WEEK 1 - PERSONEN- EN FAMILIERECHT I
Wat is het internationaal privaatrecht?
IPR-geval:
Een privaatrechtelijke casus met grensoverschrijdende aspecten, bijvoorbeeld;
- Bij partijen met verschillende nationaliteiten
- Bij partijen met gewone verblijfplaatsen in verschillende landen
- Bij partij(en) met een andere nationaliteit dan het land van het gewone verblijf
- Een buitenlands vonnis dat in Nederland erkend moet worden of een buitenlandse akte
Geeft geen antwoord op materieelrechtelijke vraagstukken;
1) internationaal procesrecht (bevoegdheid & erkenning & tenuitvoerlegging)
2) conflictenrecht = autonoom rechtsgebied binnen het privaatrecht in ruime zin
Formeel IPR of internationaal procesrecht = rechtsmacht (bevoegdheid), erkenning &
tenuitvoerlegging en internationale samenwerking / rechtshulp.
Materieel IPR of conflictenrecht = toepasselijk recht
Nederlandse wetgeving:
Bevoegdheid → art. 1-14 Rv
Toepasselijk recht → boek 10 BW
Erkenning & tenuitvoerlegging → art. 431 Rv
+ Nederlands ongeschreven recht (jurisprudentie en doctrine)
HOOFDVRAGEN VAN HET IPR
1. Internationaal bevoegdheidsrecht
o Welke rechter(s) is (zijn) bevoegd?
o Is de Nederlandse rechter bevoegd?
2. Conflictenrecht (toepasselijk recht)
o Welk recht is van toepassing?
3. Erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen
o Komt het buitenlandse vonnis voor erkenning (en tenuitvoerlegging) (in NL) in aanmerking?
4. Internationale rechtshulp / Internationale samenwerking
,BRONNEN VAN HET IPR
Vroeger: verdragen, enkele wettelijke bepalingen en ongeschreven recht (jurisprudentie, doctrine).
Nu:
• Internationale verdragen en Europese verordeningen
• Nederlandse wetgeving (Boek 10 BW, Rv)
• Regels van ongeschreven Nederlands recht
INTERNATIONALE VERDRAGEN EN EUROPESE VERORDENINGEN
Internationale organisaties: verdragen
- Haagse Conferentie: o.a. Haags Verkeersongevallenverdrag; Haags
Kinderbeschermingsverdrag
- CIEC/ICBS: o.a. ICBS-Naamwijzigingsverdrag; ICBS-Verdrag Erkenning Beslissingen
Huwelijksband
Uitleg → hoogste nationale rechters
Europese Unie: Verordeningen / (Richtlijnen)
- o.a. Brussel II-ter; Brussel I bis; Rome I; Rome II
Uitleg → Hof van Justitie van de EU
1) Soms problemen van samenloop
2) Toepassingsgebied van verdragen of verordeningen
- materieel toepassingsgebied (onderwerp)
- formeel toepassingsgebied (staat in het verdrag zelf, bijvoorbeeld alleen van
toepassing in lidstaten. Sommige verdragen gelden universeel).
- temporeel toepassingsgebied
3) Alleen sprake van samenloop als 2 regelingen tegelijkertijd zowel materieel, formeel, als
temporeel van toepassing zijn
4) Oplossing: zie bepaling in een van beide regelingen met betrekking tot samenloop / zie
Weens Verdragenverdrag
,CONFLICTENRECHT
Twee methoden:
1) Statutenleer / neo-statutisme: uitgangspunt rechtsregel → in de wetgeving zelf werd
aangegeven wat de werking daarvan is en wanneer deze van toepassing is.
2) Verwijzingsmethode (Von Savigny): uitgangspunt rechtsverhouding. We gaan in abstracto
per rechtsverhouding bepalen welk recht van toepassing is aan de hand van
aanknopingspunten.
CARL FRIEDRICH VON SAVIGNY: SAVIGNIAANSE VERWIJZINGSMETHODE
Uitgangspunt = rechtsverhouding
• Per rechtsverhouding één aanknopingspunt (criterium)
• Rechtsverhouding thuis brengen (het vinden van de ‘Sitz’)
Beginsel: ‘nauwste verbondenheid’
Doel: Entscheidungsharmonie (‘beslissingsharmonie’), alle rechters zouden tot hetzelfde
oordeel komen omdat ze hetzelfde recht zouden toepassen.
Klassieke kenmerken: neutraal, regelblind, abstract
Instrument van Savigniaanse verwijzingsmethode:
De verwijzingsregel = conflictregel (= meerzijdige conflictregel)
Voorbeelden uit Rome III: echtscheiding [wordt] beheerst door het recht van de staat
- waar de echtgenoten op het tijdstip van aanhangigmaking van de zaak hun gewone
verblijfplaats hebben’ of, bij gebreke daarvan,
- waarvan beide echtgenoten op het ogenblik van de aanhangigmaking van de zaak onderdaan
waren’
Rechtsverhouding = echtscheiding
Aanknopingspunt conflictregel 1 = waar beide echtgenoten hun gewone verblijfplaats hebben
Aankopingspunt conflictregel 2 = gemeenschappelijke nationaliteit echtgenoten
‘Methodenpluralisme’ → niet alleen nauwste verbondenheid is een aanknopingspunt, maar ook
bijvoorbeeld ruimte voor partijen om zelf het recht te kiezen (partijautonomie) en het
beschermingsbeginsel.
Aanknopingsbeginselen:
o Nauwste verbondenheid
o Beschermingsbeginsel (= functionele aanknoping)
o Begunstigingsbeginsel
o Partij-autonomie
, CONFLICTENRECHT IN DE PRAKTIJK
Processuele aspecten van het conflictenrecht
art. 10:2 BW ‘De regels van internationaal privaatrecht en het door die regels aangewezen recht
worden ambtshalve toegepast’
art. 79 lid 1 R.O.: ‘De Hoge Raad vernietigt handelingen, arresten, vonnissen en beschikkingen
a. […]
b. wegens schending van het recht met uitzondering van het recht van vreemde staten
FAMILIERECHT: ECHTSCHEIDING
Bronnen
o Internationaal bevoegdheidsrecht ten aanzien van echtscheiding en scheiding van tafel en
bed → Verordening Brussel II-ter. + art. 9 Rv
o Commune internationaal bevoegdheidsrecht → art. 4, 9, 11 en 12 Rv.
o Toepasselijke recht op een verzoek tot echtscheiding c.q. scheiding van tafel en bed → art.
10:56 BW.
o Erkenningsregeling van in het buitenland tot stand gekomen (echt)scheidingsbeschikkingen →
Verordening Brussel II-ter + art. 57-59 boek 10 BW
BEVOEGDHEID
Brussel II-ter (B II-ter)
- Materieel toepassingsgebied: art. 1 lid 1 sub a
o echtscheiding, scheiding van tafel en bed en nietigverklaring van het huwelijk
o valt same-sex huwelijk onder materieel toepassingsgebied? – Nederlandse rechter
gaat daar wel vanuit.
- Temporeel toepassingsgebied: art. 100
- Formeel toepassingsgebied: art. 6 (zie HvJ MPA, r.o. 84-87 voor uitleg art. 6-7 Brussel II-bis).
Als er een EU-rechter bevoegd is, dan is hij van toepassing.
Rv
- Art. 4 lid 1: overeenkomstige van toepassing verklaring art. 3-5 Brussel II bis [idem Brussel II-
ter]. Ook als deze niet van toepassing is, is hij toch van toepassing.
- Art. 9 sub b (en sub c). NL rechter mag bevoegdheid aannemen, als er bijvoorbeeld een
natuurramp is in het bevoegde land. (noodbevoegdheid
Wat is het internationaal privaatrecht?
IPR-geval:
Een privaatrechtelijke casus met grensoverschrijdende aspecten, bijvoorbeeld;
- Bij partijen met verschillende nationaliteiten
- Bij partijen met gewone verblijfplaatsen in verschillende landen
- Bij partij(en) met een andere nationaliteit dan het land van het gewone verblijf
- Een buitenlands vonnis dat in Nederland erkend moet worden of een buitenlandse akte
Geeft geen antwoord op materieelrechtelijke vraagstukken;
1) internationaal procesrecht (bevoegdheid & erkenning & tenuitvoerlegging)
2) conflictenrecht = autonoom rechtsgebied binnen het privaatrecht in ruime zin
Formeel IPR of internationaal procesrecht = rechtsmacht (bevoegdheid), erkenning &
tenuitvoerlegging en internationale samenwerking / rechtshulp.
Materieel IPR of conflictenrecht = toepasselijk recht
Nederlandse wetgeving:
Bevoegdheid → art. 1-14 Rv
Toepasselijk recht → boek 10 BW
Erkenning & tenuitvoerlegging → art. 431 Rv
+ Nederlands ongeschreven recht (jurisprudentie en doctrine)
HOOFDVRAGEN VAN HET IPR
1. Internationaal bevoegdheidsrecht
o Welke rechter(s) is (zijn) bevoegd?
o Is de Nederlandse rechter bevoegd?
2. Conflictenrecht (toepasselijk recht)
o Welk recht is van toepassing?
3. Erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse vonnissen
o Komt het buitenlandse vonnis voor erkenning (en tenuitvoerlegging) (in NL) in aanmerking?
4. Internationale rechtshulp / Internationale samenwerking
,BRONNEN VAN HET IPR
Vroeger: verdragen, enkele wettelijke bepalingen en ongeschreven recht (jurisprudentie, doctrine).
Nu:
• Internationale verdragen en Europese verordeningen
• Nederlandse wetgeving (Boek 10 BW, Rv)
• Regels van ongeschreven Nederlands recht
INTERNATIONALE VERDRAGEN EN EUROPESE VERORDENINGEN
Internationale organisaties: verdragen
- Haagse Conferentie: o.a. Haags Verkeersongevallenverdrag; Haags
Kinderbeschermingsverdrag
- CIEC/ICBS: o.a. ICBS-Naamwijzigingsverdrag; ICBS-Verdrag Erkenning Beslissingen
Huwelijksband
Uitleg → hoogste nationale rechters
Europese Unie: Verordeningen / (Richtlijnen)
- o.a. Brussel II-ter; Brussel I bis; Rome I; Rome II
Uitleg → Hof van Justitie van de EU
1) Soms problemen van samenloop
2) Toepassingsgebied van verdragen of verordeningen
- materieel toepassingsgebied (onderwerp)
- formeel toepassingsgebied (staat in het verdrag zelf, bijvoorbeeld alleen van
toepassing in lidstaten. Sommige verdragen gelden universeel).
- temporeel toepassingsgebied
3) Alleen sprake van samenloop als 2 regelingen tegelijkertijd zowel materieel, formeel, als
temporeel van toepassing zijn
4) Oplossing: zie bepaling in een van beide regelingen met betrekking tot samenloop / zie
Weens Verdragenverdrag
,CONFLICTENRECHT
Twee methoden:
1) Statutenleer / neo-statutisme: uitgangspunt rechtsregel → in de wetgeving zelf werd
aangegeven wat de werking daarvan is en wanneer deze van toepassing is.
2) Verwijzingsmethode (Von Savigny): uitgangspunt rechtsverhouding. We gaan in abstracto
per rechtsverhouding bepalen welk recht van toepassing is aan de hand van
aanknopingspunten.
CARL FRIEDRICH VON SAVIGNY: SAVIGNIAANSE VERWIJZINGSMETHODE
Uitgangspunt = rechtsverhouding
• Per rechtsverhouding één aanknopingspunt (criterium)
• Rechtsverhouding thuis brengen (het vinden van de ‘Sitz’)
Beginsel: ‘nauwste verbondenheid’
Doel: Entscheidungsharmonie (‘beslissingsharmonie’), alle rechters zouden tot hetzelfde
oordeel komen omdat ze hetzelfde recht zouden toepassen.
Klassieke kenmerken: neutraal, regelblind, abstract
Instrument van Savigniaanse verwijzingsmethode:
De verwijzingsregel = conflictregel (= meerzijdige conflictregel)
Voorbeelden uit Rome III: echtscheiding [wordt] beheerst door het recht van de staat
- waar de echtgenoten op het tijdstip van aanhangigmaking van de zaak hun gewone
verblijfplaats hebben’ of, bij gebreke daarvan,
- waarvan beide echtgenoten op het ogenblik van de aanhangigmaking van de zaak onderdaan
waren’
Rechtsverhouding = echtscheiding
Aanknopingspunt conflictregel 1 = waar beide echtgenoten hun gewone verblijfplaats hebben
Aankopingspunt conflictregel 2 = gemeenschappelijke nationaliteit echtgenoten
‘Methodenpluralisme’ → niet alleen nauwste verbondenheid is een aanknopingspunt, maar ook
bijvoorbeeld ruimte voor partijen om zelf het recht te kiezen (partijautonomie) en het
beschermingsbeginsel.
Aanknopingsbeginselen:
o Nauwste verbondenheid
o Beschermingsbeginsel (= functionele aanknoping)
o Begunstigingsbeginsel
o Partij-autonomie
, CONFLICTENRECHT IN DE PRAKTIJK
Processuele aspecten van het conflictenrecht
art. 10:2 BW ‘De regels van internationaal privaatrecht en het door die regels aangewezen recht
worden ambtshalve toegepast’
art. 79 lid 1 R.O.: ‘De Hoge Raad vernietigt handelingen, arresten, vonnissen en beschikkingen
a. […]
b. wegens schending van het recht met uitzondering van het recht van vreemde staten
FAMILIERECHT: ECHTSCHEIDING
Bronnen
o Internationaal bevoegdheidsrecht ten aanzien van echtscheiding en scheiding van tafel en
bed → Verordening Brussel II-ter. + art. 9 Rv
o Commune internationaal bevoegdheidsrecht → art. 4, 9, 11 en 12 Rv.
o Toepasselijke recht op een verzoek tot echtscheiding c.q. scheiding van tafel en bed → art.
10:56 BW.
o Erkenningsregeling van in het buitenland tot stand gekomen (echt)scheidingsbeschikkingen →
Verordening Brussel II-ter + art. 57-59 boek 10 BW
BEVOEGDHEID
Brussel II-ter (B II-ter)
- Materieel toepassingsgebied: art. 1 lid 1 sub a
o echtscheiding, scheiding van tafel en bed en nietigverklaring van het huwelijk
o valt same-sex huwelijk onder materieel toepassingsgebied? – Nederlandse rechter
gaat daar wel vanuit.
- Temporeel toepassingsgebied: art. 100
- Formeel toepassingsgebied: art. 6 (zie HvJ MPA, r.o. 84-87 voor uitleg art. 6-7 Brussel II-bis).
Als er een EU-rechter bevoegd is, dan is hij van toepassing.
Rv
- Art. 4 lid 1: overeenkomstige van toepassing verklaring art. 3-5 Brussel II bis [idem Brussel II-
ter]. Ook als deze niet van toepassing is, is hij toch van toepassing.
- Art. 9 sub b (en sub c). NL rechter mag bevoegdheid aannemen, als er bijvoorbeeld een
natuurramp is in het bevoegde land. (noodbevoegdheid
