Sociologie H4: ontdekking van het sociale: de collectivistische variant
- 2 paden om de mens wetenschappelijk te begrijpen
- Definitie ‘het sociale’ volgens Mauss en Fauconnet
- Hetgeen eigen is aan groepen, los van de eigenschappen v individuen, en hetgeen het
leven van zowel groepen als individuen structureert
Collectivistische kritiek op de individualistische benadering van het sociale
- Sociologie moet preferenties, voorkeuren verklaren (Parsons)
- Samenleving als vijandig, individu als bestaande los van samenleving (Durkheim)
Parsons: het utilitair dilemma
- Utilitaristen = mensen streven op rationele wijze hun eigenbelang na (wat is
eigenbelang?)
- Aanname: toevalligheid van doelen (binnen theorie is geen ruimte over welke doelen
mensen kiezen)
- Doelen zijn niet toevallig: utilitair dilemma
Als doelen toevallig zijn, zouden rationele mensen nooit kunnen kiezen (bv twee
identieke hotels obv nut – jij moet kiezen tssn equivalente zaken waar niet redelijk te
kiezen valt – dus doelen moeten niet toevallig zijn)
Als mensen zich baseren op rationaliteit om doelen te kiezen, liggen doelen besloten
in situatie, wordt het onderscheid doel en middel vernietigd en wordt handelen
gedrag (mens gaat zich niet zomaar aanpassen aan veranderde omstandigheden)
Conclusie: sociologie moet preferenties verklaren
Durkheim: mensen zijn sociale wezens
- In de individualistische benadering verschijnt de sl vooral als iets negatief, als iets dat
zich tegen het individu keert
- Durkheim: mens heeft nood aan sl (individu is product van sl)
Mens wordt prematuur geboren (zijn extreem hulpeloos – eerste jaren afhankelijk
zijn)
Bv. wolfskinderen (baby werden in leven gehouden door dieren: integreren in sl gaat
niet meer – communicatie,…)
, In een sociologische theorie dient de sl zelf een vooraanstaande plaats te krijgen
(omdat we zo afhankelijk zijn v sl – sl is geen restproduct, keert niet tegen individuen
– sl heeft positieve impact)
Durkheim: mensen hebben nood aan sl (voorbeeld)
Zelfmoordcijfers variëren (aantal zelfmoorden hangt vast aan stand economie)
Plotse, ingrijpende maatsch verandering gaan gepaard met meer zelfmoorden
Individu heeft naast fysieke ook psychische behoeften (aantal zelfmoorden neemt ook
toe als het plots beter gaat: PLOTS: typische kenmerk v ons is dat wij psychologische
(verwachtingen) hebben)
Psychische behoeften zijn ongelimiteerd (bv. feest – te veel eten – op bep ogenblik
zegt lichaam stop!, bij psychologische veel minder geval, verwachtingen kunnen zich
opblazen)
Daarom nood aan limieten en referentiekader, anders anomie (sl legt limieten op)
(We hebben beperken nodig, anders dood – we hebben anderen nodig om
referentiekader te hebben van wat zijn de verwachtingen ten aanzien v het sociale)
Conclusie: mensen hebben nood aan sl
Schema dia 10
Eenheid individu – samenleving
- Mensbeeld v utilitaristen is niet fout, maar wel het product v bep sl! (gegronde illusie:
leven in sl waarin mensen over zichzelf zeggen van ‘ik kies’ – wij worden aangeleerd
om op die manier over zichzelf te spreken)
- Hoe eenheid individu – samenleving begrijpen?
- Individu zoals wij kennen is historisch gegroeid
- Bestaat niet in alle culturen
- Is product v een welbepaalde cultuur
Aangeven wanneer mensen rationeel uit eigenbelang handelen en wanneer niet
- Uitganspunt meer collectivistische benadering:
- Sociologie kan niet uitgaan v een individu met onveranderlijke universele
eigenschappen
- Maar moet aard van het individu zijn in verschillende samenlevingen bestuderen en
verklaren
- 2 paden om de mens wetenschappelijk te begrijpen
- Definitie ‘het sociale’ volgens Mauss en Fauconnet
- Hetgeen eigen is aan groepen, los van de eigenschappen v individuen, en hetgeen het
leven van zowel groepen als individuen structureert
Collectivistische kritiek op de individualistische benadering van het sociale
- Sociologie moet preferenties, voorkeuren verklaren (Parsons)
- Samenleving als vijandig, individu als bestaande los van samenleving (Durkheim)
Parsons: het utilitair dilemma
- Utilitaristen = mensen streven op rationele wijze hun eigenbelang na (wat is
eigenbelang?)
- Aanname: toevalligheid van doelen (binnen theorie is geen ruimte over welke doelen
mensen kiezen)
- Doelen zijn niet toevallig: utilitair dilemma
Als doelen toevallig zijn, zouden rationele mensen nooit kunnen kiezen (bv twee
identieke hotels obv nut – jij moet kiezen tssn equivalente zaken waar niet redelijk te
kiezen valt – dus doelen moeten niet toevallig zijn)
Als mensen zich baseren op rationaliteit om doelen te kiezen, liggen doelen besloten
in situatie, wordt het onderscheid doel en middel vernietigd en wordt handelen
gedrag (mens gaat zich niet zomaar aanpassen aan veranderde omstandigheden)
Conclusie: sociologie moet preferenties verklaren
Durkheim: mensen zijn sociale wezens
- In de individualistische benadering verschijnt de sl vooral als iets negatief, als iets dat
zich tegen het individu keert
- Durkheim: mens heeft nood aan sl (individu is product van sl)
Mens wordt prematuur geboren (zijn extreem hulpeloos – eerste jaren afhankelijk
zijn)
Bv. wolfskinderen (baby werden in leven gehouden door dieren: integreren in sl gaat
niet meer – communicatie,…)
, In een sociologische theorie dient de sl zelf een vooraanstaande plaats te krijgen
(omdat we zo afhankelijk zijn v sl – sl is geen restproduct, keert niet tegen individuen
– sl heeft positieve impact)
Durkheim: mensen hebben nood aan sl (voorbeeld)
Zelfmoordcijfers variëren (aantal zelfmoorden hangt vast aan stand economie)
Plotse, ingrijpende maatsch verandering gaan gepaard met meer zelfmoorden
Individu heeft naast fysieke ook psychische behoeften (aantal zelfmoorden neemt ook
toe als het plots beter gaat: PLOTS: typische kenmerk v ons is dat wij psychologische
(verwachtingen) hebben)
Psychische behoeften zijn ongelimiteerd (bv. feest – te veel eten – op bep ogenblik
zegt lichaam stop!, bij psychologische veel minder geval, verwachtingen kunnen zich
opblazen)
Daarom nood aan limieten en referentiekader, anders anomie (sl legt limieten op)
(We hebben beperken nodig, anders dood – we hebben anderen nodig om
referentiekader te hebben van wat zijn de verwachtingen ten aanzien v het sociale)
Conclusie: mensen hebben nood aan sl
Schema dia 10
Eenheid individu – samenleving
- Mensbeeld v utilitaristen is niet fout, maar wel het product v bep sl! (gegronde illusie:
leven in sl waarin mensen over zichzelf zeggen van ‘ik kies’ – wij worden aangeleerd
om op die manier over zichzelf te spreken)
- Hoe eenheid individu – samenleving begrijpen?
- Individu zoals wij kennen is historisch gegroeid
- Bestaat niet in alle culturen
- Is product v een welbepaalde cultuur
Aangeven wanneer mensen rationeel uit eigenbelang handelen en wanneer niet
- Uitganspunt meer collectivistische benadering:
- Sociologie kan niet uitgaan v een individu met onveranderlijke universele
eigenschappen
- Maar moet aard van het individu zijn in verschillende samenlevingen bestuderen en
verklaren
