Samenvatting Dierkunde

Dierkunde samenvatting 1e BA BMW




Inhoudsopgave
1 Inleiding...................................................................................................................................................... 2

2 Dierlijke cel................................................................................................................................................. 4

3 Voortplanting en ontwikkeling.................................................................................................................... 6

4 Biologische diversiteit............................................................................................................................... 10

5 Protozoa (eencellige eukaryoten).............................................................................................................. 13

6 Porifera (Sponzen).................................................................................................................................... 16

7 Cnidaria.................................................................................................................................................... 18

8 Platyhelmintes (platwormen).................................................................................................................... 19

9 Nematoda (spoelwormen)........................................................................................................................ 23

10 Mollusca (weekdieren)............................................................................................................................ 26

11 Annelida (wormen)................................................................................................................................. 29

12 Arthropoda: inleiding.............................................................................................................................. 31

13 Arthropoda: Arachnida (spinachtigen)..................................................................................................... 35

14 Arthropoda: Subph. Crustacea (schaaldieren)..........................................................................................37

15 Arthropoda: Subph. Insecta..................................................................................................................... 40

16 Chordata: inleiding.................................................................................................................................. 41

17 Chordata: Classis Chondrychtyes............................................................................................................. 44

18 Chordata: Classis Osteichtyes.................................................................................................................. 44

19 Chordata: Classis Amphibia..................................................................................................................... 46

20 Chordata: Classis Reptilia........................................................................................................................ 48

21 Chordata: Classis Aves............................................................................................................................. 49

22 Chordata: Classis Mammalia.................................................................................................................... 51

23 Echinodermata........................................................................................................................................ 55

24 Dierenecologie........................................................................................................................................ 55




1

,Dierkunde samenvatting 1e BA BMW



1 Inleiding
Eigenschappen om leven te karakteriseren:

 Unieke chemische samenstelling. Voornamelijk uit nucleïnezuren, proteïne, koolhydraten en
lipiden  macromoleculen
 Hiërarchische organisatieniveaus. Bv individu kan zich verplaatsten door spieren, hoewel
spieren zelf zich niet verplaatsen, etc. (molecule, cellen, weefselsn organen, indivuduen, …)
 Voortplanting. Erfelijkheid & variatie
 Genetische code. DNA bestaat uit lange keten nucleotiden.
 Metabolisme. Voedingsstoffen opnemen uit omgeving, energie komt vrij & wordt weer
gebruikt,..
 Ontwikkeling: levenscyclus organisme

1.1 Prokaryoten
Onvolledige celbouw: geen organellen, geen kern

1.1.1 Eubacteria
- Eenvoudigste & primitiefste, onafhankelijke
- Zowel foto-autotrofe als chemo-autotrofe en heterotrofe
- Zowel bewegelijke vormen als niet
- Saprotroof of parasitair
- Problematische systematiek

3 groepen

 Cyanobacteria/blauwwieren
o in water
o fotosynthesische
o eventueel in kolonies
o stelling: chloroplast is primitieve cyanobacterie die als endosymbiont in eukaryote
cellen is gaan leven
 Proteobacteria/purperbacteriën
o sommige fotosynthesisch
o stelling: endosymbiontische relatie met eukaryoten tot mitochondria
o bv: Salmonella, Yersina, Escherina, Campylobacter
 Spirocheten
o lange spiraalvormige
o stelling: via endosymbiose aanleiding tot ontstaan bewegingsorganellen in eukaryote
cellen
o bv: ziekte van Lyme, syphilis, L.canicola (hond),…
 groene zwavelbacterien
 fravobacterien en bacteroiden
 gram-positieve bacterien
o dikke celwand
o bv: Bacillus, Clostridum, Streptomyces

1.1.2 Archaebacteria (Archaea)
- Anaëroob, sommige aëroob
- Sommige autotroof (fotosynthese

2

,Dierkunde samenvatting 1e BA BMW


- Eigen bacteriofage virussen

3 groepen:

 Methanogene
- compleet anaëroob. Reduceren CO2 tot CH4 (koeienmaag, boden oceanen)
- leven in ruimtes waar vrije zuurstof ontbreekt
 Extreem halofiele
- leven in zeer hoge zoutconcentraties
- kleuren roos, ter bescherming UV
 Thermofiele non-methanogne
- leven in extreem zure omstandigheden of hete zwavelhoudende bronnen
- vorm kan erg verschillen: kokken, bacillen, filamenten, discusvorming

1.2 Eukaryoot
Volledige celbouw (oa celkern en organellen: volledige cellulaire infrastructuur)

1.2.1 Protista
- Unicellulair, eventueel kolonievormend
- Foto-autotroof, sommige niet  heterotroof
- Vroeger opgesplitst in 2 subdelen: eencellige foto-autotrofe Algae en heterotrofe Protozoa

1.2.2 Fungi
- Geen fotosynthesische pigmenten  heterotroof
- Meestal sapofraag, sommige zelfs dodelijke parasieten
- 2 phyla:
o Myxomycophyta (slijmzwammen, zonder celwanden)
o Eumycophyta (echte zwammen met stijve celanden)

1.2.3 Plantae
- Multicellulair
- Foto-autotrofe
- Stijve celwanden
- Opslag koolhydraten als zetmeel

1.2.4 Animalia
- Multicellulair
- Heterotrofe
- Slaan koolhydraten op als glucogeen
- Geen celwand  intercellulaire verbindingen zijn dus mogelijk
- Door spieren en zenuwcellen, autonoom verplaatsen
- Seksuele voortplanting  klievingspatronen  blastula  gastrula

1.3 Andere
1.3.1 Virussen
- Kleine eenvoudige organismen, geen cellen
- Geen eigen metabolisme
- Opgebouwd uit genoom met eiwitmantel
- Dubbele gespiraliseerde DNA-streng soms enkele soms RNA  spreken we van DNA of RNA
virussen


3

,Dierkunde samenvatting 1e BA BMW


- Verplicht intercellulaire parasieten van Bacteria, Archea of Eukarya, kunnen enkel binnenin
gastheer voorplanten

1.3.2 Viroiden
- Nog kleiner en eenvoudiger
- Kleine cirkelvormige RNA-molecules die in plantcellen voorkomen
- Brengen normale werking cellen in de war en veroorzaken zo ziektebeeld bij plant

1.3.3 Prionen
- Bestaan uit nucleïnezuren  infectieuze eiwitten
- Veroorzaken hersenaandoeningen: scrapie, dolle-koeienziekte, Creutzfeld-Jacob,..
- Verspreid via voedsel

1.4 Verschillende organisatieniveaus
 Moleculaire en cellulaire basis
 Weefsels en organen
o Morfologie: studie van vormen
o Fysiologie: studie van de functies
 Individu en populaties
 Dier en zijn omgeving
 Interactie tussen niveaus

2 Dierlijke cel




 Dierlijke cel heeft geen celwand, wel een celmembraan
 Centriolen spelen rol bij celdeling en bewegingsorganellen; cilia en flagella


4

, Dierkunde samenvatting 1e BA BMW


 Cytoplasma/protoplasma bevat naast alle organellen proteïnen, ribocleïnezuren,
vetdruppeltjes, glycogeenpartikels en alle noodzakelijke andere stoffen behalve DNA, dat
geconcentreerd in de kern zit.

2.1 Structuren
2.1.1 Protoplasma
 Waterige moleculaire colloïdale oplossing
 Moleculen in protoplasma zijn voortdurend in beweging tov elkaar

2.1.2 Plasmamembraan
 Houdt verschil tussen inwendig en uitwendig milieu
 Differentiële permabiliteit
 Semi-permeabel (sommige moleculen kunnen door, andere niet)
o Moleculen en ionen die klein genoeg zijn kunnen door het membraan diffunderen
zonder dat protoplasma er energie voor moet leveren
o Bewegingsrichting wordt bepaaldconcentratiegradiënt van moleculen en ionen aan
beide zijden en door de elektrische gradiënt van het systeem (passief transport)
o Teveel aan grote ionen worden weggepompt door ionenpompen, dit verergt energie,
vandaar actief transport
 Endocytosis: vervoer zeer grote opgeloste en onoplosbare moleculen doorheen
plasmamembraan
 Membraanreceptoren: macromoleculen, meestal eiwitten
- functie: chemisch signaal herkennen & reactie van protoplasma op gang brengen

2.1.3 Kern
 Wordt door nucleusmembraan afgescheiden van protoplasma
 Membraan heeft openingen met eiwitten om selectief te transporteren
 Aanmaak ribosomen
 Niet perse 1 nucleoli per kern
 Veel RNA

2.1.4 Chromosomen
 Opgebouwd uit ingewikelde fijne chromatinedraad, bestaande uit een proteïnemantel die
dubbele DNA-helix omvat.
 Centromeer bestaat uit DNA gedeelte en een kinetochoor (spoeldraadaanhechtingskorrel)
 Telomeer = uiteinde chromosoom
 4 typen naargelang de locatie:
- telocentrisch: centromeer uiteinde chromosoom
- akrocentrisch: centromeer bijna op uiteinde
- submatecentrisch: centromeer voorbij midden
- metacentrisch: centromeer ongveer in het midden

2.2 Erfelijke informatie
2.2.1 Proteïnen
Cruciale rol:

 Bio-katalysatorische functie (enzymen)
 Verzekeren transport en opslag
 Realiseren antilichamen  immunologische afweer
 Verzorgen de bouw van de cel  structurele organisatie

5