Sociologie I samenvatting hoofdstuk 3

Sociologie: H3: de ontdekking v de samenleving 1


 Studieobject v sociologie
- Wat is ‘het sociale’ of ‘de samenleving’?
- Concreter dan ‘de manieren waarop mensen samenleven’
- Meer dan solidariteit en wellevendheid
- Twee verschillende benaderingen (H3 en H4)

 Ontstaan sociologie
- (mensen denken wel al langer na over sl maar was geen zelfstandige discipline)
- 19de eeuwse aangelegenheid (tot 19e was dit denken over vragen waarop geen
antwoord mogelijk is door empirisch onderzoek zoals ‘wat is het doel v mens?’)
- Uit conflict tssn Verlichting en Tegen-verlichting (vroege sociologie zien als poging
om de inzichten v verlichting en tegenverl te overstijgen)
- Sociologie: twee origines
Het sociale is verschillend v het individuele
Het sociale is verschillend v het natuurlijke
- Context v het ontstaan

 Mensbeeld v Verlichting (vormt intellectueel referentiekader sociologie, sommige
elementen overgenomen en sommige afzetten)
- Belang individu – positief mensbeeld
- Individu is drager v universele natuur die hun handelen beïnvloedt en
voorspelbaar maakt: haalbaar volgens methoden die lijken op natuurwet
- Universele rede is onderdeel v natuur
- Afwijkingen v universele rede is gevolg v traditie, geloof, bijgeloof
- Universele rede moet de traditie vervangen en nieuwe instellingen scheppen

 Sociologie v de Verlichting
- Alle mensen zijn drager v dezelfde natuur (rede is essentieel onderzoek v natuur)
- Het is best die natuur te volgen bij het leven en bij het inrichten v sl (mensen niet
volgen maar heft in eigen handen nemen obv rede – ze zijn ervan overtuigd dat
als mensen dat toepassen dat het zou leiden tot welvaart en geluk) =
toekomstoptimisme
- Cruciale vraag is dan: wat houdt die natuur in? Wat is redelijk handelen?
- Utilitarisme:
Hume: het ultieme motief/doel
Bentham: ‘natuur heeft mens onder de heerschappij v twee absolute meesters
geplaatst: pijn en plezier’

,  Utilitaristen
- Streven nr plezier en rationeel vermijden v pijn, haalt het altijd op de rede (doel
wordt op die manier een middel tot bereiken verder doel)
- Daarom: rede inzetten om nut te maximaliseren (pijn minimaliseren, plezier
maximaliseren -> komt tot idee v mens als nutsmaximaliserend wezen)
- Nut/doel/utiliteit = plezier – pijn (bereid om pijn te leiden want plezier is daarna
groter)
- Mens wordt gedreven door passies en rede (rede stond ten dienste v passies)
- Idee dominant in 17de-18de eeuw maar blijft tot op vandaag gebruikt in onderzoek
Bv. studiekeuzes (wrm iemand kiest op bep rationele wijze voor studierichting –
begint bij slaagkans, dan pijn en plezier (kosten hieraan verbonden), dan plezier
(verwacht je uit deze richting te halen)

 Reactie in 19de eeuw
- Empiricisme: niet a priori aannemen wat mens is en doet, maar observeren
(dingen letterlijk gaan onderzoeken)
Samenlevingen verwerven zicht op zichzelf
- Mensbeeld in twijfel getrokken (sommige verwierpen idee v utilitaristen)
Het belang v ‘gewoonte’ ipv ‘rationele bereking’
Mensen worden meer bepaal door omstandigheden dan mensbeeld v de
utilitaristen doen vermoeden

 Empiricisme
- Samenlevingen krijgen zicht op levens v gewone mensen
- Frederic (eerste socio onderzoek Frederic -> interesse relatie tssn werk mijnen en
gezinsleven – ging vragen stellen en vroeg om dagboek bij te houden)
- Quetelet: sociale mechaniek, gemiddelde mens ipv wezen v mens (wil wetten v
statistiek toepassen op mens bv bmi index – methoden nemen uit natuurwet en
toepassen op sl + belang hechten aan notie v representativiteit: obv studie
generaliseren nr sl)

 Mensbeeld utilitaristen in twijfel getrokken
- Empiricisme toonde relevantie OMSTANDIGHEDEN (Eerste vorm v empirisch
onderzoek toonde dat omstandigheden waarin mensen leefden invloed heeft op
hun leven)
- ‘mens als drager rede’ -> ‘Mens gedetermineerd door omgeving’
Door materiële omstandigheden
Door culturele omstandigheden
- Denkwijze snel verspreid via romans