Hoorcollege 10 (10-3): De Zwartste Bladzijde. Gebruik en misbruik van de
Holocaust
Introductie/Actualiteit
- Vorig jaar in Aalst België -> praalwagen ‘Sabbatsjaar’.
o Veel commotie rondom deze praalwagen.
o Karikatuur lijkt veel op antisemitische propaganda van de jaren dertig en veertig.
- Thema 2020: ‘Joden en Unesco’.
o November 2019 aangekondigd met 150 ‘carnavalslintjes’ met karikaturen.
o Van Unescolijst geschrapt.
o Carnavalsoptocht 2020 joodse karikaturen nog scherper aangezet.
- Carnaval 2020 Spanje.
o Carnavalsoptocht met nazistische figuren.
- In veel Carnavalsoptochten veel stereotype figuren, minder commotie over andere
stereotypen dan over de joodse.
- Februari 2019 en december 2018 bekladding van joodse graven.
- Nederland 2019.
o Tentoonstelling Holocaust Museum in oprichting ‘Jodenvervolging in foto’s’.
o Enorm veel aandacht, in bezoek en media én internationaal.
o Let op terminologie -> jodenvervolging.
Tot ver in jaren tachtig deze term veel gebruikt.
Holocaust = (Grieks; holokauston) ‘brandoffer’.
Problematische term vanwege quasireligieuze associaties,
Amerikaans perspectief. Welke slachtoffers horen erbij, welke niet?
Term pas sinds 1978 gangbaar buiten VS.
Alternatieven:
o Jodenvervolging = Nederlands, tot ver in jaren negentig
meest gebruikt.
o Endlösung = ‘Finale oplossing’, nazistische term.
o Choerban = ‘Verwoesting’, religieuze term.
o Sho’ah = ‘Catastrofe‘, Frankrijk, Israël, joodse
gemeenschappen.
o Auschwitz = symbolische naam voor systematische
racistische vervolging van joden, Sinti, Roma.
Term Holocaust sterk door Amerikaanse visie bevorderd en
gevormd.
Auschwitz als ijkpunt
- Filosofische, historische term.
- Icoon voor systematische vernietiging én dwangarbeid.
- Björn Höcke (AfD) -> ijkpunt Auschwitz té dominant aanwezig in Duitse geschiedenis.
o Werd overnight een Holocaustmonument in zijn achtertuin geplaatst.
- Plek wordt vaak door regeringsleiders en religieuze leiders bezocht.
- Taboe:
o Legopoppetjes en legoset in thema concentratiekamp.
o Ronald Ophuis schilderijenserie Bikenau -> pornografische scènes.
o Kibbutz Yad Mordechai Israël -> experience kant van het museum, beelden
nagebouwd. Triviaal of empatisch?
Verbeelding stimuleren…?
Waar ligt de grens bij zulke voorstellingen en experiences?
, o ‘I Will Survive’ -> overlevende viert ‘overwinning’ op nazi’s met zijn kleinkinderen in
een filmpje waarin ze dansen bij concentratiekampen.
Wettelijke strafbaarheid Holocaust-ontkenning
- Canada, Frankrijk, Hongarije, Israël enzovoorts Holocaustontkenning strafbaar gesteld
(Memory laws zoals in Rusland).
o In Rusland beroepen ze zich ook op de Holocaustontkenningswetten in West-Europa
bij kritiek op hun Memory laws.
- Hongarije niet alleen ontkenning maar ook bagatellisering of goedpraten strafbaar.
- In België bredere strafbaarstelling op ontkennen van misdrijven tegen de mensheid of
genocide door de nazi’s.
- Nederland indirect onderdeel van discriminatieverbod, geen wetten met betrekking tot
geschiedvisies.
Auschwitz als alomvattend referentiepunt
- Godwin op zijn kop.
- Universiteit Leuven:
o Godsdienstonderwijs helemaal opgezet vanuit Auschwitz, alle aspecten gekoppeld
aan thema Auschwitz.
o Theologie naar Auschwitz. Centraal thema.
Convergerende lijnen college
- Nederland.
- Duitsland.
- Verenigde Staten.
- Polen.
- Israël.
- Frankrijk.
- Convergerend in ‘a Global Memory’.
- Anne Frank als universeel icon.
Waarmee begint de geschiedenis van de herinnering?
- Bevrijding van de kampen.
o Zowel vernietigingskampen als concentratiekampen en werkkampen.
o Vernietigingskampen slechts klein deel van het grote stelsel.
- Beelden zijn iconisch.
- Bevrijding van oosten naar westen.
o Eerste kamp in Oost-Europa al in 1944 bevrijd.
- Westelijke geallieerden beseffen dat de bevrijding goed vastgelegd moeten worden.
o Foto’s verschijnen in de media.
- WOI -> rondom wreedheden propagandaoorlogen gevoerd.
o Vanaf begin overtuiging Amerikanen en Britten om foto’s propagandistisch in te
zetten ten behoeve van heropvoeding op nationale Duitse schaal. Foto’s en film
belangrijke rol in deze heropvoeding.
o Filmbeelden maakten mensen uiteindelijk passief -> afsluiting van de misdaden.
Stoppen met laten zien beelden om dit effect te stoppen.
o Duitse inwoners gedwongen om met eigen ogen te zien wat er was gebeurd.
Verplichte bezoeken aan kampen en bekijken van lijken.
Bezoeken ook gefilmd -> verdubbeling van propaganda/beeldmateriaal
rondom heropvoeding.
- Politieke en religieuze leiders laten zich in kampen fotograferen -> Eisenhower.
Holocaust
Introductie/Actualiteit
- Vorig jaar in Aalst België -> praalwagen ‘Sabbatsjaar’.
o Veel commotie rondom deze praalwagen.
o Karikatuur lijkt veel op antisemitische propaganda van de jaren dertig en veertig.
- Thema 2020: ‘Joden en Unesco’.
o November 2019 aangekondigd met 150 ‘carnavalslintjes’ met karikaturen.
o Van Unescolijst geschrapt.
o Carnavalsoptocht 2020 joodse karikaturen nog scherper aangezet.
- Carnaval 2020 Spanje.
o Carnavalsoptocht met nazistische figuren.
- In veel Carnavalsoptochten veel stereotype figuren, minder commotie over andere
stereotypen dan over de joodse.
- Februari 2019 en december 2018 bekladding van joodse graven.
- Nederland 2019.
o Tentoonstelling Holocaust Museum in oprichting ‘Jodenvervolging in foto’s’.
o Enorm veel aandacht, in bezoek en media én internationaal.
o Let op terminologie -> jodenvervolging.
Tot ver in jaren tachtig deze term veel gebruikt.
Holocaust = (Grieks; holokauston) ‘brandoffer’.
Problematische term vanwege quasireligieuze associaties,
Amerikaans perspectief. Welke slachtoffers horen erbij, welke niet?
Term pas sinds 1978 gangbaar buiten VS.
Alternatieven:
o Jodenvervolging = Nederlands, tot ver in jaren negentig
meest gebruikt.
o Endlösung = ‘Finale oplossing’, nazistische term.
o Choerban = ‘Verwoesting’, religieuze term.
o Sho’ah = ‘Catastrofe‘, Frankrijk, Israël, joodse
gemeenschappen.
o Auschwitz = symbolische naam voor systematische
racistische vervolging van joden, Sinti, Roma.
Term Holocaust sterk door Amerikaanse visie bevorderd en
gevormd.
Auschwitz als ijkpunt
- Filosofische, historische term.
- Icoon voor systematische vernietiging én dwangarbeid.
- Björn Höcke (AfD) -> ijkpunt Auschwitz té dominant aanwezig in Duitse geschiedenis.
o Werd overnight een Holocaustmonument in zijn achtertuin geplaatst.
- Plek wordt vaak door regeringsleiders en religieuze leiders bezocht.
- Taboe:
o Legopoppetjes en legoset in thema concentratiekamp.
o Ronald Ophuis schilderijenserie Bikenau -> pornografische scènes.
o Kibbutz Yad Mordechai Israël -> experience kant van het museum, beelden
nagebouwd. Triviaal of empatisch?
Verbeelding stimuleren…?
Waar ligt de grens bij zulke voorstellingen en experiences?
, o ‘I Will Survive’ -> overlevende viert ‘overwinning’ op nazi’s met zijn kleinkinderen in
een filmpje waarin ze dansen bij concentratiekampen.
Wettelijke strafbaarheid Holocaust-ontkenning
- Canada, Frankrijk, Hongarije, Israël enzovoorts Holocaustontkenning strafbaar gesteld
(Memory laws zoals in Rusland).
o In Rusland beroepen ze zich ook op de Holocaustontkenningswetten in West-Europa
bij kritiek op hun Memory laws.
- Hongarije niet alleen ontkenning maar ook bagatellisering of goedpraten strafbaar.
- In België bredere strafbaarstelling op ontkennen van misdrijven tegen de mensheid of
genocide door de nazi’s.
- Nederland indirect onderdeel van discriminatieverbod, geen wetten met betrekking tot
geschiedvisies.
Auschwitz als alomvattend referentiepunt
- Godwin op zijn kop.
- Universiteit Leuven:
o Godsdienstonderwijs helemaal opgezet vanuit Auschwitz, alle aspecten gekoppeld
aan thema Auschwitz.
o Theologie naar Auschwitz. Centraal thema.
Convergerende lijnen college
- Nederland.
- Duitsland.
- Verenigde Staten.
- Polen.
- Israël.
- Frankrijk.
- Convergerend in ‘a Global Memory’.
- Anne Frank als universeel icon.
Waarmee begint de geschiedenis van de herinnering?
- Bevrijding van de kampen.
o Zowel vernietigingskampen als concentratiekampen en werkkampen.
o Vernietigingskampen slechts klein deel van het grote stelsel.
- Beelden zijn iconisch.
- Bevrijding van oosten naar westen.
o Eerste kamp in Oost-Europa al in 1944 bevrijd.
- Westelijke geallieerden beseffen dat de bevrijding goed vastgelegd moeten worden.
o Foto’s verschijnen in de media.
- WOI -> rondom wreedheden propagandaoorlogen gevoerd.
o Vanaf begin overtuiging Amerikanen en Britten om foto’s propagandistisch in te
zetten ten behoeve van heropvoeding op nationale Duitse schaal. Foto’s en film
belangrijke rol in deze heropvoeding.
o Filmbeelden maakten mensen uiteindelijk passief -> afsluiting van de misdaden.
Stoppen met laten zien beelden om dit effect te stoppen.
o Duitse inwoners gedwongen om met eigen ogen te zien wat er was gebeurd.
Verplichte bezoeken aan kampen en bekijken van lijken.
Bezoeken ook gefilmd -> verdubbeling van propaganda/beeldmateriaal
rondom heropvoeding.
- Politieke en religieuze leiders laten zich in kampen fotograferen -> Eisenhower.
