Hoorcollege 6 (20-2): Van trauma tot identiteit. De Nederlanders en water.
Tentamen:
- 13-15 uur in D008.
- 40%.
- Pen en potlood mee.
- 20 vragen multiple choice, 1 open vraag Van Vree, 1 open vraag Turpijn.
De watersnoodramp (1953)
- Elk jaar komt nieuwe informatie naar voren.
- ‘Het verhaal over de ramp’ kan op verschillende manieren gebruikt worden:
- Rutger Bregman:
o ‘Het water komt, een brief aan alle Nederlanders’ De Correspondent.
o Verleden gebruiken om toekomstperspectief te stellen. Analogie.
- Johan ‘dr. Cassandra’ van Veen:
o ‘Vader’ van het Deltaplan, Europoort en Eemshaven.
o Van Veen wist voor de ramp dat dit plaats kon vinden.
- Lotte Jensen:
o ‘Wij tegen het water’, Watersnoodramp als onderdeel van de canon.
o Wij-gevoel in de strijd tegen het water.
o Nieuw narratief, bescheidener beeld van onszelf maken. Op andere manier naar
eigen omgang met de natuur kijken.
Kunnen historici zorgen voor een nieuw narratief? Met wat voor middelen
doen historici dat?
o Over Bregman: ‘Door de populistische clichés kun je de boodschap, die wel degelijk
van belang is, bijna niet meer zien.’
- Spanningsveld in het narratief over water en omgang met water.
- Water; wat is het bestaande narratief dan? Hoe ziet de herinneringscultuur eruit? Wie en
wat wordt hierin gehoord en wie en wat niet? Hoe zit het met de individuele trauma’s? en
hoe zit het met dat ‘wij-gevoel’ en de identiteit? Wat doen rampen met de identiteit?
Oratie ‘Wij tegen het water’:
- Jensen: de strijd tegen het water als ankerpunt van de Nederlandse identiteit rust op vier
pijlers:
o Vast beeldrepertoire.
o Rolmodellen en elites.
o Liefdadigheidscultuur.
o Herinneringscultuur (basis waar de andere drie pijlers op steunen?)
Hét verhaal van dé ramp
- Deltapark Neeltje Jans -> DeltaExperience.
o Opdracht voor Studio Louter om historisch accurate attractie te maken.
o Felle kritiek:
Slachtoffers reageren boos en emotioneel.
Zeer traumatische gebeurtenis, moet dit wel gesimuleerd worden?
Gruwelijke werkelijkheid wordt gebagatelliseerd.
Directeur Watersnoodmuseum Ouwerkerk -> vergelijking met attractie over
MH17.
Twee verschillende visies op kleine afstand van elkaar.
- De ramp in feiten en cijfers:
, o ’s Nachts noordwester en springtij.
o Dijken: verzilt, verzakt, beschadigd -> 89 dijken breken door op 500 plekken.
o 1836 dode mensen, veel dode dieren.
o Grote stukken land overspoeld en veel huizen beschadigd en vernietigd.
o Ook in Noord-Brabant, Zuid-Holland, België en VK slachtoffers.
o 9 maanden om dijken te dichten.
- Ter vergelijking:
o St. Luciavloed 1287 -> 50.000 slachtoffers.
o St. Elisabethsvloed 1421 -> 2.000 slachtoffers.
o Tsunami Japan 2011 -> 15.894.
Ander perspectief, maar mag het wel vergeleken worden?
- Dat nooit weer:
o Deltawet (1958) tot 1997.
- Rampen als buitenkans voor grote politieke projecten:
o Momenten gecreëerd om iets aan te pakken.
o 1916 -> overstroming Zuiderzee.
Discussie gevoerd door Cornelis Lely -> Zuiderzee indammen.
Dankzij ramp Zuiderzee ingedamd.
- Rampen gaan altijd gepaard met herdenkingen:
o Herdenkingen bij begrafenissen.
o Rolmodellen en elites altijd wel op één of andere manier betrokken.
- Monumenten: groeiende betekenis?
o Tekstbordjes:
Ouwerkerk 1953: Niet over het leed praten maar over saamhorigheidsgevoel
en samen zorgen voor nieuwe veiligheid.
Ouwerkerk Nationaal Monument 2003: Het water, de storm, de stilte.
- Der herinnerde ramp in boeken:
o Direct na de ramp publicaties over de ramp, geld naar hulp.
- Liefdadigheidsacties internationaal.
- Jeugdliteratuur:
o Jonge lezers betrekken bij het verhaal van de ramp.
o Toon van de verhalen en lessen hierin veranderen door de decennia heen.
o Van saamhorigheid en christelijk naar maatschappelijke discussie en milieu naar
individuele beleving en heroïek.
- Dé film van dé ramp:
o ‘De Storm’.
o Veel kritiek.
o Werkelijkheid kan niet in een film uitgedrukt worden. Individuele lijnen kunnen niet
naar een algemeen filmverhaal bewerkt worden.
o ‘The Little Ark’: kinderperspectief. Zeer Amerikaans perspectief.
- ‘Als de dijken breken’:
o Ramp die nog moet komen.
o Volgens Jensen beeldrepertoire over waterrampen bevat altijd:
Ellende.
(Kerkelijk) moraal.
Wonderbaarlijke redding.
- Historische herinnering volgens Assmann:
o Individueel (het trauma, de herbeleving).
o Sociale groepen (milieubeweging, ‘de’ Zeeuwen).
o Cultureel (film, monument, musea).
Tentamen:
- 13-15 uur in D008.
- 40%.
- Pen en potlood mee.
- 20 vragen multiple choice, 1 open vraag Van Vree, 1 open vraag Turpijn.
De watersnoodramp (1953)
- Elk jaar komt nieuwe informatie naar voren.
- ‘Het verhaal over de ramp’ kan op verschillende manieren gebruikt worden:
- Rutger Bregman:
o ‘Het water komt, een brief aan alle Nederlanders’ De Correspondent.
o Verleden gebruiken om toekomstperspectief te stellen. Analogie.
- Johan ‘dr. Cassandra’ van Veen:
o ‘Vader’ van het Deltaplan, Europoort en Eemshaven.
o Van Veen wist voor de ramp dat dit plaats kon vinden.
- Lotte Jensen:
o ‘Wij tegen het water’, Watersnoodramp als onderdeel van de canon.
o Wij-gevoel in de strijd tegen het water.
o Nieuw narratief, bescheidener beeld van onszelf maken. Op andere manier naar
eigen omgang met de natuur kijken.
Kunnen historici zorgen voor een nieuw narratief? Met wat voor middelen
doen historici dat?
o Over Bregman: ‘Door de populistische clichés kun je de boodschap, die wel degelijk
van belang is, bijna niet meer zien.’
- Spanningsveld in het narratief over water en omgang met water.
- Water; wat is het bestaande narratief dan? Hoe ziet de herinneringscultuur eruit? Wie en
wat wordt hierin gehoord en wie en wat niet? Hoe zit het met de individuele trauma’s? en
hoe zit het met dat ‘wij-gevoel’ en de identiteit? Wat doen rampen met de identiteit?
Oratie ‘Wij tegen het water’:
- Jensen: de strijd tegen het water als ankerpunt van de Nederlandse identiteit rust op vier
pijlers:
o Vast beeldrepertoire.
o Rolmodellen en elites.
o Liefdadigheidscultuur.
o Herinneringscultuur (basis waar de andere drie pijlers op steunen?)
Hét verhaal van dé ramp
- Deltapark Neeltje Jans -> DeltaExperience.
o Opdracht voor Studio Louter om historisch accurate attractie te maken.
o Felle kritiek:
Slachtoffers reageren boos en emotioneel.
Zeer traumatische gebeurtenis, moet dit wel gesimuleerd worden?
Gruwelijke werkelijkheid wordt gebagatelliseerd.
Directeur Watersnoodmuseum Ouwerkerk -> vergelijking met attractie over
MH17.
Twee verschillende visies op kleine afstand van elkaar.
- De ramp in feiten en cijfers:
, o ’s Nachts noordwester en springtij.
o Dijken: verzilt, verzakt, beschadigd -> 89 dijken breken door op 500 plekken.
o 1836 dode mensen, veel dode dieren.
o Grote stukken land overspoeld en veel huizen beschadigd en vernietigd.
o Ook in Noord-Brabant, Zuid-Holland, België en VK slachtoffers.
o 9 maanden om dijken te dichten.
- Ter vergelijking:
o St. Luciavloed 1287 -> 50.000 slachtoffers.
o St. Elisabethsvloed 1421 -> 2.000 slachtoffers.
o Tsunami Japan 2011 -> 15.894.
Ander perspectief, maar mag het wel vergeleken worden?
- Dat nooit weer:
o Deltawet (1958) tot 1997.
- Rampen als buitenkans voor grote politieke projecten:
o Momenten gecreëerd om iets aan te pakken.
o 1916 -> overstroming Zuiderzee.
Discussie gevoerd door Cornelis Lely -> Zuiderzee indammen.
Dankzij ramp Zuiderzee ingedamd.
- Rampen gaan altijd gepaard met herdenkingen:
o Herdenkingen bij begrafenissen.
o Rolmodellen en elites altijd wel op één of andere manier betrokken.
- Monumenten: groeiende betekenis?
o Tekstbordjes:
Ouwerkerk 1953: Niet over het leed praten maar over saamhorigheidsgevoel
en samen zorgen voor nieuwe veiligheid.
Ouwerkerk Nationaal Monument 2003: Het water, de storm, de stilte.
- Der herinnerde ramp in boeken:
o Direct na de ramp publicaties over de ramp, geld naar hulp.
- Liefdadigheidsacties internationaal.
- Jeugdliteratuur:
o Jonge lezers betrekken bij het verhaal van de ramp.
o Toon van de verhalen en lessen hierin veranderen door de decennia heen.
o Van saamhorigheid en christelijk naar maatschappelijke discussie en milieu naar
individuele beleving en heroïek.
- Dé film van dé ramp:
o ‘De Storm’.
o Veel kritiek.
o Werkelijkheid kan niet in een film uitgedrukt worden. Individuele lijnen kunnen niet
naar een algemeen filmverhaal bewerkt worden.
o ‘The Little Ark’: kinderperspectief. Zeer Amerikaans perspectief.
- ‘Als de dijken breken’:
o Ramp die nog moet komen.
o Volgens Jensen beeldrepertoire over waterrampen bevat altijd:
Ellende.
(Kerkelijk) moraal.
Wonderbaarlijke redding.
- Historische herinnering volgens Assmann:
o Individueel (het trauma, de herbeleving).
o Sociale groepen (milieubeweging, ‘de’ Zeeuwen).
o Cultureel (film, monument, musea).
