoclasten
Functie: botgroei en helpt bij telkenmale bij remodelling - herstel
Merg - Rood beenmerg: aanmaak bloedcellen (enkel in epifyse)
- Geel beenmerg: witte vetcellen → energieopslag
Bij geboorte alleen rood beenmerg
→ vanaf 5e levensjaar voornamelijk geel beenmerg behalve in epifysen
Als er nood is aan aanmaak van bloedcellen kan het geel beenmerg wel
gedeeltelijk omgezet worden in rood beenmerg
