Samenvatting sociale psychologie
Inhoudsopgave
Samenvatting sociale psychologie................................................................................................................. 1
Hoofdstuk 1 – Inleiding tot de sociale psychologie.................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 – Methodologie: hoe doen sociaal psychologen onderzoek?................................................4
Hoofdstuk 3 - Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld....................................................5
Hoofdstuk 4 – Sociale perceptie: hoe we andere mensen begrijpen.........................................................9
Hoofdstuk 5 – Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context.............................................................12
Hoofdstuk 6 – De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen............................................................16
Hoofdstuk 7 – Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden........................19
Hoofstuk 8 – Conformisme: sociale invloed en aanpassing van gedrag...................................................23
Hoofdstuk 9 – Groepsprocessen: invloed in sociale groepen..................................................................26
Hoofdstuk 10 – Interpersoonlijke aantrekkelijkheid: van eerste indrukken tot hechte relaties...............30
Hoofdstuk 11 – Prosociaal gedrag: waarom helpen mensen?.................................................................34
Hoofdstuk 12 – Agressie en agressief gedrag.......................................................................................... 36
Hoofdstuk 13 – Vooroordelen: oorzaken en oplossingen........................................................................40
1
, Hoofdstuk 1 – Inleiding tot de sociale
psychologie
1.1 – Wat is psychologie?
1. Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu.
2. Sociale psychologie: de wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens
en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire afwezigheid van
andere mensen.
a. Houdt zich niet zozeer bezig met sociale situaties in een objectieve betekenis, maar richt
zich op de manier waarop mensen beïnvloed worden door hun interpretatie (construct)
van hun sociale omgeving.
b. Sociaalpsychologen menen dat je pas kunt begrijpen hoe mensen door hun sociale
wereld worden beïnvloed als je begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren.
c. Voor sociaalpsychologen is het analyseniveau het individu in de context van een sociale
situatie.
d. Doel van sociale psychologie: het identificeren van de universele eigenschappen van de
menselijke natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed,
onafhankelijk van sociale klasse of cultuur.
3. Sociale invloed: het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag.
a. Als het over sociale invloed gaat, denken we allereerst aan rechtstreekse pogingen tot
overreding, waarbij iemand opzettelijk probeert om het gedrag of attitude van een ander
te veranderen.
b. Voor een sociaalpsycholoog is het begrip breder dan de pogingen van de ene persoon om
het gedrag van de ander te veranderen.
i. Sociale invloed gaat verder dan gedrag. Het omvat zowel onze gedachten en
gevoelens als zichtbare handelingen.
ii. Sociale invloed heeft meer uitingsvormen dan alleen de doelbewuste pogingen
tot overreding.
4. Empirische methode: op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen
van hypothesen.
a. Sociaalpsychologen proberen op empirische wijze antwoorden te formuleren.
5. Hypothese: een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling.
6. Construct: de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
7. Determinant: bepalende factor in een ontwikkeling of toestand.
a. VOORBEELD??
8. Individuele verschillen: die aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van
anderen.
9. Verschillen tussen sociologie, sociale psychologie en persoonlijkheidsleer.
Sociologie Sociale psychologie Persoonlijkheidsleer
Verschaft algemene wetten en Onderzoekt de psychologische Onderzoekt de kenmerken die
theorieën over samenlevingen, processen die mensen met maken dat individuen uniek zijn
niet over individuen. elkaar gemeenschappelijk en van elkaar verschillen.
hebben en hen gevoelig maken
voor sociale invloed.
1.2 – De macht van de situatie.
10. Fundamentele attributiefout: neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol
van externe, situationele factoren te onderschatten.
2
, a. De neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te schrijven aan
persoonlijkheidstrekken en het effect van de sociale invloed en de acute situatie te
onderschatten.
11. Attributie: het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of andermans gedrag en het daarmee
voorzien van verklaringen.
1.3 – De macht van sociale interpretatie
12. Behaviorisme: stroming in de psychologie die de stelling verdedigt dat men, om menselijk gedrag
te kunnen begrijpen, slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende eigenschappen van de
omgeving.
a. Alle gedrag kan verklaard worden aan de hand van beloningen en straffen in de
omgeving van het organisme en dat het niet nodig is om er subjectieve zaken als denken
en voelen bij te betrekken.
13. Gestaltpsychologie: stroming in de psychologie die het belang benadrukt van het bestuderen van
de persoonlijke (subjectieve) manier waarop een object wordt waargenomen (het gestalt of
geheel), in plaats van het bestuderen van de manier waarop de objectieve, fysieke eigenschappen
van het object zijn samengevoegd.
14. Fenomenologie: filosofische methode (van Husserl) die probeert door de geestelijk-intuïtieve
beschouwing van de dingen, niet door rationele kennis, de constitutie van de wereld in de geest
en het wezen der dingen te beschrijven.
a. Je moet je richten op hoe een object op iemand overkomt, in plaats van op de
afzonderlijke objectieve elementen van een object.
1.4 – De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
15. Positief zelfbeeld: evaluatie van mensen van hun eigenwaarde, dat wil zeggen: de mate waarin ze
zichzelf beschouwen als goed competent en beschaafd.
a. Een positief zelfbeeld is een nuttige zaak, maar wanneer het ertoe leidt dat iemand zijn
acties rechtvaardigt en er niet van leert, kan dat verandering en zelfverbetering in de
weg staan.
b. Belangrijkste bevindingen:
i. Menselijke wezens zijn gemotiveerd om een positief beeld van zichzelf in stand
te houden, deels door hun gedrag te rechtvaardigen.
ii. Onder bepaalde te specificeren omstandigheden brengt dit ertoe dingen te doen
die in eerste instantie verrassend of paradoxaal lijken.
16. Sociale cognitie: hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; hoe mensen sociale
informatie selecteren, interpreteren, herinneren en gebruiken om oordelen te vormen en
beslissingen te nemen.
a. Onderzoekers die sociaal cognitieve processen onderzoeken, nemen als uitgangspunt dat
alle mensen de wereld zo accuraat mogelijk proberen waar te nemen.
17. Selffulfilling prophecy: je verwacht een bepaald gedrag van jezelf of van iemand anders, dus
handel je op zo’n manier dat je verwachting waarheid wordt.
a. Je verwacht dat leerlingen laag scoren, dus zullen ze ook laag scoren en andersom.
1.5 – sociale psychologie en maatschappelijke problemen.
18. Psychologie: de wetenschappelijke studie naar sociale invloed.
3
Inhoudsopgave
Samenvatting sociale psychologie................................................................................................................. 1
Hoofdstuk 1 – Inleiding tot de sociale psychologie.................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 – Methodologie: hoe doen sociaal psychologen onderzoek?................................................4
Hoofdstuk 3 - Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld....................................................5
Hoofdstuk 4 – Sociale perceptie: hoe we andere mensen begrijpen.........................................................9
Hoofdstuk 5 – Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context.............................................................12
Hoofdstuk 6 – De behoefte om ons handelen te rechtvaardigen............................................................16
Hoofdstuk 7 – Attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden........................19
Hoofstuk 8 – Conformisme: sociale invloed en aanpassing van gedrag...................................................23
Hoofdstuk 9 – Groepsprocessen: invloed in sociale groepen..................................................................26
Hoofdstuk 10 – Interpersoonlijke aantrekkelijkheid: van eerste indrukken tot hechte relaties...............30
Hoofdstuk 11 – Prosociaal gedrag: waarom helpen mensen?.................................................................34
Hoofdstuk 12 – Agressie en agressief gedrag.......................................................................................... 36
Hoofdstuk 13 – Vooroordelen: oorzaken en oplossingen........................................................................40
1
, Hoofdstuk 1 – Inleiding tot de sociale
psychologie
1.1 – Wat is psychologie?
1. Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de psychische processen van het individu.
2. Sociale psychologie: de wetenschappelijke studie naar de manier waarop gedachten, gevoelens
en gedragingen van mensen worden beïnvloed door de werkelijke of imaginaire afwezigheid van
andere mensen.
a. Houdt zich niet zozeer bezig met sociale situaties in een objectieve betekenis, maar richt
zich op de manier waarop mensen beïnvloed worden door hun interpretatie (construct)
van hun sociale omgeving.
b. Sociaalpsychologen menen dat je pas kunt begrijpen hoe mensen door hun sociale
wereld worden beïnvloed als je begrijpt hoe ze die sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren.
c. Voor sociaalpsychologen is het analyseniveau het individu in de context van een sociale
situatie.
d. Doel van sociale psychologie: het identificeren van de universele eigenschappen van de
menselijke natuur die ervoor zorgen dat iedereen gevoelig is voor sociale invloed,
onafhankelijk van sociale klasse of cultuur.
3. Sociale invloed: het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag.
a. Als het over sociale invloed gaat, denken we allereerst aan rechtstreekse pogingen tot
overreding, waarbij iemand opzettelijk probeert om het gedrag of attitude van een ander
te veranderen.
b. Voor een sociaalpsycholoog is het begrip breder dan de pogingen van de ene persoon om
het gedrag van de ander te veranderen.
i. Sociale invloed gaat verder dan gedrag. Het omvat zowel onze gedachten en
gevoelens als zichtbare handelingen.
ii. Sociale invloed heeft meer uitingsvormen dan alleen de doelbewuste pogingen
tot overreding.
4. Empirische methode: op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het toetsen
van hypothesen.
a. Sociaalpsychologen proberen op empirische wijze antwoorden te formuleren.
5. Hypothese: een als voorlopige waarheid aangenomen maar nog te bewijzen veronderstelling.
6. Construct: de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen en interpreteren.
7. Determinant: bepalende factor in een ontwikkeling of toestand.
a. VOORBEELD??
8. Individuele verschillen: die aspecten van de persoonlijkheid die mensen onderscheiden van
anderen.
9. Verschillen tussen sociologie, sociale psychologie en persoonlijkheidsleer.
Sociologie Sociale psychologie Persoonlijkheidsleer
Verschaft algemene wetten en Onderzoekt de psychologische Onderzoekt de kenmerken die
theorieën over samenlevingen, processen die mensen met maken dat individuen uniek zijn
niet over individuen. elkaar gemeenschappelijk en van elkaar verschillen.
hebben en hen gevoelig maken
voor sociale invloed.
1.2 – De macht van de situatie.
10. Fundamentele attributiefout: neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne factoren te overschatten en de rol
van externe, situationele factoren te onderschatten.
2
, a. De neiging om ons eigen en andermans gedrag volledig toe te schrijven aan
persoonlijkheidstrekken en het effect van de sociale invloed en de acute situatie te
onderschatten.
11. Attributie: het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of andermans gedrag en het daarmee
voorzien van verklaringen.
1.3 – De macht van sociale interpretatie
12. Behaviorisme: stroming in de psychologie die de stelling verdedigt dat men, om menselijk gedrag
te kunnen begrijpen, slechts hoeft te kijken naar de bekrachtigende eigenschappen van de
omgeving.
a. Alle gedrag kan verklaard worden aan de hand van beloningen en straffen in de
omgeving van het organisme en dat het niet nodig is om er subjectieve zaken als denken
en voelen bij te betrekken.
13. Gestaltpsychologie: stroming in de psychologie die het belang benadrukt van het bestuderen van
de persoonlijke (subjectieve) manier waarop een object wordt waargenomen (het gestalt of
geheel), in plaats van het bestuderen van de manier waarop de objectieve, fysieke eigenschappen
van het object zijn samengevoegd.
14. Fenomenologie: filosofische methode (van Husserl) die probeert door de geestelijk-intuïtieve
beschouwing van de dingen, niet door rationele kennis, de constitutie van de wereld in de geest
en het wezen der dingen te beschrijven.
a. Je moet je richten op hoe een object op iemand overkomt, in plaats van op de
afzonderlijke objectieve elementen van een object.
1.4 – De oorsprong van constructen: fundamentele menselijke motieven
15. Positief zelfbeeld: evaluatie van mensen van hun eigenwaarde, dat wil zeggen: de mate waarin ze
zichzelf beschouwen als goed competent en beschaafd.
a. Een positief zelfbeeld is een nuttige zaak, maar wanneer het ertoe leidt dat iemand zijn
acties rechtvaardigt en er niet van leert, kan dat verandering en zelfverbetering in de
weg staan.
b. Belangrijkste bevindingen:
i. Menselijke wezens zijn gemotiveerd om een positief beeld van zichzelf in stand
te houden, deels door hun gedrag te rechtvaardigen.
ii. Onder bepaalde te specificeren omstandigheden brengt dit ertoe dingen te doen
die in eerste instantie verrassend of paradoxaal lijken.
16. Sociale cognitie: hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; hoe mensen sociale
informatie selecteren, interpreteren, herinneren en gebruiken om oordelen te vormen en
beslissingen te nemen.
a. Onderzoekers die sociaal cognitieve processen onderzoeken, nemen als uitgangspunt dat
alle mensen de wereld zo accuraat mogelijk proberen waar te nemen.
17. Selffulfilling prophecy: je verwacht een bepaald gedrag van jezelf of van iemand anders, dus
handel je op zo’n manier dat je verwachting waarheid wordt.
a. Je verwacht dat leerlingen laag scoren, dus zullen ze ook laag scoren en andersom.
1.5 – sociale psychologie en maatschappelijke problemen.
18. Psychologie: de wetenschappelijke studie naar sociale invloed.
3
