Limbo 3
Inhoudsopgave
1 Inleiding..................................................................................................... 2
2 Functioneel-sociologische benadering..........................................................3
2.1 Variant: functionalistische invalshoek.......................................................................3
2.1.1 Emile Durkheim.................................................................................................. 3
2.1.2 Talcott Parsons (1959)........................................................................................3
3 Cultureel-sociologische benadering..............................................................4
3.1 E.D. Hirsch: ‘the schools we need & why we don’t have them’.................................4
4 Conflict-sociologische benadering................................................................5
4.1 Pierre Bourdieu......................................................................................................... 5
4.2 Michael Apple – Giroux - Freire.................................................................................6
5 Sociaaleconomische benadering...................................................................7
5.1 Schultz...................................................................................................................... 8
6 School-pedagogische benadering.................................................................9
6.1 Algemene achtergrond............................................................................................. 9
6.1.1 John Dewey...................................................................................................... 10
6.1.2 Klaus Mollenhauer............................................................................................ 10
6.1.3 Hannah Arendt................................................................................................. 11
6.1.4 Furedi............................................................................................................... 14
6.1.5 Biesta............................................................................................................... 14
6.2 Schools leren: uitgangspunten en toetsstenen.......................................................14
6.3 School-pedagogische toetsstenen..........................................................................20
7 Besluit ..................................................................................................... 22
1
, 1 Inleiding
Tussen het onderwijs en de samenleving zijn er wederzijdse invloeden. Het
onderwijs kan zich tot doel stellen om de huidige samenleving te
veranderen, maar ook omgekeerd. Het doel hierbij is het aanbieden van
theoretische woordenschat om de complexiteit van die wederzijdse
invloeden te leren zien en bestuderen. De aandacht gaat dus niet uit naar
het concrete leren van leerlingen en de leerkracht-leerling interactie die
hiervoor van belang is. Er zijn verschillende theoretische
benaderingen die het complexe samenspel tussen onderwijs en
samenleving bestuderen:
- Functioneel-sociologische benadering
- Sociaaleconomische benadering
- Cultureel-sociologische benadering
- Conflict-sociologische benadering
- School-pedagogische benadering
FS
CUS
COS
SE
SP
Het innemen van standpunten impliceert een normativiteit, wat een
uitspraak is over wat hoort of wat wenselijk is. Deze moet
geëxpliciteerd worden en er moet genuanceerd en beargumenteerd mee
aan de slag gegaan worden. Afhankelijk van waar de normativiteit
gesitueerd is, kan een onderscheid gemaakt worden tussen:
- Externe benaderingen definiëren de finaliteit en inzet van
onderwijs van buitenaf. Het leren op school als middel en als
instrument om die extern bepaalde finaliteit en inzet te realiseren.
Normatieve inzet wordt bepaald buiten het onderwijs, vanuit de
samenleving.
o Functioneel-sociologisch
o Sociaaleconomisch
o Cultureel-antropologisch
o Kritisch-sociologisch
- Interne benaderingen gaan ervan uit dat schools leren bepaalde
eigenschappen heeft die verbonden zijn met een interne, eigen
finaliteit en inzet. De verduidelijking van zo’n interne
normativiteit is bijzonder relevant voor (maatschappelijke)
beslissingen over de vormgeving van onderwijs en de wijze waarop
leerkrachten kunnen en mogen school maken.
o School-pedagogisch
2
, 2 Functioneel-sociologische benadering
Alle varianten van sociologische benaderingen delen 2 zaken:
- Focus op aspecten van het menselijke samenleven (hoe komt
maatschappelijke orde tot stand?).
- Ze bestuderen de betekenis van onderwijs in en voor dat
samenleven.
2.1 Variant: functionalistische invalshoek
De maatschappelijke rol van onderwijs wordt bekeken vanuit de functie
die onderwijs heeft voor het maatschappelijke leven. Deze wordt vaak
vergeleken met het bestuderen van de organen in het menselijk
lichaam. Namelijk de betekenis en de rol van een orgaan wordt afgeleid
van de functie die het heeft voor het lichaam.
2.1.1Emile Durkheim
Hij ziet onderwijs als een georganiseerde en geprofessionaliseerde
socialisatie. Het gaat in onderwijs om een doelgerichte, systematisch
georganiseerde en door beroepskrachten uitgevoerde overdracht van
cultuuraspecten die een deelname aan het maatschappelijk leven moeten
garanderen (vorm en inhoud evolueert). Socialisatie is verschillend in een
agrarische dan wel industriële samenleving, maar toch heeft onderwijs
steeds 2 functies:
- Bijbrengen van een zekere geestelijke en lichamelijke gesteldheid
die de maatschappij onontbeerlijk acht voor ieder van haar leden =
algemene cultuuroverdracht.
- Bijbrengen van geestelijke en lichamelijke eigenschappen die als
specifieke sociale groep als noodzakelijk beschouwd worden voor
diegene van deze groep = specifieke cultuuroverdracht.
Durkheim zegt dat educatie de invloed is die uitgeoefend wordt door de
volwassen generaties op die generaties die nog niet rijp zijn voor het
maatschappelijk leven. Het wil bepaalde eigenschappen bijbrengen die de
politieke maatschappij (algemeen en specifiek) van haar eist. Ook zegt hij
dat er zo snel mogelijk een ander wezen ontwikkeld moet worden in een
pasgeboren egocentrisch en asociaal wezen. Dat is het werk van
educatie. Ze schept in de mens een nieuw wezen en beperkt zich niet tot
het ontwikkelen van het individuele organisme zoals bepaald door zijn
natuur.
2.1.2Talcott Parsons (1959)
Hij zorgt voor de functionele uitwerking van deze sociologische
benadering. Hij zegt dat het in onderwijs gaat om positietoewijzing in een
hiërarchische samenleving wat zich in klas vertaald in een aantal
3
Inhoudsopgave
1 Inleiding..................................................................................................... 2
2 Functioneel-sociologische benadering..........................................................3
2.1 Variant: functionalistische invalshoek.......................................................................3
2.1.1 Emile Durkheim.................................................................................................. 3
2.1.2 Talcott Parsons (1959)........................................................................................3
3 Cultureel-sociologische benadering..............................................................4
3.1 E.D. Hirsch: ‘the schools we need & why we don’t have them’.................................4
4 Conflict-sociologische benadering................................................................5
4.1 Pierre Bourdieu......................................................................................................... 5
4.2 Michael Apple – Giroux - Freire.................................................................................6
5 Sociaaleconomische benadering...................................................................7
5.1 Schultz...................................................................................................................... 8
6 School-pedagogische benadering.................................................................9
6.1 Algemene achtergrond............................................................................................. 9
6.1.1 John Dewey...................................................................................................... 10
6.1.2 Klaus Mollenhauer............................................................................................ 10
6.1.3 Hannah Arendt................................................................................................. 11
6.1.4 Furedi............................................................................................................... 14
6.1.5 Biesta............................................................................................................... 14
6.2 Schools leren: uitgangspunten en toetsstenen.......................................................14
6.3 School-pedagogische toetsstenen..........................................................................20
7 Besluit ..................................................................................................... 22
1
, 1 Inleiding
Tussen het onderwijs en de samenleving zijn er wederzijdse invloeden. Het
onderwijs kan zich tot doel stellen om de huidige samenleving te
veranderen, maar ook omgekeerd. Het doel hierbij is het aanbieden van
theoretische woordenschat om de complexiteit van die wederzijdse
invloeden te leren zien en bestuderen. De aandacht gaat dus niet uit naar
het concrete leren van leerlingen en de leerkracht-leerling interactie die
hiervoor van belang is. Er zijn verschillende theoretische
benaderingen die het complexe samenspel tussen onderwijs en
samenleving bestuderen:
- Functioneel-sociologische benadering
- Sociaaleconomische benadering
- Cultureel-sociologische benadering
- Conflict-sociologische benadering
- School-pedagogische benadering
FS
CUS
COS
SE
SP
Het innemen van standpunten impliceert een normativiteit, wat een
uitspraak is over wat hoort of wat wenselijk is. Deze moet
geëxpliciteerd worden en er moet genuanceerd en beargumenteerd mee
aan de slag gegaan worden. Afhankelijk van waar de normativiteit
gesitueerd is, kan een onderscheid gemaakt worden tussen:
- Externe benaderingen definiëren de finaliteit en inzet van
onderwijs van buitenaf. Het leren op school als middel en als
instrument om die extern bepaalde finaliteit en inzet te realiseren.
Normatieve inzet wordt bepaald buiten het onderwijs, vanuit de
samenleving.
o Functioneel-sociologisch
o Sociaaleconomisch
o Cultureel-antropologisch
o Kritisch-sociologisch
- Interne benaderingen gaan ervan uit dat schools leren bepaalde
eigenschappen heeft die verbonden zijn met een interne, eigen
finaliteit en inzet. De verduidelijking van zo’n interne
normativiteit is bijzonder relevant voor (maatschappelijke)
beslissingen over de vormgeving van onderwijs en de wijze waarop
leerkrachten kunnen en mogen school maken.
o School-pedagogisch
2
, 2 Functioneel-sociologische benadering
Alle varianten van sociologische benaderingen delen 2 zaken:
- Focus op aspecten van het menselijke samenleven (hoe komt
maatschappelijke orde tot stand?).
- Ze bestuderen de betekenis van onderwijs in en voor dat
samenleven.
2.1 Variant: functionalistische invalshoek
De maatschappelijke rol van onderwijs wordt bekeken vanuit de functie
die onderwijs heeft voor het maatschappelijke leven. Deze wordt vaak
vergeleken met het bestuderen van de organen in het menselijk
lichaam. Namelijk de betekenis en de rol van een orgaan wordt afgeleid
van de functie die het heeft voor het lichaam.
2.1.1Emile Durkheim
Hij ziet onderwijs als een georganiseerde en geprofessionaliseerde
socialisatie. Het gaat in onderwijs om een doelgerichte, systematisch
georganiseerde en door beroepskrachten uitgevoerde overdracht van
cultuuraspecten die een deelname aan het maatschappelijk leven moeten
garanderen (vorm en inhoud evolueert). Socialisatie is verschillend in een
agrarische dan wel industriële samenleving, maar toch heeft onderwijs
steeds 2 functies:
- Bijbrengen van een zekere geestelijke en lichamelijke gesteldheid
die de maatschappij onontbeerlijk acht voor ieder van haar leden =
algemene cultuuroverdracht.
- Bijbrengen van geestelijke en lichamelijke eigenschappen die als
specifieke sociale groep als noodzakelijk beschouwd worden voor
diegene van deze groep = specifieke cultuuroverdracht.
Durkheim zegt dat educatie de invloed is die uitgeoefend wordt door de
volwassen generaties op die generaties die nog niet rijp zijn voor het
maatschappelijk leven. Het wil bepaalde eigenschappen bijbrengen die de
politieke maatschappij (algemeen en specifiek) van haar eist. Ook zegt hij
dat er zo snel mogelijk een ander wezen ontwikkeld moet worden in een
pasgeboren egocentrisch en asociaal wezen. Dat is het werk van
educatie. Ze schept in de mens een nieuw wezen en beperkt zich niet tot
het ontwikkelen van het individuele organisme zoals bepaald door zijn
natuur.
2.1.2Talcott Parsons (1959)
Hij zorgt voor de functionele uitwerking van deze sociologische
benadering. Hij zegt dat het in onderwijs gaat om positietoewijzing in een
hiërarchische samenleving wat zich in klas vertaald in een aantal
3
