Samenvatting Strafprocesrecht Deel 2
Week 7 - Het onderzoek ter terechtzitting paars
Hoorcollege week 7
Doel: bevorderen van een goede beraadslaging en beslissing over de beslispunten in
art. 348 en 350 Sv (formele + materiële vragen)
- Met oog op op de doelen van het straf(proces)recht zelf → Hoofddoel: niet
bestraffen van onschuldigen en wel bestraffen van schuldigen
Normering OTT door het recht op een eerlijk proces
● art. 17(1) Gw: eerlijk proces (sinds 2022)
- Ook: wetsvoorstel Modernisering WvSv art. 1.1.2
● art. 121 Gw: openbaarheid O.T.T (uitzonderingen mogelijk bij wet) : openbaarheid
uitspraak
● art. 6 EVRM
● art. 47-48 EU-Handvest
● EU-Richtlijn 2016/343 betreffende de versterking van bepaalde aspecten van het
vermoeden van onschuld en van het recht om in strafprocedures bij de
terechtzitting aanwezig te zijn
Art. 6 EVRM
- Lid 1: eerlijke en openbare behandeling, door onafhankelijk en onpartijdig
gerecht, uitspraak moet in het openbaar gewezen worden, toegang tot rechtszaal
kan aan de pers en het publiek worden ontzegd
● Externe openbaarheid= voor burgers die info willen over rechtspraak
● Interne openbaarheid= dat elke procespartij evenveel info heeft
- Lid 2: onschuldpresumptie
- Lid 3: rechten vd verdachte: aard en reden van de tegen hem ingebrachte
beschuldiging, recht op genoeg tijd/faciliteiten voor voorbereiding, recht op
bijstand, recht op ondervragen van getuigen
EU-Richtlijn 2016/343
Onschuldpresumptie en aanwezigheidsrecht
Art. 5: Voorstelling van verdachten en beklaagden
1. Lidstaten nemen passende maatregelen om te waarborgen dat verdachten of
beklaagden, in de rechtbank of in het openbaar niet als schuldig worden
voorgesteld door vrijheidsbeperkende middelen te gebruiken (kooi/handboeien)
2. Lid 1 belet het de lidstaten niet om vrijheidsbeperkende middelen toe te passen
wanneer deze in de voorliggende zaak vereist zijn om veiligheidsredenen of om te
voorkomen dat verdachten/beklaagden ontsnappen of contact hebben met derden
1
,Functies dagvaarding
1. Oproepingsfunctie
- oproepen verdachte om voor de rechter te verschijnen (betekening: art. 36a
e.v Sv)
2. Beschuldigingsfunctie
- Tenlastelegging (art. 261 lid 1 en 2 Sv)
3. Informatiefunctie
- mededelen rechten van de verdachte (art. 260 lid 4 en 5 Sv)
Oproepingsfunctie
- Recht om aanwezig te zijn bij OTT
- Van groot belang dat voldoende inspanningen worden geleverd om te zorgen dat de
verdachte de dagvaarding ontvangt: aanwezigheidsrecht
- art. 6 EVRM, art. 47-48 Hv en EU-RIchtlijn 2016/343
- art. 36 Sv
EHRM (art. 6) en aanwezigheidsrecht:
- Schending indien een verdachte in absentia wordt berecht en vervolgens geen
fresh determination of the merits (hogerberoep) krijgt, terwijl hij geen afstand van
aanwezigheidsrecht heeft gedaan en niet het oogmerk had justitie te
ontvluchten
- Strenger dus bij hoger beroep
- Niet verschijnen betekent NIET automatisch afstand doen van recht: onderzoeken
of verdachte adequaat geïnformeerd is
EU-Richtlijn 2016/343
Art. 8: recht op aanwezigheid bij proces
- Lid 2: zitting in afwezigheid mogelijk indien tijdig in kennis gesteld of
vertegenwoordigd door gemachtigd advocaat
- Lid 4: indien niet voldaan aan voorwaarden lid 2 omdat verdachte ondanks
redelijke inspanningen niet kan worden gelokaliseerd → recht op een nieuw
proces (art. 9)
- Lid 5: wel mogelijk dat verdachten onder nationaal recht tijdelijk uit proces worden
geweerd ivm goed verloop strafprocedure mits eerbiediging verdedigingsrechten
(bij irritant gedrag)
Art. 9: recht op een nieuw proces (fresh determination)
WvSv: Wat te doen als de verdachte niet is verschenen?
Niet correct betekend?
- nietigheid dagvaarding, tenzij verdachte is verschenen (art. 278 Sv)
Wel correct betekend?
- Nieuwe opsporing indien ter zitting blijkt dat verdachte feitelijk op ander adres
verblijft (art. 36n Sv) (tijdelijke aanhouding vd zaak)
- Verzoek om uitstel door (gemachtigd) raadsman: in beginsel honoreren tenzij
2
, - Verstek (art. 280 Sv) of verdediging door gemachtigd advocaat (art. 279 Sv)
Aanwezigheidsplicht OTT?
- wel voor minderjarige (ook ouders/voogd) (art. 495a en 496 Sv)
- Voor volwassenen nog niet:
● Rechtbank kan bevel medebrenging geven (art. 278 lid 2 Sv)
● in de toekomst wel aanwezigheidsplicht (in beginsel) bij bepaalde misdrijven
(art. 258a Sv) nog niet in werking getreden, tevens aanwezigheidsplicht bij
uitspraak voor deze groep
Beschuldigingsfunctie
Tenlastelegging:
- Informatiefunctie
- Grondslagfunctie
Inhoud tenlastelegging (art. 261 Sv)
● Opgave van het feit: vermelding van tijd en plaats (lid 1)
● Vermelding wettelijk voorschrift (lid 1) en omstandigheden waaronder het feit zou zijn
begaan (lid 2)
● Feit: voldoende concreet
- vgl. art. 6 lid 3 EVRM: aard en reden van beschuldiging
Tenlastelegging: grondslagfunctie
Grondslagleer
● art. 348 en 350 Sv: de rechter beraadslaagt en beslist ‘op den grondslag der
tenlastelegging’
● Achtergrond: taakverdeling tussen OvJ en Rechter
● Voor- en nadelen
Wijziging tenlastelegging
● OvJ stelt tenlastelegging op
● Tijdens zitting kan OvJ vorderen dat wijziging tenlastelegging wordt toegelaten
(art. 313 Sv) → voorwaarden
● Tijdens zitting kan OvJ tenlastelegging mondeling aanvullen met
strafverzwaringsgronden (art. 312 Sv)
● Rechter kan tenlastelegging niet wijzigen of aanvullen; wel haar inhoud
vaststellen
→ mag hem wel interpreteren als er bvb klein foutje in staat
→ verdachte mag niet in zijn verdediging wordt geschaad
Fase tussen dagvaarding en zitting
● Minimale dagvaardingstermijn (10 of 3 dagen, art. 265 en 370 Sv) Achtergrond: recht
op adequate voorbereiding verdediging (art. 6 EVRM)
● Oproeping van spreekgerechtigden die daarom hebben verzocht (art. 260 lid 2 Sv)
en voeging benadeelde partij (art. 51f lid 5 en art. 51g lid 1 Sv)
● Oproepen getuigen/deskundigen (art. 263 en 264 Sv) Achtergrond:
ondervragingsrecht (art. 6 EVRM)
3
, ● Modernisering strafvordering: procesinleiding en oproeping worden uit elkaar
getrokken
Het onderzoek ter terechtzitting
Het verloop
1. Informatiefase
- aanvang: uitroepen der zaak (art. 270 Sv)
- Vaststellen of verdachte is verschenen zo niet onderzoek naar geldigheid
betekening (art. 278-280 Sv)
- Identificatie verdachte, vermaning; cautie (art. 273 Sv)
- (Preliminair verweer (art. 283 Sv)) = verweer op formele vragen (scheelt tijd)
- Voordracht van de zaak door OvJ (art. 284 Sv)
- Ondervraging verdachte (art. 286 Sv)
- Ondervraging getuigen en/of deskundigen (art. 287-299 Sv)
- Voorlezen van de stukken (art. 301 Sv) → als het andere stukken zijn
en je ze gaat gebruiken als rechter → mag niet onbesproken worden
gebleven
- Spreekrecht (art. 302 jo. 51e Sv)
2. Uitwisseling standpunten
- Requisitoir van de OvJ (art. 311 Sv)
- Toelichting vordering benadeelde partij (art. 334 lid 3 Sv)
- Pleidooi verdediging (art. 311 lid 2-3 Sv)
- Repliek en dupliek (art. 311 lid 2-3 Sv)
- Laatste woord verdachte (art. 311 lid 4 Sv)
- Geslotenverklaring OTT (art. 345 lid 1 Sv)
- Bepaling moment uitspraak (art. 345 lid 1 Sv)
● Beraadslaging (art. 348 en 350 Sv)
- Bij vaagheid kan het onderzoek worden heropend
● Uitspreken van het vonnis (art. 362 lid 1)
NB: meervoudige kamer de ‘regel’; bijzondere bepalingen politie- en kantonrechter (art. 367
ev art. 382 Sv)
Samenstelling meervoudige kamer= 3 dezelfde rechters moeten echt het hele proces
doorlopen
Beraadslaging over vragen 348/350 Sv
Art. 348 Sv
● Geldigheid dagvaarding
- Betekening, tenlastelegging; informatie
● Bevoegdheid rechter
- Absolute competentie (welk type rechter); relatieve competentie (welke
plaats) (art. 2 Sv)
● Ontvankelijkheid OM
- zie week 6
● Redenen tot schorsing vervolging
- art. 14 Sv
4
Week 7 - Het onderzoek ter terechtzitting paars
Hoorcollege week 7
Doel: bevorderen van een goede beraadslaging en beslissing over de beslispunten in
art. 348 en 350 Sv (formele + materiële vragen)
- Met oog op op de doelen van het straf(proces)recht zelf → Hoofddoel: niet
bestraffen van onschuldigen en wel bestraffen van schuldigen
Normering OTT door het recht op een eerlijk proces
● art. 17(1) Gw: eerlijk proces (sinds 2022)
- Ook: wetsvoorstel Modernisering WvSv art. 1.1.2
● art. 121 Gw: openbaarheid O.T.T (uitzonderingen mogelijk bij wet) : openbaarheid
uitspraak
● art. 6 EVRM
● art. 47-48 EU-Handvest
● EU-Richtlijn 2016/343 betreffende de versterking van bepaalde aspecten van het
vermoeden van onschuld en van het recht om in strafprocedures bij de
terechtzitting aanwezig te zijn
Art. 6 EVRM
- Lid 1: eerlijke en openbare behandeling, door onafhankelijk en onpartijdig
gerecht, uitspraak moet in het openbaar gewezen worden, toegang tot rechtszaal
kan aan de pers en het publiek worden ontzegd
● Externe openbaarheid= voor burgers die info willen over rechtspraak
● Interne openbaarheid= dat elke procespartij evenveel info heeft
- Lid 2: onschuldpresumptie
- Lid 3: rechten vd verdachte: aard en reden van de tegen hem ingebrachte
beschuldiging, recht op genoeg tijd/faciliteiten voor voorbereiding, recht op
bijstand, recht op ondervragen van getuigen
EU-Richtlijn 2016/343
Onschuldpresumptie en aanwezigheidsrecht
Art. 5: Voorstelling van verdachten en beklaagden
1. Lidstaten nemen passende maatregelen om te waarborgen dat verdachten of
beklaagden, in de rechtbank of in het openbaar niet als schuldig worden
voorgesteld door vrijheidsbeperkende middelen te gebruiken (kooi/handboeien)
2. Lid 1 belet het de lidstaten niet om vrijheidsbeperkende middelen toe te passen
wanneer deze in de voorliggende zaak vereist zijn om veiligheidsredenen of om te
voorkomen dat verdachten/beklaagden ontsnappen of contact hebben met derden
1
,Functies dagvaarding
1. Oproepingsfunctie
- oproepen verdachte om voor de rechter te verschijnen (betekening: art. 36a
e.v Sv)
2. Beschuldigingsfunctie
- Tenlastelegging (art. 261 lid 1 en 2 Sv)
3. Informatiefunctie
- mededelen rechten van de verdachte (art. 260 lid 4 en 5 Sv)
Oproepingsfunctie
- Recht om aanwezig te zijn bij OTT
- Van groot belang dat voldoende inspanningen worden geleverd om te zorgen dat de
verdachte de dagvaarding ontvangt: aanwezigheidsrecht
- art. 6 EVRM, art. 47-48 Hv en EU-RIchtlijn 2016/343
- art. 36 Sv
EHRM (art. 6) en aanwezigheidsrecht:
- Schending indien een verdachte in absentia wordt berecht en vervolgens geen
fresh determination of the merits (hogerberoep) krijgt, terwijl hij geen afstand van
aanwezigheidsrecht heeft gedaan en niet het oogmerk had justitie te
ontvluchten
- Strenger dus bij hoger beroep
- Niet verschijnen betekent NIET automatisch afstand doen van recht: onderzoeken
of verdachte adequaat geïnformeerd is
EU-Richtlijn 2016/343
Art. 8: recht op aanwezigheid bij proces
- Lid 2: zitting in afwezigheid mogelijk indien tijdig in kennis gesteld of
vertegenwoordigd door gemachtigd advocaat
- Lid 4: indien niet voldaan aan voorwaarden lid 2 omdat verdachte ondanks
redelijke inspanningen niet kan worden gelokaliseerd → recht op een nieuw
proces (art. 9)
- Lid 5: wel mogelijk dat verdachten onder nationaal recht tijdelijk uit proces worden
geweerd ivm goed verloop strafprocedure mits eerbiediging verdedigingsrechten
(bij irritant gedrag)
Art. 9: recht op een nieuw proces (fresh determination)
WvSv: Wat te doen als de verdachte niet is verschenen?
Niet correct betekend?
- nietigheid dagvaarding, tenzij verdachte is verschenen (art. 278 Sv)
Wel correct betekend?
- Nieuwe opsporing indien ter zitting blijkt dat verdachte feitelijk op ander adres
verblijft (art. 36n Sv) (tijdelijke aanhouding vd zaak)
- Verzoek om uitstel door (gemachtigd) raadsman: in beginsel honoreren tenzij
2
, - Verstek (art. 280 Sv) of verdediging door gemachtigd advocaat (art. 279 Sv)
Aanwezigheidsplicht OTT?
- wel voor minderjarige (ook ouders/voogd) (art. 495a en 496 Sv)
- Voor volwassenen nog niet:
● Rechtbank kan bevel medebrenging geven (art. 278 lid 2 Sv)
● in de toekomst wel aanwezigheidsplicht (in beginsel) bij bepaalde misdrijven
(art. 258a Sv) nog niet in werking getreden, tevens aanwezigheidsplicht bij
uitspraak voor deze groep
Beschuldigingsfunctie
Tenlastelegging:
- Informatiefunctie
- Grondslagfunctie
Inhoud tenlastelegging (art. 261 Sv)
● Opgave van het feit: vermelding van tijd en plaats (lid 1)
● Vermelding wettelijk voorschrift (lid 1) en omstandigheden waaronder het feit zou zijn
begaan (lid 2)
● Feit: voldoende concreet
- vgl. art. 6 lid 3 EVRM: aard en reden van beschuldiging
Tenlastelegging: grondslagfunctie
Grondslagleer
● art. 348 en 350 Sv: de rechter beraadslaagt en beslist ‘op den grondslag der
tenlastelegging’
● Achtergrond: taakverdeling tussen OvJ en Rechter
● Voor- en nadelen
Wijziging tenlastelegging
● OvJ stelt tenlastelegging op
● Tijdens zitting kan OvJ vorderen dat wijziging tenlastelegging wordt toegelaten
(art. 313 Sv) → voorwaarden
● Tijdens zitting kan OvJ tenlastelegging mondeling aanvullen met
strafverzwaringsgronden (art. 312 Sv)
● Rechter kan tenlastelegging niet wijzigen of aanvullen; wel haar inhoud
vaststellen
→ mag hem wel interpreteren als er bvb klein foutje in staat
→ verdachte mag niet in zijn verdediging wordt geschaad
Fase tussen dagvaarding en zitting
● Minimale dagvaardingstermijn (10 of 3 dagen, art. 265 en 370 Sv) Achtergrond: recht
op adequate voorbereiding verdediging (art. 6 EVRM)
● Oproeping van spreekgerechtigden die daarom hebben verzocht (art. 260 lid 2 Sv)
en voeging benadeelde partij (art. 51f lid 5 en art. 51g lid 1 Sv)
● Oproepen getuigen/deskundigen (art. 263 en 264 Sv) Achtergrond:
ondervragingsrecht (art. 6 EVRM)
3
, ● Modernisering strafvordering: procesinleiding en oproeping worden uit elkaar
getrokken
Het onderzoek ter terechtzitting
Het verloop
1. Informatiefase
- aanvang: uitroepen der zaak (art. 270 Sv)
- Vaststellen of verdachte is verschenen zo niet onderzoek naar geldigheid
betekening (art. 278-280 Sv)
- Identificatie verdachte, vermaning; cautie (art. 273 Sv)
- (Preliminair verweer (art. 283 Sv)) = verweer op formele vragen (scheelt tijd)
- Voordracht van de zaak door OvJ (art. 284 Sv)
- Ondervraging verdachte (art. 286 Sv)
- Ondervraging getuigen en/of deskundigen (art. 287-299 Sv)
- Voorlezen van de stukken (art. 301 Sv) → als het andere stukken zijn
en je ze gaat gebruiken als rechter → mag niet onbesproken worden
gebleven
- Spreekrecht (art. 302 jo. 51e Sv)
2. Uitwisseling standpunten
- Requisitoir van de OvJ (art. 311 Sv)
- Toelichting vordering benadeelde partij (art. 334 lid 3 Sv)
- Pleidooi verdediging (art. 311 lid 2-3 Sv)
- Repliek en dupliek (art. 311 lid 2-3 Sv)
- Laatste woord verdachte (art. 311 lid 4 Sv)
- Geslotenverklaring OTT (art. 345 lid 1 Sv)
- Bepaling moment uitspraak (art. 345 lid 1 Sv)
● Beraadslaging (art. 348 en 350 Sv)
- Bij vaagheid kan het onderzoek worden heropend
● Uitspreken van het vonnis (art. 362 lid 1)
NB: meervoudige kamer de ‘regel’; bijzondere bepalingen politie- en kantonrechter (art. 367
ev art. 382 Sv)
Samenstelling meervoudige kamer= 3 dezelfde rechters moeten echt het hele proces
doorlopen
Beraadslaging over vragen 348/350 Sv
Art. 348 Sv
● Geldigheid dagvaarding
- Betekening, tenlastelegging; informatie
● Bevoegdheid rechter
- Absolute competentie (welk type rechter); relatieve competentie (welke
plaats) (art. 2 Sv)
● Ontvankelijkheid OM
- zie week 6
● Redenen tot schorsing vervolging
- art. 14 Sv
4
