TRANSCULTURELE HULPVERLENING
Inleiding
1.1 Pluriforme samenleving is de realiteit
Cultuur als prominente kenmerk van diversiteit
De verscheidenheid van onze samenleving is een gegeven van alle tijden, maar heeft dus door globalisering en in het
bijzonder toenemende migratie een etnisch-culturele dimensie bijgekregen.
1.2 Multiculturaliteit is een uitdaging
Diversiteit/verscheidenheid leidt tot samenlevingsdebatten:
1. Individualisering
2. Modernisering
3. Globalisering
4. Multiculturalisering
1 Individualisering:
Wat:
- Het individu en zijn behoeften meer centraal
- Culturele oriëntatie waarbij onafhankelijkheid, autonomie en zelfredzaamheid belangrijker zijn dan
groepsloyaliteit
- Westerse samenleving
Voordelen:
- Autonome, vrije burgers die los van sociale druk hun eigen keuzes maken en verantwoordelijkheden nemen.
- Niet anderen schuld geven van falen
Nadelen:
- Kan leiden tot ‘atomatisering’, versplintering van de samenleving
o Samenleving valt uiteen in atomen
- Leven is minder voorspelbaar
- Traditionele structuren bieden minder houvast
- Nieuwe geloofssystemen in huiskamers via internet en televisie
- Warm nest van familie en dorpsgemeenschap → stedelijke jungle
- Hebben we nog groepswaarden?
!! Individualisering in het westen gaat gepaard met een culturele homogenisering (= hetzelfde denkt) over zaken als
echtscheiding, gelijkheid van mannen en vrouwen, scheiding van kerk en staat, homoseksualiteit, ongehuwd
moederschap,…
- Minder groepsloyaliteit
2 Modernisering:
,Wat:
- Vermeerdering van de sociale leefwerelden: werk, vrijetijd, religie, virtuele ruimte internet,…
- Invloed door werlvaart
- Meerdere sociale identiteiten
- Scheiding van privédomein en publieke leven
3 Globalisering:
Wat:
- Homogenisering van de ‘globe’
Voordelen:
- Kosmopolitisme en wereldburgerschap
- Kosmopolitisme = als iemand een gevoel van verbondenheid met de mensheid in het algemeen ervaart, dat
sterker is dan enig gevoel voor nationale of regionale identiteit.
o Culturen zijn aan verandering onderhevig en beïnvloeden elkaar
- Wereldburgerschap = dergelijke verbondenheid
Nadelen:
- Geeft onzekerheid (bij vooral gevestigden) waardoor mensen houvast zoeken in eigen groep, zich
terugplooien en afsluiten voor de diversiteit
o Controle is een van de basisbehoeften → onmacht zorgt voor onwelzijn
- Migranten profileren zich anders ten aanzien van de ontvangende samenleving; houden meer contact met
groepen in het herkomstland en de wijde diaspora; mede dankzij de nieuwe technologie (internet)
- Kan mens dit aan?
4 Multiculturalisering:
Wat:
- Interne globalisering: de wereld dient zich, met al zijn rijkdom en al zijn problemen, aan binnen de grenzen
van onze samenleving.
- Meerdere culturen in een samenleving
Voordelen:
- ?
Nadelen:
- Culturele diversiteit leidt tot groepsprocessen
- Clash van culturen: sommige migrantengroepen anders gemoderniseerd: modernisering is niet lineair!
o Moderniseringhypothese = veronderstelling dat andere culturen moderniseren van traditioneel
naar modern, lineaire modernisering
o Dominante samenleving moest tolerant zijn totdat andere samenleving ook gingen
moderniseren MAAR was niet het geval
o Moderniseringhypothese geeft veiligheid
o NU: zoektocht naar vreedzame samenleving → ontstaan extreme groepen
- Onbehagen over het samenleven van verschillende groepen groeit
o Het is niet duidelijk hoe we moeten samenleven
, - Migrantenwijken, allochten blijven op eigen
eiland
- Onvrede over multiculturele samenleving: kunnen of erger willen migranten zich wel aanpassen?
- Verharding van het migratie- en integratiedebat
- Culturele kwesties meer op de voorgrond
- Idee van ‘botsende beschavingen’ : verschillende beschavingen zouden verschillende normen en waarden
vertegenwoordigen die onmogelijk kunnen samenleven, krijgt meer aanhang
→ Debat over integratie, tolerantie, aanpassing, assimilatie, discriminatie…
Multicultureel debat:
Verzoek aan de samenleving om zich te positioneren ten aanzien van (cultureel) verschil
→ vaak reactie: waarom moeten wij inspanning leveren?
Leren omgaan met culturele diversiteit is iets wat men op de een of andere manier moet verwerven of ontwikkelen!
1.3 Meervoudig kijken naar verschil: diversiteitsbenadering
4-D-Modellen
1. Deficit (gebrek)
2. Difference (verschil)
3. Discrimination (discriminatie)
4. Diversity (diversiteit)
1. Deficitbenadering (gebrekmodel): inhalen van achterstand
▪ Idee: nieuwkomers /andersculturele cliënten hebben gebreken, missen iets (waarden en normen van de
organisatie niet geïnternaliseerd, begrijpen omgangsvormen niet, onvoldoende vaardigheden,)
▪ Oplossing: nieuwkomers veranderen om in dominante cultuur in te passen
▪ Activiteiten: vermeende achterstand inhalen door cursussen, voorlichting en bijscholing
▪ Kracht: mensen kunnen groeien
▪ Kritiek:
▪ Nieuwkomers zijn probleemgroep
▪ Gedrag dominante groep niet bevraagd
▪ Uitsluitingsmechanismen van organisatie niet aan de orde
2. Differentiatiebenadering (verschilmodel): overbruggen van cultuurverschillen
▪ Idee: de waarde van culturele verschillen (verschillen in taal, religie of waarden en normen). Alle culturen
zijn in deze visie gelijkwaardig.
▪ Oplossing: Verschillen worden erkend en dienen overbrugd te worden door een goede interculturele
communicatie, cultuurkennis en begrip voor de ander.
▪ Kracht:
, ▪ Intentie van respect voor elkaar en
▪ Het vertrouwen dat spanningen verminderen door begrip voor de culturele context van de ander
en
▪ De dialoog
▪ Kritiek:
▪ Het cultuurrelativisme: gebrek kritisch inzicht en het ter discussie stellen van waarden en normen
die botsen met de universele rechten van de mens.
▪ Te veel nadruk op verschillen:
▪ Blind voor de overeenkomsten tussen groepen
▪ Versterkt neiging om ‘Ander’ als afwijkend, als het probleem te zien
▪ Versterkt idee dat eigen manieren normaal; rest abnormaal
▪ Negeert machtsrelaties: Communicatie verbeteren en informeren verandert de machtsverschillen
tussen groepen niet.
3. Discriminatiebenadering: tegengaan van uitsluiting en paternalisme (tegengaan discriminatie door dominante
groep)
▪ Idee: machtsverschillen en de dominante groep is het probleem:
▪ Dominante groep discrimineert de minderheid ter bescherming van eigen belangen
▪ Toegang van minderheid tot arbeidsmarkt, … wordt verhinderd
▪ Minderheden worden gemarginaliseerd: op het werk, … in de samenleving als geheel.
▪ Oplossing: bestrijden van discriminatie
▪ Activiteiten: positieve actie, quota gerichte wervings- en selectiemethoden, …
▪ Kracht: veel expertise ontwikkeld op vlak van structurele discriminatie
▪ Kritiek:
▪ Alle problemen gereduceerd tot kwesties van discriminatie
▪ Te veel nadruk op structuren: individueel handelen verwaarloosd (goede persoonlijke verhoudingen
vergeten)
▪ Tegenstelling dominante groep en minderbedeelden wordt groter
▪ Bondgenootschappen met andere minderheden wordt onmogelijk door concurrentie om macht
4. Diversiteitsbenadering: verschillen en overeenkomsten tussen mensen onderkennen (uit profitsector → bedrijven
winst maken→ producten diverser maken) (nu: socio-profit → maar veel uitdagingen, gaat moeilijker)
▪ Idee: positieve aspecten bovenstaande modellen verenigd en geïntegreerd in één
▪ ‘Diversiteit’ in brede betekenis: in al datgene waarin mensen elkaar verschillen bv. in sekse, etniciteit,
leeftijd, opleiding, achtergrond, fysieke gesteldheid en seksuele voorkeur. Zie schema volgende dia.
▪ Diversiteit erkent de ‘rijkdom van het verschil’: anders is niet minder, anders is niet vreemd.
▪ Activiteiten:
▪ gericht op alle mensen; wil iedereen aanspreken op overeenkomsten in wensen en noden.
▪ expliciet de nadruk op uitsluitingsmechanismen, de oorzaken van discriminatie en de manier waarop
het zich voordoet.
▪ erkend dat zulke mechanismen ook binnen groepen bestaan
Inleiding
1.1 Pluriforme samenleving is de realiteit
Cultuur als prominente kenmerk van diversiteit
De verscheidenheid van onze samenleving is een gegeven van alle tijden, maar heeft dus door globalisering en in het
bijzonder toenemende migratie een etnisch-culturele dimensie bijgekregen.
1.2 Multiculturaliteit is een uitdaging
Diversiteit/verscheidenheid leidt tot samenlevingsdebatten:
1. Individualisering
2. Modernisering
3. Globalisering
4. Multiculturalisering
1 Individualisering:
Wat:
- Het individu en zijn behoeften meer centraal
- Culturele oriëntatie waarbij onafhankelijkheid, autonomie en zelfredzaamheid belangrijker zijn dan
groepsloyaliteit
- Westerse samenleving
Voordelen:
- Autonome, vrije burgers die los van sociale druk hun eigen keuzes maken en verantwoordelijkheden nemen.
- Niet anderen schuld geven van falen
Nadelen:
- Kan leiden tot ‘atomatisering’, versplintering van de samenleving
o Samenleving valt uiteen in atomen
- Leven is minder voorspelbaar
- Traditionele structuren bieden minder houvast
- Nieuwe geloofssystemen in huiskamers via internet en televisie
- Warm nest van familie en dorpsgemeenschap → stedelijke jungle
- Hebben we nog groepswaarden?
!! Individualisering in het westen gaat gepaard met een culturele homogenisering (= hetzelfde denkt) over zaken als
echtscheiding, gelijkheid van mannen en vrouwen, scheiding van kerk en staat, homoseksualiteit, ongehuwd
moederschap,…
- Minder groepsloyaliteit
2 Modernisering:
,Wat:
- Vermeerdering van de sociale leefwerelden: werk, vrijetijd, religie, virtuele ruimte internet,…
- Invloed door werlvaart
- Meerdere sociale identiteiten
- Scheiding van privédomein en publieke leven
3 Globalisering:
Wat:
- Homogenisering van de ‘globe’
Voordelen:
- Kosmopolitisme en wereldburgerschap
- Kosmopolitisme = als iemand een gevoel van verbondenheid met de mensheid in het algemeen ervaart, dat
sterker is dan enig gevoel voor nationale of regionale identiteit.
o Culturen zijn aan verandering onderhevig en beïnvloeden elkaar
- Wereldburgerschap = dergelijke verbondenheid
Nadelen:
- Geeft onzekerheid (bij vooral gevestigden) waardoor mensen houvast zoeken in eigen groep, zich
terugplooien en afsluiten voor de diversiteit
o Controle is een van de basisbehoeften → onmacht zorgt voor onwelzijn
- Migranten profileren zich anders ten aanzien van de ontvangende samenleving; houden meer contact met
groepen in het herkomstland en de wijde diaspora; mede dankzij de nieuwe technologie (internet)
- Kan mens dit aan?
4 Multiculturalisering:
Wat:
- Interne globalisering: de wereld dient zich, met al zijn rijkdom en al zijn problemen, aan binnen de grenzen
van onze samenleving.
- Meerdere culturen in een samenleving
Voordelen:
- ?
Nadelen:
- Culturele diversiteit leidt tot groepsprocessen
- Clash van culturen: sommige migrantengroepen anders gemoderniseerd: modernisering is niet lineair!
o Moderniseringhypothese = veronderstelling dat andere culturen moderniseren van traditioneel
naar modern, lineaire modernisering
o Dominante samenleving moest tolerant zijn totdat andere samenleving ook gingen
moderniseren MAAR was niet het geval
o Moderniseringhypothese geeft veiligheid
o NU: zoektocht naar vreedzame samenleving → ontstaan extreme groepen
- Onbehagen over het samenleven van verschillende groepen groeit
o Het is niet duidelijk hoe we moeten samenleven
, - Migrantenwijken, allochten blijven op eigen
eiland
- Onvrede over multiculturele samenleving: kunnen of erger willen migranten zich wel aanpassen?
- Verharding van het migratie- en integratiedebat
- Culturele kwesties meer op de voorgrond
- Idee van ‘botsende beschavingen’ : verschillende beschavingen zouden verschillende normen en waarden
vertegenwoordigen die onmogelijk kunnen samenleven, krijgt meer aanhang
→ Debat over integratie, tolerantie, aanpassing, assimilatie, discriminatie…
Multicultureel debat:
Verzoek aan de samenleving om zich te positioneren ten aanzien van (cultureel) verschil
→ vaak reactie: waarom moeten wij inspanning leveren?
Leren omgaan met culturele diversiteit is iets wat men op de een of andere manier moet verwerven of ontwikkelen!
1.3 Meervoudig kijken naar verschil: diversiteitsbenadering
4-D-Modellen
1. Deficit (gebrek)
2. Difference (verschil)
3. Discrimination (discriminatie)
4. Diversity (diversiteit)
1. Deficitbenadering (gebrekmodel): inhalen van achterstand
▪ Idee: nieuwkomers /andersculturele cliënten hebben gebreken, missen iets (waarden en normen van de
organisatie niet geïnternaliseerd, begrijpen omgangsvormen niet, onvoldoende vaardigheden,)
▪ Oplossing: nieuwkomers veranderen om in dominante cultuur in te passen
▪ Activiteiten: vermeende achterstand inhalen door cursussen, voorlichting en bijscholing
▪ Kracht: mensen kunnen groeien
▪ Kritiek:
▪ Nieuwkomers zijn probleemgroep
▪ Gedrag dominante groep niet bevraagd
▪ Uitsluitingsmechanismen van organisatie niet aan de orde
2. Differentiatiebenadering (verschilmodel): overbruggen van cultuurverschillen
▪ Idee: de waarde van culturele verschillen (verschillen in taal, religie of waarden en normen). Alle culturen
zijn in deze visie gelijkwaardig.
▪ Oplossing: Verschillen worden erkend en dienen overbrugd te worden door een goede interculturele
communicatie, cultuurkennis en begrip voor de ander.
▪ Kracht:
, ▪ Intentie van respect voor elkaar en
▪ Het vertrouwen dat spanningen verminderen door begrip voor de culturele context van de ander
en
▪ De dialoog
▪ Kritiek:
▪ Het cultuurrelativisme: gebrek kritisch inzicht en het ter discussie stellen van waarden en normen
die botsen met de universele rechten van de mens.
▪ Te veel nadruk op verschillen:
▪ Blind voor de overeenkomsten tussen groepen
▪ Versterkt neiging om ‘Ander’ als afwijkend, als het probleem te zien
▪ Versterkt idee dat eigen manieren normaal; rest abnormaal
▪ Negeert machtsrelaties: Communicatie verbeteren en informeren verandert de machtsverschillen
tussen groepen niet.
3. Discriminatiebenadering: tegengaan van uitsluiting en paternalisme (tegengaan discriminatie door dominante
groep)
▪ Idee: machtsverschillen en de dominante groep is het probleem:
▪ Dominante groep discrimineert de minderheid ter bescherming van eigen belangen
▪ Toegang van minderheid tot arbeidsmarkt, … wordt verhinderd
▪ Minderheden worden gemarginaliseerd: op het werk, … in de samenleving als geheel.
▪ Oplossing: bestrijden van discriminatie
▪ Activiteiten: positieve actie, quota gerichte wervings- en selectiemethoden, …
▪ Kracht: veel expertise ontwikkeld op vlak van structurele discriminatie
▪ Kritiek:
▪ Alle problemen gereduceerd tot kwesties van discriminatie
▪ Te veel nadruk op structuren: individueel handelen verwaarloosd (goede persoonlijke verhoudingen
vergeten)
▪ Tegenstelling dominante groep en minderbedeelden wordt groter
▪ Bondgenootschappen met andere minderheden wordt onmogelijk door concurrentie om macht
4. Diversiteitsbenadering: verschillen en overeenkomsten tussen mensen onderkennen (uit profitsector → bedrijven
winst maken→ producten diverser maken) (nu: socio-profit → maar veel uitdagingen, gaat moeilijker)
▪ Idee: positieve aspecten bovenstaande modellen verenigd en geïntegreerd in één
▪ ‘Diversiteit’ in brede betekenis: in al datgene waarin mensen elkaar verschillen bv. in sekse, etniciteit,
leeftijd, opleiding, achtergrond, fysieke gesteldheid en seksuele voorkeur. Zie schema volgende dia.
▪ Diversiteit erkent de ‘rijkdom van het verschil’: anders is niet minder, anders is niet vreemd.
▪ Activiteiten:
▪ gericht op alle mensen; wil iedereen aanspreken op overeenkomsten in wensen en noden.
▪ expliciet de nadruk op uitsluitingsmechanismen, de oorzaken van discriminatie en de manier waarop
het zich voordoet.
▪ erkend dat zulke mechanismen ook binnen groepen bestaan
