Gezondheidscommunicatie
Hoorcollege 1
Gezondheidscommunicatie: de interactie tussen ten minste twee mensen over een issue
gerelateerd aan gezondheid (i.e., gezondheidstoestand, beliefs over gezondheid en gedrag dat
gezondheid beïnvloedt of door gezondheid beïnvloed wordt.
Topics
- Gezondheidszorg
- Promotie, preventie en campagnes
- Gezondheidsinformatie
Levels
- Micro (interpersoonlijk, één-op-één)
- Intermediate (kleine groepen, organisaties)
- Macro (massamediaal)
Micro Intermediate Macro
Consult met je huisarts AA-meetings Voorlichtingscampagnes
Triadische communicatie (arts Inloophuizen voor lotgenoten Onlinegezondheidswebsites
+ patiënt + tolk)
Gesprek met een vriend over MDO-overleg tussen artsen Mobiele gezondheidsapps
alcohol
Het is waarschijnlijker dat theory-based onderzoek gepubliceerd wordt door
communicatiewetenschappers dan medisch wetenschappers en wordt vooral gepubliceerd in
gezondheidscommunicatie journals zoals Health Communication en Journal of Health
Communication. Ook zijn er verschillen in theoriegebruik tussen de topics.
Waarom is theorie belangrijk?
Theorie biedt een framework om determinanten van gedrag
te identificeren, wat een essentiële eerste stap is om
succesvolle gezondheidsinterventies te ontwikkelen.
Integratief model van gedrag
De attitude, sociale invloed en de eigen effectiviteit
(capaciteit) die iemand ervaart heeft invloed op de
gedragsintentie en uiteindelijk op het gedrag (ASE-model).
Het toepassen van het model
1. Wees concreet: specifiek gedrag aanspreken werkt effectiever dan algemeen gedrag en
doelen.
a. Bijv. Elke dag 2 stuks fruit (concreet gedrag) is beter dan gezonder eten (algemeen
gedrag) of afvallen (doel).
2. Houd rekening met actie, target, context en tijd
a. Bijv. Morgen een SOA test doen bij de GGD is iets anders dan morgen een SOA
(zelf)test thuis doen (andere context).
b. Bijv. Het belang inzien van 2x per week sporten is iets anders dan het
daadwerkelijk 2x per week gaan sporten (andere actie).
c. Bijv. 200-gram fruit per dag eten is iets anders dan 200-gram groente per dag eten
(andere target).
,Principe 2x2 intention-behavior matrix
Intention-behavior gap
In het geval van beweging. De meeste mensen hebben de intentie om te bewegen (79%)
Echter heeft de helft daarvan moeite met het vertalen van intenties naar gedrag (46%)
- Volgens het intergrative model of behavior kunnen omgevingsfactoren of vaardigheden
en capaciteiten een verklaring zijn voor de intention-behavior gap
Health belief model
- Gedragsintentie wordt direct voorspeld door:
o Risicoperceptie
o Kosten-baten analyse van het gedrag
- En indirect voorspeld door:
o Cues to action (i.e., interne en externe cues)
o Demografische/sociaal-psychologische
kenmerken, kennis
o Ervaren kwetsbaarheid (i.e., hoe groot is de
kans dat ik ziek word?) en ernst van de
ziekte (i.e., hoe erg is het als ik deze ziekte
zou krijgen?) → perceived threat
Cues to action
Input-output matrix
Who Says What In Which Channel To Whom With What Effect?
- Who (bron)
- What (boodschap)
- Which channel (kanaal)
- To Whom (ontvanger)
- With what effect (destination)
, Hoorcollege 2
Voorspellers van gedrag (via intentie)
- Attitude
- Subjectieve norm
- Eigen effectiviteit
- Skills/abilities en omgevingsfactoren
Offline versus online bronnen
Offline Online
Niet digitaal Digitaal medium
Folders, bijsluiters, gesprek met huisarts Websites, apps, social media, e-consult
Gezondheidsparadox
Zij die in slechtere gezondheid verkeren, hebben meer behoefte aan gezondheidsinformatie. Dus
minder bevoorrechte mensen (bijvoorbeeld economisch of sociaal zwakkere mensen) zouden
vaker gezondheidsinformatie moeten zoeken dan bevoorrechte mensen. Maar dit is vaak niet het
geval. Deze mensen hebben namelik vaak beperkte toegang tot informatie, gebrek aan middelen
of onderwijs, etc. Mensen die gezondheidsinformatie dan dus nodig hebben, komen dus vaak niet
bij deze informatie. Er ontstaat een kloof.
Bronnen en gezondheidsverschillen
- Digitale media worden vaak als middel gezien om gezondheidsverschillen (health
disparities) te overkomen, omdat:
o Mensen (waarschijnlijk) toegang hebben tot meer bronnen online dan offline;
o Het internet anonimiteit en privacy biedt;
o Online bronnen ervoor zorgen dat het huidig (sociale) netwerk uitgebreid kan
worden.
- Maar...
o Deze potentie is er slechts voor degenen die toegang hebben tot online bronnen én
deze effectief kunnen gebruiken;
o Mensen in minder bevoorrechte posities hebben minder goede online skills dan
mensen in meer bevoorrechte posities.
Digitale kloof (digital divide)
- 1e level kloof: toegang (‘haves’ versus ‘have nots’)
- 2e level kloof: gebruik (technologie, bronnen)
- 3e level kloof: voordelen van gebruik
Het verschil tussen diegenen die kunnen profiteren van digitale technologie en zij die dit niet
kunnen. Verschillen in geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, SES, etc. Gevonden voor
verschillende soorten technologie, zoals het internet, sociale media, mobiele gezondheidsapps, etc
Digitale ongelijkheid en gezondheidsinterventies
Hoorcollege 1
Gezondheidscommunicatie: de interactie tussen ten minste twee mensen over een issue
gerelateerd aan gezondheid (i.e., gezondheidstoestand, beliefs over gezondheid en gedrag dat
gezondheid beïnvloedt of door gezondheid beïnvloed wordt.
Topics
- Gezondheidszorg
- Promotie, preventie en campagnes
- Gezondheidsinformatie
Levels
- Micro (interpersoonlijk, één-op-één)
- Intermediate (kleine groepen, organisaties)
- Macro (massamediaal)
Micro Intermediate Macro
Consult met je huisarts AA-meetings Voorlichtingscampagnes
Triadische communicatie (arts Inloophuizen voor lotgenoten Onlinegezondheidswebsites
+ patiënt + tolk)
Gesprek met een vriend over MDO-overleg tussen artsen Mobiele gezondheidsapps
alcohol
Het is waarschijnlijker dat theory-based onderzoek gepubliceerd wordt door
communicatiewetenschappers dan medisch wetenschappers en wordt vooral gepubliceerd in
gezondheidscommunicatie journals zoals Health Communication en Journal of Health
Communication. Ook zijn er verschillen in theoriegebruik tussen de topics.
Waarom is theorie belangrijk?
Theorie biedt een framework om determinanten van gedrag
te identificeren, wat een essentiële eerste stap is om
succesvolle gezondheidsinterventies te ontwikkelen.
Integratief model van gedrag
De attitude, sociale invloed en de eigen effectiviteit
(capaciteit) die iemand ervaart heeft invloed op de
gedragsintentie en uiteindelijk op het gedrag (ASE-model).
Het toepassen van het model
1. Wees concreet: specifiek gedrag aanspreken werkt effectiever dan algemeen gedrag en
doelen.
a. Bijv. Elke dag 2 stuks fruit (concreet gedrag) is beter dan gezonder eten (algemeen
gedrag) of afvallen (doel).
2. Houd rekening met actie, target, context en tijd
a. Bijv. Morgen een SOA test doen bij de GGD is iets anders dan morgen een SOA
(zelf)test thuis doen (andere context).
b. Bijv. Het belang inzien van 2x per week sporten is iets anders dan het
daadwerkelijk 2x per week gaan sporten (andere actie).
c. Bijv. 200-gram fruit per dag eten is iets anders dan 200-gram groente per dag eten
(andere target).
,Principe 2x2 intention-behavior matrix
Intention-behavior gap
In het geval van beweging. De meeste mensen hebben de intentie om te bewegen (79%)
Echter heeft de helft daarvan moeite met het vertalen van intenties naar gedrag (46%)
- Volgens het intergrative model of behavior kunnen omgevingsfactoren of vaardigheden
en capaciteiten een verklaring zijn voor de intention-behavior gap
Health belief model
- Gedragsintentie wordt direct voorspeld door:
o Risicoperceptie
o Kosten-baten analyse van het gedrag
- En indirect voorspeld door:
o Cues to action (i.e., interne en externe cues)
o Demografische/sociaal-psychologische
kenmerken, kennis
o Ervaren kwetsbaarheid (i.e., hoe groot is de
kans dat ik ziek word?) en ernst van de
ziekte (i.e., hoe erg is het als ik deze ziekte
zou krijgen?) → perceived threat
Cues to action
Input-output matrix
Who Says What In Which Channel To Whom With What Effect?
- Who (bron)
- What (boodschap)
- Which channel (kanaal)
- To Whom (ontvanger)
- With what effect (destination)
, Hoorcollege 2
Voorspellers van gedrag (via intentie)
- Attitude
- Subjectieve norm
- Eigen effectiviteit
- Skills/abilities en omgevingsfactoren
Offline versus online bronnen
Offline Online
Niet digitaal Digitaal medium
Folders, bijsluiters, gesprek met huisarts Websites, apps, social media, e-consult
Gezondheidsparadox
Zij die in slechtere gezondheid verkeren, hebben meer behoefte aan gezondheidsinformatie. Dus
minder bevoorrechte mensen (bijvoorbeeld economisch of sociaal zwakkere mensen) zouden
vaker gezondheidsinformatie moeten zoeken dan bevoorrechte mensen. Maar dit is vaak niet het
geval. Deze mensen hebben namelik vaak beperkte toegang tot informatie, gebrek aan middelen
of onderwijs, etc. Mensen die gezondheidsinformatie dan dus nodig hebben, komen dus vaak niet
bij deze informatie. Er ontstaat een kloof.
Bronnen en gezondheidsverschillen
- Digitale media worden vaak als middel gezien om gezondheidsverschillen (health
disparities) te overkomen, omdat:
o Mensen (waarschijnlijk) toegang hebben tot meer bronnen online dan offline;
o Het internet anonimiteit en privacy biedt;
o Online bronnen ervoor zorgen dat het huidig (sociale) netwerk uitgebreid kan
worden.
- Maar...
o Deze potentie is er slechts voor degenen die toegang hebben tot online bronnen én
deze effectief kunnen gebruiken;
o Mensen in minder bevoorrechte posities hebben minder goede online skills dan
mensen in meer bevoorrechte posities.
Digitale kloof (digital divide)
- 1e level kloof: toegang (‘haves’ versus ‘have nots’)
- 2e level kloof: gebruik (technologie, bronnen)
- 3e level kloof: voordelen van gebruik
Het verschil tussen diegenen die kunnen profiteren van digitale technologie en zij die dit niet
kunnen. Verschillen in geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, SES, etc. Gevonden voor
verschillende soorten technologie, zoals het internet, sociale media, mobiele gezondheidsapps, etc
Digitale ongelijkheid en gezondheidsinterventies
