BOEK – Organisatiekunde
Hoofdstukken:
1. Organisatie
o Waarom bestaan er organisaties?
o De levensfases van een organisatie
o De zeven dimensies van een organisatie
2. Strategisch proces
o Het strategisch proces
o Stappenplan
3. Structuur
o De structuur van organisaties
o Factoren van belang bij het ontwerpen van een organisatiestructuur
4. Leiderschap
o Leiderschap en management
o Leiders en teams
o Bestuur van de organisatie
5. Personeel
o Personeel en HRM
o Instroom
o Doorstroom
o Uitstroom
6. Processen à NIET
7. Cultuur
o Cultuurmodellen
o Veranderen van organisatieculturen
8. Stromingen & ontwikkelingen
o Vroege organisatietheorieën
o Toekomstige ontwikkelingen
1
,Hoofdstuk 1, Organisaties
1.1 WAAROM BESTAAN ER ORGANISATIES?
Samenwerken doe je omdat:
1. Specialisatie mogelijk maken
2. Geeft toegang tot hulpbronnen en technologie
3. Vormt een middel om te kunnen anticiperen op de omgeving
4. Leidt tot lagere transactiekosten
5. Hiërarchie en controle mogelijk maken
Verschil samenwerking en organisatie:
Binnen organisaties worden functies en taken gecoördineerd via een hiërarchie, waarbij mensen in
leidende posities (meestal eigenaren/managers) de beslissingsbevoegdheden hebben. Binnen
samenwerkingsverband daarentegen beslissen de deelnemers op basis van gelijkwaardigheid. Omdat
iedereen er gelijk is, is iedereen ook beslissingsbevoegd. Dat maakt het in dergelijke verbanden vaak
moeilijker om beslissingen te nemen en een gemeenschappelijke doel te bereiken.
Hiërarchie wordt belangrijker naarmate de samenwerking complexer wordt of de doelstellingen
abstracter worden.
1.2 WAT IS EEN ORGANISATIE?
Overeenkomsten organisatie:
1. Doelstellingen
2. Mensen
3. Middelen
Mensen werken samen om de doelstellingen te bereiken en maken daarbij gebruik van middelen.
De zes fundamenten van een organisatie:
1. Participanten à De mensen die in de organisatie zitten.
2. Doelen à We spreken vaak over organisatiedoelen als overkoepelend doel maar in de praktijk
streven niet alle leden van een organisatie dezelfde doelen na.
3. Technologie à De binnen een organisatie gebruikte technologie heeft vergaande invloed op
het arbeidsproces en de formele structuur van de organisatie.
4. Formele structuur à De formele structuur bestaat uit de hiërarchische relaties en
taakverdeling tussen managers en werknemers.
5. Informele structuur à De informele structuur bestaat uit de interacties tussen mensen en de
relaties die op een natuurlijke wijze ontstaan binnen een organisatie.
6. De omgeving à De omgeving refereert aan alle zaken buiten de organisatie die de organisatie
beïnvloeden of die door de organisatie worden beïnvloed.
2
,1.3 VERSCHIJNINGSVORMEN VAN ORGANISATIES
Drie manieren waarop organisaties zich onderscheiden:
1. Winst als primair doel of juist niet
2. De grootte van de organisatie
3. De rechtsvorm van de organisatie
1. Winst als primair doel of niet:
2. De grootte van de organisatie:
• Micro-ondernemingen à Minder dan 10 werknemers en omzet max. 2 miljoen.
• Klein bedrijf à Minder dan 50 werknemers en omzet max. 10 miljoen.
• Middenbedrijf à Minder dan 250 werknemers en omzet max. 50 miljoen.
• Grootbedrijf à Omvat alle andere bedrijven.
Zie samenvatting in plaatje:
3
, 3. De rechtsvorm van de organisatie:
Een laatste manier om organisaties van elkaar te onderscheiden is aan de hand van juridische criteria.
We komen dan op het terrein van de rechtsvormen.
Vanuit dit perspectief kunnen we organisaties onderverdelen in twee grote groepen:
1. Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid (de eenmanszaak, de vennootschap onder firma de
commanditaire vennootschap en de maatschap); en
o Eenmanszaak: 1 persoon de baas (kan werknemers hebben en privé aansprakelijk
schulden.
o De vennootschap onder firma: Meerdere ondernemers samen een bedrijf en brengen
allemaal iets in.
o De commanditaire vennootschap: Meerdere ondernemers samen een bedrijf,
brengen ook iets in maar is geld of goederen, geen arbeid!
o De maatschap: Belangrijk verschil VOF en Maatschap à De maatschap is een vrij
beroep (huisarts). Je kan geen andere medewerkers inhuren. Denk aan huisartsen die
samen een praktijk opstarten.
2. Organisaties met rechtspersoonlijkheid (de BV: besloten vennootschap, de NV: naamloze
vennootschap, de vereniging en de stichting).
o De BV: Het eigendom ligt bij aandeelhouders. De eigenaren zijn niet aansprakelijk
voor de schulden van de onderneming.
o De NV: Kent naast aandelen op naam ook naamloze aandelen die vrij verhandelbaar
zijn.
o De vereniging: Samenwerkingsverband van mensen die samen maatschappelijke
activiteiten willen organiseren, denk aan sportclub.
o De stichting: Een samenwerkingsverband die een maatschappelijk doel willen
realiseren, denk aan een goed doel.
1.4 ONTWIKKELINGEN IN DE ORGANISATIEKUNDE
Scientific management: De wijze waarop de productiemiddelen, zowel kapitaalgoederen als arbeid,
begin vorige eeuw werden ingezet, werd minutieus gemeten en voorgeschreven; alles draaide om
efficiëntie. Arbeid werd gereduceerd tot repetitieve taken waarvoor geen specialisten meer nodig
waren. Werknemers hadden geen inbreng in hun activiteiten.
à Bij het Scientific Management draait alles om productiviteit en een efficiënte opdeling van taken en
worden werknemers gezien als een onderdeel van het machinewerk.
Human Relation Management: de motivatie van de werknemers en het kweken van betrokkenheid bij
de organisatie centraal.
Afhankelijk van de situatie wordt het werk op een andere wijze georganiseerd; wij noemen
dat omgevingsgeoriënteerd management. Zo kan in een stabiele omgeving waar weinig verandert de
focus meer op efficiëntie en productiviteit liggen. In een dynamische omgeving waar veel innovaties
plaatsvinden zou de focus daarentegen meer moeten liggen op het vermogen van werknemers om te
experimenteren.
Stabiele omgeving à Scientific management
Dynamische omgeving à Human Relation Management
4
Hoofdstukken:
1. Organisatie
o Waarom bestaan er organisaties?
o De levensfases van een organisatie
o De zeven dimensies van een organisatie
2. Strategisch proces
o Het strategisch proces
o Stappenplan
3. Structuur
o De structuur van organisaties
o Factoren van belang bij het ontwerpen van een organisatiestructuur
4. Leiderschap
o Leiderschap en management
o Leiders en teams
o Bestuur van de organisatie
5. Personeel
o Personeel en HRM
o Instroom
o Doorstroom
o Uitstroom
6. Processen à NIET
7. Cultuur
o Cultuurmodellen
o Veranderen van organisatieculturen
8. Stromingen & ontwikkelingen
o Vroege organisatietheorieën
o Toekomstige ontwikkelingen
1
,Hoofdstuk 1, Organisaties
1.1 WAAROM BESTAAN ER ORGANISATIES?
Samenwerken doe je omdat:
1. Specialisatie mogelijk maken
2. Geeft toegang tot hulpbronnen en technologie
3. Vormt een middel om te kunnen anticiperen op de omgeving
4. Leidt tot lagere transactiekosten
5. Hiërarchie en controle mogelijk maken
Verschil samenwerking en organisatie:
Binnen organisaties worden functies en taken gecoördineerd via een hiërarchie, waarbij mensen in
leidende posities (meestal eigenaren/managers) de beslissingsbevoegdheden hebben. Binnen
samenwerkingsverband daarentegen beslissen de deelnemers op basis van gelijkwaardigheid. Omdat
iedereen er gelijk is, is iedereen ook beslissingsbevoegd. Dat maakt het in dergelijke verbanden vaak
moeilijker om beslissingen te nemen en een gemeenschappelijke doel te bereiken.
Hiërarchie wordt belangrijker naarmate de samenwerking complexer wordt of de doelstellingen
abstracter worden.
1.2 WAT IS EEN ORGANISATIE?
Overeenkomsten organisatie:
1. Doelstellingen
2. Mensen
3. Middelen
Mensen werken samen om de doelstellingen te bereiken en maken daarbij gebruik van middelen.
De zes fundamenten van een organisatie:
1. Participanten à De mensen die in de organisatie zitten.
2. Doelen à We spreken vaak over organisatiedoelen als overkoepelend doel maar in de praktijk
streven niet alle leden van een organisatie dezelfde doelen na.
3. Technologie à De binnen een organisatie gebruikte technologie heeft vergaande invloed op
het arbeidsproces en de formele structuur van de organisatie.
4. Formele structuur à De formele structuur bestaat uit de hiërarchische relaties en
taakverdeling tussen managers en werknemers.
5. Informele structuur à De informele structuur bestaat uit de interacties tussen mensen en de
relaties die op een natuurlijke wijze ontstaan binnen een organisatie.
6. De omgeving à De omgeving refereert aan alle zaken buiten de organisatie die de organisatie
beïnvloeden of die door de organisatie worden beïnvloed.
2
,1.3 VERSCHIJNINGSVORMEN VAN ORGANISATIES
Drie manieren waarop organisaties zich onderscheiden:
1. Winst als primair doel of juist niet
2. De grootte van de organisatie
3. De rechtsvorm van de organisatie
1. Winst als primair doel of niet:
2. De grootte van de organisatie:
• Micro-ondernemingen à Minder dan 10 werknemers en omzet max. 2 miljoen.
• Klein bedrijf à Minder dan 50 werknemers en omzet max. 10 miljoen.
• Middenbedrijf à Minder dan 250 werknemers en omzet max. 50 miljoen.
• Grootbedrijf à Omvat alle andere bedrijven.
Zie samenvatting in plaatje:
3
, 3. De rechtsvorm van de organisatie:
Een laatste manier om organisaties van elkaar te onderscheiden is aan de hand van juridische criteria.
We komen dan op het terrein van de rechtsvormen.
Vanuit dit perspectief kunnen we organisaties onderverdelen in twee grote groepen:
1. Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid (de eenmanszaak, de vennootschap onder firma de
commanditaire vennootschap en de maatschap); en
o Eenmanszaak: 1 persoon de baas (kan werknemers hebben en privé aansprakelijk
schulden.
o De vennootschap onder firma: Meerdere ondernemers samen een bedrijf en brengen
allemaal iets in.
o De commanditaire vennootschap: Meerdere ondernemers samen een bedrijf,
brengen ook iets in maar is geld of goederen, geen arbeid!
o De maatschap: Belangrijk verschil VOF en Maatschap à De maatschap is een vrij
beroep (huisarts). Je kan geen andere medewerkers inhuren. Denk aan huisartsen die
samen een praktijk opstarten.
2. Organisaties met rechtspersoonlijkheid (de BV: besloten vennootschap, de NV: naamloze
vennootschap, de vereniging en de stichting).
o De BV: Het eigendom ligt bij aandeelhouders. De eigenaren zijn niet aansprakelijk
voor de schulden van de onderneming.
o De NV: Kent naast aandelen op naam ook naamloze aandelen die vrij verhandelbaar
zijn.
o De vereniging: Samenwerkingsverband van mensen die samen maatschappelijke
activiteiten willen organiseren, denk aan sportclub.
o De stichting: Een samenwerkingsverband die een maatschappelijk doel willen
realiseren, denk aan een goed doel.
1.4 ONTWIKKELINGEN IN DE ORGANISATIEKUNDE
Scientific management: De wijze waarop de productiemiddelen, zowel kapitaalgoederen als arbeid,
begin vorige eeuw werden ingezet, werd minutieus gemeten en voorgeschreven; alles draaide om
efficiëntie. Arbeid werd gereduceerd tot repetitieve taken waarvoor geen specialisten meer nodig
waren. Werknemers hadden geen inbreng in hun activiteiten.
à Bij het Scientific Management draait alles om productiviteit en een efficiënte opdeling van taken en
worden werknemers gezien als een onderdeel van het machinewerk.
Human Relation Management: de motivatie van de werknemers en het kweken van betrokkenheid bij
de organisatie centraal.
Afhankelijk van de situatie wordt het werk op een andere wijze georganiseerd; wij noemen
dat omgevingsgeoriënteerd management. Zo kan in een stabiele omgeving waar weinig verandert de
focus meer op efficiëntie en productiviteit liggen. In een dynamische omgeving waar veel innovaties
plaatsvinden zou de focus daarentegen meer moeten liggen op het vermogen van werknemers om te
experimenteren.
Stabiele omgeving à Scientific management
Dynamische omgeving à Human Relation Management
4
