STAATSRECHT 2024-2025
1
,2
,DEEL 1: HET GRONDPLAN
1 Overzicht van staatsrechtelijke principes
è = grondregels en basisprincipes die de inrichting van de staatsinstellingen beheersen.
è Doel = bescherming van personen tegen willekeur van de overheid
è Principes staan niet allemaal uitdrukkelijk in Gw.
è Grondwettelijk recht meer dan geschreven Gw.
è Art 1: “België is een federale staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten.”
- BE = monarchie
o Was een beslissing om leefbaarheid van het land te verzekeren, toen het
onafhankelijk werd verklaard.
o Had gevolgen voor de instellingen en hun verhoudingen
o Werkt op andere staatsrechtelijke principes in:
§ Erfelijke statuut koning roept vragen op vanuit democratische invalshoek
§ Figuur van de koning kan voor pragmatische oplossingen zorgen binnen
fragiele verhoudingen consensusdemocratie.
- Principes die eerder sturend zijn voor inhoud beleid dan voor institutionele inrichting
o Sociale welvaartsstaat
o Duurzaamheidsprincipes
è Grondlaag
- Blauw = principes om individuen te beschermen tegen overheid
- Federaal systeem = multinationale conflictmanagement (conflicten tussen verschillende
taalgroepen te voorkomen)
- Monarchie = koning aan de macht (moest toen we onafhankelijk werden en niks is veranderd
hieraan) (hoe monarchie verzoenen met democratische rechtsstaat?)
- Groen = belangrijke principes, maar we gaan er niet diep op in
3
, 1.1 België is een grondwettelijke staat
è = In een grondwettelijke staat is de machtsoverdracht aan vaste regels onderworpen, en worden ook
de verhoudingen tussen de staatsmachten en de verhoudingen met burger vastgelegd in vaste regels
- BELANG CONSENSUS
- Fundamentele regels geschreven in de Grondwet als formele rechtsbronnen
- Meeste regels van consititutieve aard en bijzondere meerderheidswetten die moeilijk te
wijzigen zijn en waaraan ook de formele wetgever is onderworpen (art.33 lid 2 Gw)
- GEEN afzonderlijke grondwetten voor de deelstaten, wel een deel constitutieve autonomie
toegekend zoals werking voor hun regeringen
o Regels over de inrichting van de gemeenschappen zijn terug te vinden in federale
wetten en de deelstaten hebben daarin rechtspraak
o Onrechtstreeks inspraak via de taalgroepen voor bijzonder meerderheidswetten
- Consitutionalism: overheid is onderworpen aan materiële grondwettelijke principes die haar
beperken en die overheidswillekeur tegengaan
è Welk antwoord biedt het principe van de grondwettelijke staat op het gevaar dat wie macht heeft,
daar misbruik van maakt?
- “Grondwetswijziging om grondwet te kunnen wijzigen”, DS 9 jan 2012
o “Het vorige parlement heeft een hele lijst van artikels voor herziening vatbaar
verklaard, maar niet genoeg. Zo werd er geen rekening mee gehouden dat de Senaat
zo ingrijpend hervormd zou worden als nu is beslist tijdens de
formatieonderhandelingen.
o Maar er is een uitweg. Want artikel 195 zelf is voor herziening vatbaar verklaard. De
acht partijen die de staatshervorming steunen willen een kleine wijziging doorvoeren
aan artikel 195. De regel dat maar artikels gewijzigd kunnen worden die door het
vorige parlement voor wijziging vatbaar zijn verklaard, wordt geschrapt voor de duur
van deze regeerperiode. Daarna wordt de regel opnieuw ingevoerd.”
- Art. 195 GW: overgangsbepaling
o Evenwel kunnen de Kamers, samengesteld ingevolge de vernieuwing van de Kamers
van 13 juni 2010, in overeenstemming met de Koning, beslissen over de herziening
van de volgende bepalingen, artikelen en groeperingen van artikelen, uitsluitend in de
hierna aangeduide zin :
o 1° […]
4
1
,2
,DEEL 1: HET GRONDPLAN
1 Overzicht van staatsrechtelijke principes
è = grondregels en basisprincipes die de inrichting van de staatsinstellingen beheersen.
è Doel = bescherming van personen tegen willekeur van de overheid
è Principes staan niet allemaal uitdrukkelijk in Gw.
è Grondwettelijk recht meer dan geschreven Gw.
è Art 1: “België is een federale staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten.”
- BE = monarchie
o Was een beslissing om leefbaarheid van het land te verzekeren, toen het
onafhankelijk werd verklaard.
o Had gevolgen voor de instellingen en hun verhoudingen
o Werkt op andere staatsrechtelijke principes in:
§ Erfelijke statuut koning roept vragen op vanuit democratische invalshoek
§ Figuur van de koning kan voor pragmatische oplossingen zorgen binnen
fragiele verhoudingen consensusdemocratie.
- Principes die eerder sturend zijn voor inhoud beleid dan voor institutionele inrichting
o Sociale welvaartsstaat
o Duurzaamheidsprincipes
è Grondlaag
- Blauw = principes om individuen te beschermen tegen overheid
- Federaal systeem = multinationale conflictmanagement (conflicten tussen verschillende
taalgroepen te voorkomen)
- Monarchie = koning aan de macht (moest toen we onafhankelijk werden en niks is veranderd
hieraan) (hoe monarchie verzoenen met democratische rechtsstaat?)
- Groen = belangrijke principes, maar we gaan er niet diep op in
3
, 1.1 België is een grondwettelijke staat
è = In een grondwettelijke staat is de machtsoverdracht aan vaste regels onderworpen, en worden ook
de verhoudingen tussen de staatsmachten en de verhoudingen met burger vastgelegd in vaste regels
- BELANG CONSENSUS
- Fundamentele regels geschreven in de Grondwet als formele rechtsbronnen
- Meeste regels van consititutieve aard en bijzondere meerderheidswetten die moeilijk te
wijzigen zijn en waaraan ook de formele wetgever is onderworpen (art.33 lid 2 Gw)
- GEEN afzonderlijke grondwetten voor de deelstaten, wel een deel constitutieve autonomie
toegekend zoals werking voor hun regeringen
o Regels over de inrichting van de gemeenschappen zijn terug te vinden in federale
wetten en de deelstaten hebben daarin rechtspraak
o Onrechtstreeks inspraak via de taalgroepen voor bijzonder meerderheidswetten
- Consitutionalism: overheid is onderworpen aan materiële grondwettelijke principes die haar
beperken en die overheidswillekeur tegengaan
è Welk antwoord biedt het principe van de grondwettelijke staat op het gevaar dat wie macht heeft,
daar misbruik van maakt?
- “Grondwetswijziging om grondwet te kunnen wijzigen”, DS 9 jan 2012
o “Het vorige parlement heeft een hele lijst van artikels voor herziening vatbaar
verklaard, maar niet genoeg. Zo werd er geen rekening mee gehouden dat de Senaat
zo ingrijpend hervormd zou worden als nu is beslist tijdens de
formatieonderhandelingen.
o Maar er is een uitweg. Want artikel 195 zelf is voor herziening vatbaar verklaard. De
acht partijen die de staatshervorming steunen willen een kleine wijziging doorvoeren
aan artikel 195. De regel dat maar artikels gewijzigd kunnen worden die door het
vorige parlement voor wijziging vatbaar zijn verklaard, wordt geschrapt voor de duur
van deze regeerperiode. Daarna wordt de regel opnieuw ingevoerd.”
- Art. 195 GW: overgangsbepaling
o Evenwel kunnen de Kamers, samengesteld ingevolge de vernieuwing van de Kamers
van 13 juni 2010, in overeenstemming met de Koning, beslissen over de herziening
van de volgende bepalingen, artikelen en groeperingen van artikelen, uitsluitend in de
hierna aangeduide zin :
o 1° […]
4
