samenvatting verdiepend strafrecht (15/20)

VERDIEPEND STRAFRECHT
INLEIDING

Leermateriaal

 Powerpoint
 Reader (Ufora)
 Aanvullende rechtspraak (Ufora)
 Studentenpapers en -presentaties
 Codex strafrecht (VRG)

Te kennen leerstof

 Slides en toevoegingen/actualiseringen uit de hoorcolleges
 Teksten reader worden geacht te zijn gelezen en begrepen
o Mee verwerken, maar niet gedtetailleerd (eerder achtergrond)
o Vb kaderen van deel reader, link met de lessen
 Studentenpresentaties en discussies
o Presentaties behoren tot de leerstof, papers zijn als achtergrond.

Paper + presentatie + discussie (10/20) -> zie nota ufora

 Paper 25%
o 4 studenten (inschrijven in groep)
o Thema
o Krantenartikel + vragen  toepassingsgericht
 Maak vergelijking onder oud en nieuw strafrecht
 Presentatie 15% (individueel)
o 20 min + 20 Q&A
o Peerteachen, casus overstijgen aka echt les geven
 Oppositie 10% (individueel)
o Werkstuk van andere groep lezen en discussie

Examen (10/20)

DEADLINES!!!!!




1

,STRAFWETBOEK – EEN GESCHIEDENIS

Belang: wanneer visies op machtsverhouding en mensbeeld plaatsvinden zijn er
ook verschuivingen in het strafrecht

1. BRONNEN VAN STRAFRECHT TOT DE FRANSE REVOLUTIE


1.1. LOKALERECHTSREGELS VAN DE 15 E TOT DE 18 E EEUW

 Lokale rechtspraak - rechters zoeken oplossing voor een juridisch
probleem in verschillende bronnen (bv. kerkelijk recht, Romeins recht…)
o Weinig focus op strafrecht,
o geen gecentraliseerde aanpak
o lokale rechtspraak vormt gewoonterecht dewelke toegepast zal
worden door de rechters ongeacht de oorsprong (kerkelijk/romeins)
vh recht
 Oplossingen worden gebruikt en “Costume” als geheel van rechtsregels
dat door een plaatselijke rechtbank wordt toegepast, ongeacht de
oorsprong
 Centrale overheden vaardigen keuren uit (hertog, graaf)
o “keuren” (=vergelijkbaar met wetten) maar bevatten voornamelijk
economische en politieke zaken, eerder procedureel

 Aanvankelijk slechts voor één lokaliteit uitgevaardigd maar uiteindelijk kregen
andere lokaliteiten dezelfde rechtsregels zodat er basis was voor centrale
wetgeving.

 De optekening en homologatie van het lokaal recht bevatte heel weinig
strafrecht wat een verdere romanisatie en de daarmee gepaard gaande
unificatie van het strafrecht mogelijk maakte.
o Strafrecht voor een bepaald rechtsgebied niet erg verschillend van
de omliggende gebieden; vaak zelfde straffen voor zelfde feiten
(uitvoering wel vaak anders)
 Conclusie: lokale regels verschilden niet zo hard van elkaar,
vandaar de incentive om een eengemaakt recht te maken.
 Strafrechtelijke inhoud van het lokaal recht:
o Maximum- en minimumstraffen (willekeur van rechters beperken)
o Procedurevoorschriften ter vrijwaring van de rechten van
verdediging (b.v. geen tortuur)

1.2. VORSTELIJKE ORDONNANTIËN 15E TOT 18 E EEUW

Nood aan rechtszekerheid en groei monarchische vorsten

 Vanaf de 15e eeuw door de Bourgondische, Spaanse en Oostenrijkse
vorsten - aantal neemt toe maar heel weinig strafrecht
o Vordenen ordonnanties uit – casuistisch!!


2

,  Casuïstische bevestigingsordonnanties, geen vernieuwende codificaties
o Casuistisch = verduidelijken van recht/bijsturen
o Niet te vergelijken met onze moderne wetboeken
o Eerder te vergelijken met programmawetten en decreten
 Concentreerden zich rond een aantal thema’s:
o Bescherming van de vorstelijke inkomsten, bijv. munt- en jachtrecht
o Handhaving van de openbare orde en veiligheid in ruime zin
(ketterij, hekserij, monopolievorming, woeker, dragen van kledij,
landlopers, straatrovers…)
 Belangrijke ordonnantie: Ordonnantie op de “styl crimineel” (1570)
met vooral procedure en Romeins recht voor misdrijven en straffen die de
vorstelijke wetgever niet had bepaald
o Verankerde wettelijk dat voor de straffen waar niets werd bepaalt
door de vorsten er werd teruggevallen op het romeins recht.
 Weinig strafrecht(sbedeling)

Conclusie:

* eerst lokaal met weinig strafrecht

* dan centralisatie

1.3. STRAFRECHT VAN LATE MIDDELEEUWEN TOT FRANSE REVOLUTIE

 Ontwikkeling vd strafrechtsleer in onze gewesten vanaf de 16e eeuw
zelfstandig ontwikkeld: (= eerste pogingen om lokaal recht te gaan
optekenen)
o Filips Wielant (1441-1520) uit Gent: eerste bijdrage aan de
verwetenschappelijking van het strafrecht
o Joos de Damhouder (1507-1581) uit Brugge: plagiaat Wielant
aangevuld met verwijzingen of andere plagiaten. Internationale
bekendheid + Vlaamse strafrecht op de wereldkaart.
 Hierna vooral raadpleging van standaardwerken (=commentaren op
praktijk door praktijkjuristen). Weinig kritisch of reflectief en zeer
analytisch, eerder pragmatisch (te vergelijken met een annotatie).
Tegenstrijdigheden in costumale of edictale strafrecht oplossen met
Romeins recht
 Voor oplossen juridische problemen beroep op rechtspraak justitieraden en
commentaren daarop

 Vanaf 1760 kritiek op bestaande strafrecht (° Ancien Régime) onder
invloed Verlichting (Beccaria)
 Tegen diversiteit rechtsbronnen, arbitraire bevoegdheid rechter,
gereglementeerde bewijssysteem (m.i.v. tortuur, dood- en lijfstraffen)
 Opbouw nieuw strafrecht o.b.v. algemene beginselen:
o Legaliteit =straffen moeten in de wet bepaald zijn (geen willeukeur
meer!!)
 Alles is toegestaan tenzij het verboden is in de strafwet

3

, o Gelijkheid = iederen wordt gelijk bestraft ongeacht rang of stand
o Proportionaliteit = straf moet in verhouding staan tot de ernst vh
misdrijf
o Publiciteit = strafrechtsbedling moet openbaar gebeuren en moet
uitspraken gaan motiveren
o Personaliteit = enkel de dader moet worden gestraft en geen
derden
o subsidiariteit = strafrecht moet maar als ulimum remedium
worden ingeschakelt aka enkel wanneer het noodzakelijk is.
 = Nachtwakerstaat
= Klassieke visie strafrecht
 Rationeel mensbeel (homo economicus) = Elke mens heeft een vrije wil
(kan zelf een kosten- baten analyse maken) dus moet ook opdraaien
voor zijn handelingen
 Misdrijf staat centraal, niet de dader

=> Strafrecht als afspiegeling van de maatschappij en geldende
machtsverhoudingen

 Ook hervormingsbeweging in Oostenrijkse Nederlanden volgens verlichte
strafrechtelijke ideeën:
o Goswin de Fierlant (1735-1804): voorbereiding van een “Belgisch”
(Oostenrijkse Nederlanden) Strafwetboek (voorontwerp)
 1770: - nota over afschaffing tortuur = hervorming van
het bewijsrecht
- nota over afschaffing van lijf- en schandstraffen =
invoering
gevangenisstraf

 door de nieuwe visie op strafrecht: ontstaan van
gevangenisstraffen zoals we ze nu kennen. (Hiervoor werden
ze enkel gebruikt als VH en als middel om geld te verkrijgen
maar niet als eigenlijke straf)

 1773-1782: “Premières idées sur la réformation des loix
criminelles” = voorontwerp van een nieuw Strafwetboek
(strafrechtelijke organisatie, strafrechtspleging, straffen en
misdrijven)
o Jean-Jacques-Philippe Vilain XIIII (1712-1777):
 Publiceerde ideeën over de inrichting, administratie,
huisreglement en organisatie van arbeid van gedetineerden
in correctiehuis te Gent  grondlegger moderne literatuur
gevangeniswezen
 Oplossing criminaliteit = arbeid/ zingeving/
tijdsbesteding
 Gevangenissen werden ingericht als tuchthuizen waar
arbeid centraal stond (= grondlegger vd moderne
literatuur vh gevangeniswezen)

4