Pagina 1 van 79
INLEIDING OP
PRAKTIJKONDERZOEK
ONDERZOEK IN HET DAGELIJKSE LEVEN, IN PRAKTIJK EN IN DE
WETENSCHAP
- Meer overeenkomst dan verschil
- Beiden: op zoek naar hoe de werkelijkheid in elkaar zitten of naar de waarheid
- Vb. een zoekgeraakte sleutel opsporen, meest voordelige skivakantie zoeken
WAT IS HET VERSCHIL?
- Resultaten van het wet onderzoek moeten onafhankelijk zijn van de onderzoeker
- Intersubjectieve kennis, d.w.z. kennis die tussen de betrokken subjecten, dus van
onderzoeker tot onderzoeker, gelijk blijft
DRIE NOODZAKELIJKE VOORWAARDE VOOR WETENSCHAPPELIJK BELANG
1) Weerlegbaarheid
= uitspraak is informatief + niet normatief = checken
2) Precisie
= aangeven van het domein: tijd + ruimte
3) Verantwoording – transparantie
= keuzes + beslissingen onderbouwen/verantwoordingsplicht t.a.v. collega’s en
openbaarheid
WAT IS HET VERSCHIL MET PSUEDO-WETENSCHAP?
(volgens de wetenschapper Karl popper)
Wetenschappelijke kennis
- Opstellen van voorlopig theorieën
- Poging deze te weerleggen (falsifieerbaarheid)
- Theorie bevestigen a.h.v. feiten volstaat niet
o Oneindige reeks van waarneming of feiten vereisten terwijl aantal
waarnemingen altijd beperkt is
- Altijd hypothetische, voorlopig en onzeker
= sommige hypothesen lijken op wetenschap, maar niet wetenschappelijk
- Reden: niet weerlegbaar
- Theorie met weerlegbaar zijn (voldoende precies = op proef gesteld kan worden)
HET BELANG VAN EEN ONDERZOEKENDE BEROEPSHOUDING
- Andere doel naargelang type onderzoek
- 3 types onderzoek kunnen elkaar aanvullen
- Elke type onderzoek heeft zijn waarde
1
, Pagina 2 van 79
HOOFDDOELEN VAN ONDERZOEK
ONDERZOEKSBENADERING
Paradigma’s: hoe kijken we naar de werkelijkheid, hoe kijken we (als onderzoeker) naar
onze relatie tot die werkelijkheid, hoe kijken we naar het verzamelen van kennis over die
werkelijkheid, wat telt als kennis en wat niet?
= bepaalt wat onderzocht wordt en met welke methodologie en methoden
POSITIVISTISCHE ONDERZOEKSBENADERING
= realiteit bestaat, buiten de mensen door objectieve manier gekend (wetenschap)
- Onderzoeker en studie-object: onafhankelijk van elkaar
- Vanuit hypothesen op zoek naar algemeen geldende wetten, wiskundige
wetmatigheden
- Kwantificerend onderzoek met controleerbare methoden (herhaalbaar)
- Onderzoeksresultaten zijn makkelijk te veralgemenen (tijd- en context
overschrijdend)
- Bv. in labo DNA-structuren bestuderen
- Vaak gezien als ‘de gouden standaard van valide en betrouwbaar onderzoek’
CONSTRUCTIVISTISCHE OF INTERPRETATIEVE ONDERZOEKSBENADERING
= realiteit bestaat niet, meerdere interpretaties of constructies van de werkelijkheid die
naast elkaar bestaan
= realiteit: door ieder mens op eigen wijze geconstueerd, in interactie met anderen en
omgeving, feiten zijn subjectief
- Onderzoeker en studie-object: niet los van elkaar, continue interactie
- Kennis = interpretatie van de werkelijkheid, wordt geconstrueerd tijdens onderzoek
- Op zoek naar interpretaties van gebeurtenissen en context (geen algemene
wetmatigheden)
o Bv. onderzoek naar vaderschap als ‘sociale constructie’, onderzoek naar de
beleving van vaders (eigen rol als onderzoeker: zelf vader gehad, zelf vader,
… beeld over vaderschap)
- Kwalitatief onderzoek
2
, Pagina 3 van 79
KRITISCH-EMANCIPATORISCHE ONDERZOEKSBENADERING
= realiteit is resultaat van sociale, politieke, culturele, economische en etnische
factoren(kennis is niet waardevrij, bepaald door machtsrelaties)
- Onderzoeker en studie-object: niet los van elkaar, met elkaar verweven
- Onderzoek moet bijdragen aan de emancipatie van groepen en mensen
- Veel aandacht voor perspectief van betrokkenen zelf (bv. ervaringskennis)
- Bestaande structuren moeten in vraag gesteld worden
o Bv. actieonderzoek: gericht op verwerven van kennis maar ook op het
veranderen van de sociale werkelijkheid (stel onderzoek vaderschap –
verdeling zorgtaken tussen man en vrouw)
- Kwalitatief onderzoek
EEN DEFINITIE VAN PRAKTIJKONDERZOEK
“Praktijkonderzoek in zorg en welzijn is onderzoek dat wordt uitgevoerd door zorg-
en dienstverleners, waarbij op systematische wijze in interactie met de omgeving
antwoorden verkregen worden op vragen die ontstaan in de eigen beroepspraktijk
en gericht zijn op verbetering van deze praktijk”
= 2 vormen naargelang doel van het onderzoek
1) kennisgericht onderzoek: kennis en inzichten verzamelen
2) ontwerpgericht onderzoek: verbeteringen in de beroepspraktijk verbeteren
CYCLUS VOOR PRAKTIJK-ONDERZOEK
= houvast om
- planmatig
- doordacht
- methodologisch verantwoord te werk te gaan
3
, Pagina 4 van 79
ORIËNTEREN
Kwaliteitsvereisten in onderzoek
= hangt af van zienswijze of paradigma van onderzoeker
- hoe kijken we (als onderzoeker) naar onze relatie tot die werkelijkheid
- hoe kijken we naar het verzamelen van kennis over die werkelijkheid
- wat telt als ‘kennis’ en wat niet?
Kwantitatief onderzoek: enquête/survey + kwalitatief: belevingsonderzoek
KWALITEITSCRITERIA VOOR KWANTITATIEF ONDERZOEK
Criteria
1) waarheid = interne validiteit
2) toepasbaarheid = externe validiteit
3) consistentie = betrouwbaarheid
4) neutraliteit = objectiviteit (positivistisch kan neutraal zijn dan objectief zijn)
INTERNE VALIDITEIT (VALIDE DUS GELDIG)
4
INLEIDING OP
PRAKTIJKONDERZOEK
ONDERZOEK IN HET DAGELIJKSE LEVEN, IN PRAKTIJK EN IN DE
WETENSCHAP
- Meer overeenkomst dan verschil
- Beiden: op zoek naar hoe de werkelijkheid in elkaar zitten of naar de waarheid
- Vb. een zoekgeraakte sleutel opsporen, meest voordelige skivakantie zoeken
WAT IS HET VERSCHIL?
- Resultaten van het wet onderzoek moeten onafhankelijk zijn van de onderzoeker
- Intersubjectieve kennis, d.w.z. kennis die tussen de betrokken subjecten, dus van
onderzoeker tot onderzoeker, gelijk blijft
DRIE NOODZAKELIJKE VOORWAARDE VOOR WETENSCHAPPELIJK BELANG
1) Weerlegbaarheid
= uitspraak is informatief + niet normatief = checken
2) Precisie
= aangeven van het domein: tijd + ruimte
3) Verantwoording – transparantie
= keuzes + beslissingen onderbouwen/verantwoordingsplicht t.a.v. collega’s en
openbaarheid
WAT IS HET VERSCHIL MET PSUEDO-WETENSCHAP?
(volgens de wetenschapper Karl popper)
Wetenschappelijke kennis
- Opstellen van voorlopig theorieën
- Poging deze te weerleggen (falsifieerbaarheid)
- Theorie bevestigen a.h.v. feiten volstaat niet
o Oneindige reeks van waarneming of feiten vereisten terwijl aantal
waarnemingen altijd beperkt is
- Altijd hypothetische, voorlopig en onzeker
= sommige hypothesen lijken op wetenschap, maar niet wetenschappelijk
- Reden: niet weerlegbaar
- Theorie met weerlegbaar zijn (voldoende precies = op proef gesteld kan worden)
HET BELANG VAN EEN ONDERZOEKENDE BEROEPSHOUDING
- Andere doel naargelang type onderzoek
- 3 types onderzoek kunnen elkaar aanvullen
- Elke type onderzoek heeft zijn waarde
1
, Pagina 2 van 79
HOOFDDOELEN VAN ONDERZOEK
ONDERZOEKSBENADERING
Paradigma’s: hoe kijken we naar de werkelijkheid, hoe kijken we (als onderzoeker) naar
onze relatie tot die werkelijkheid, hoe kijken we naar het verzamelen van kennis over die
werkelijkheid, wat telt als kennis en wat niet?
= bepaalt wat onderzocht wordt en met welke methodologie en methoden
POSITIVISTISCHE ONDERZOEKSBENADERING
= realiteit bestaat, buiten de mensen door objectieve manier gekend (wetenschap)
- Onderzoeker en studie-object: onafhankelijk van elkaar
- Vanuit hypothesen op zoek naar algemeen geldende wetten, wiskundige
wetmatigheden
- Kwantificerend onderzoek met controleerbare methoden (herhaalbaar)
- Onderzoeksresultaten zijn makkelijk te veralgemenen (tijd- en context
overschrijdend)
- Bv. in labo DNA-structuren bestuderen
- Vaak gezien als ‘de gouden standaard van valide en betrouwbaar onderzoek’
CONSTRUCTIVISTISCHE OF INTERPRETATIEVE ONDERZOEKSBENADERING
= realiteit bestaat niet, meerdere interpretaties of constructies van de werkelijkheid die
naast elkaar bestaan
= realiteit: door ieder mens op eigen wijze geconstueerd, in interactie met anderen en
omgeving, feiten zijn subjectief
- Onderzoeker en studie-object: niet los van elkaar, continue interactie
- Kennis = interpretatie van de werkelijkheid, wordt geconstrueerd tijdens onderzoek
- Op zoek naar interpretaties van gebeurtenissen en context (geen algemene
wetmatigheden)
o Bv. onderzoek naar vaderschap als ‘sociale constructie’, onderzoek naar de
beleving van vaders (eigen rol als onderzoeker: zelf vader gehad, zelf vader,
… beeld over vaderschap)
- Kwalitatief onderzoek
2
, Pagina 3 van 79
KRITISCH-EMANCIPATORISCHE ONDERZOEKSBENADERING
= realiteit is resultaat van sociale, politieke, culturele, economische en etnische
factoren(kennis is niet waardevrij, bepaald door machtsrelaties)
- Onderzoeker en studie-object: niet los van elkaar, met elkaar verweven
- Onderzoek moet bijdragen aan de emancipatie van groepen en mensen
- Veel aandacht voor perspectief van betrokkenen zelf (bv. ervaringskennis)
- Bestaande structuren moeten in vraag gesteld worden
o Bv. actieonderzoek: gericht op verwerven van kennis maar ook op het
veranderen van de sociale werkelijkheid (stel onderzoek vaderschap –
verdeling zorgtaken tussen man en vrouw)
- Kwalitatief onderzoek
EEN DEFINITIE VAN PRAKTIJKONDERZOEK
“Praktijkonderzoek in zorg en welzijn is onderzoek dat wordt uitgevoerd door zorg-
en dienstverleners, waarbij op systematische wijze in interactie met de omgeving
antwoorden verkregen worden op vragen die ontstaan in de eigen beroepspraktijk
en gericht zijn op verbetering van deze praktijk”
= 2 vormen naargelang doel van het onderzoek
1) kennisgericht onderzoek: kennis en inzichten verzamelen
2) ontwerpgericht onderzoek: verbeteringen in de beroepspraktijk verbeteren
CYCLUS VOOR PRAKTIJK-ONDERZOEK
= houvast om
- planmatig
- doordacht
- methodologisch verantwoord te werk te gaan
3
, Pagina 4 van 79
ORIËNTEREN
Kwaliteitsvereisten in onderzoek
= hangt af van zienswijze of paradigma van onderzoeker
- hoe kijken we (als onderzoeker) naar onze relatie tot die werkelijkheid
- hoe kijken we naar het verzamelen van kennis over die werkelijkheid
- wat telt als ‘kennis’ en wat niet?
Kwantitatief onderzoek: enquête/survey + kwalitatief: belevingsonderzoek
KWALITEITSCRITERIA VOOR KWANTITATIEF ONDERZOEK
Criteria
1) waarheid = interne validiteit
2) toepasbaarheid = externe validiteit
3) consistentie = betrouwbaarheid
4) neutraliteit = objectiviteit (positivistisch kan neutraal zijn dan objectief zijn)
INTERNE VALIDITEIT (VALIDE DUS GELDIG)
4
