1
Samenvatting: Gastro-intestinaal Stelsel,
Metabolisme en Endocrinologie:
Functionele Anatomie:
Abdomen:
• Algemene vorm:
o Cilindrische kamer met boven- en ondergrens
▪ Begrensd met een abdominale wand
• Bovengrens van het abdomen:
o Apertura thoracis inferior
▪ Afgesloten door het diafragma
• Ondergrens van het abdomen:
o Apertura pelvis superior
• Abdominale holte is continu met de bekkenholte
o Holte wordt afgedekt door het peritoneum
of buikvlies
o Opmerking:
▪ Assen van beide holten lopen verschillend
• As van het abdomen loopt verticaal
• As van het bekken loopt schuin naar
achter
• Abdominale wand:
o Gevormd door voornamelijk spiereenheden en enkele skeleteenheden
▪ Zie verder
Bekleding van het abdomen (peritoneum):
• Peritoneum pars parietalis:
o Deel van het peritoneum gelegen tegen de abdominale wand
o Wordt somatisch geïnnerveerd
▪ Bezenuwing zoals de huid
▪ Maakt exacte waarnemingen van pijn mogelijk
• Vorm van gelokaliseerde pijn
• Peritoneum pars visceralis:
o Deel van het peritoneum gelegen over de ingewanden
o Wordt autonoom geïnnerveerd
▪ Waarnemingen zijn niet exact waarneembaar
• Vorm Van gerefereerde pijn
o Wordt beschreven als vage pijn die uitstraalt
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
, 2
Oppervlakteanatomie van de buik:
• Buik zal opgedeeld worden in 4 kwadranten
• Buik zal opgedeeld worden in 9 regio’s
Kwadranten van de buik:
• Er wordt een denkbeeldig kruis getrokken doorheen de navel
o Horizontaal vlak door de navel
▪ Verdeling tussen onder- en bovenbuik
o Verticaal vlak door de navel
▪ Verdeling tussen links en rechts
• Nadeel:
o Weinig specifieke beschrijving
Regio’s van de buik:
• Verdeling zal gebeuren door meerdere vlakken
o Horizontale vlakken:
▪ Subcostaal vlak
• Vlak net onder de ribben
▪ Intertuberculair vlak
• Vlak doorheen de tuberculum iliacum (anterior heupknobbel) en L5
o Verticale vlakken:
▪ 2 midclaviculaire vlakken
• Vlak doorheen het midden van de clavicula
• Rechterregio’s van superior naar inferior:
o Rechter hypochonder
▪ Bevat de lever ( hepar)
o Rechterflank
o Rechter fossa iliaca
• Centrale regio’s van superior naar inferior:
o Epigastrium
▪ Bevat de maag (gaster)
o Mesogastrium
o Hypogastrium:
▪ Bevat de blaas en baarmoeder
• Linkerregio’s van superior naar inferior:
o Linker hypochonder
o Linkerflank
o Linker fossa iliaca
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
, 3
Verloop van het spijsverteringsstelsel in het kort:
• Verloop van het spijsverteringskanaal:
o Cavitas oris en cavitas pharynx
o Oesophagus
o Gaster of maag
o Intestum tenue of dunne darm bestaande uit 3 componenten:
▪ Duodenum
▪ Jejunum
▪ Ileum
o Intestum crassum of dikke darm bestaande uit meerdere
delen:
▪ Caecum en appendix
▪ Colon ascendens
▪ Colon transversum
▪ Colon descendens
▪ Colon sygmoideum
▪ Rectum
▪ Canalis analis
• Accessoire organen van het spijsverteringsstelsel:
o Speekselklieren gelegen in de mond
▪ Glandula parotidea
▪ Glandula submandibularis
▪ Glandula sublingualis
o Hepar of lever
o Vesica fellae of galblaas
o Pancreas
Lokalisatie van gerefereerde pijn:
• Afhankelijk van de regio van de vage pijn
o Min of meer afkomst gevonden worden waar de pijn van afkomstig is
• Foregut-pijn (blauw):
o Pijn gelokaliseerd ter hoogte van het epigastrium
o Pijn afkomstig van:
▪ Oesophagus
▪ Gaster
▪ Eerste deel van het duodenum
▪ Hepar
• Midgut-pijn (rood):
o Pijn gelokaliseerd ter hoogte van het mesogastrium of peri-umbilicaal
o Pijn afkomstig van:
▪ Tweede deel van het duodenum
▪ Jejunum en ileum
▪ Eerste en tweede derde van de dikke darm
• Hindgut-pijn (groen):
o Pijn gelokaliseerd ter hoogte van het hypogastrium
o Pijn afkomstig van:
▪ Laatste derde van de dikke darm
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
, 4
Pijn en appendicitis:
• Initiële appendicitis:
o Vage pijn in de regio van de navel
▪ Appendix is omgeven door peritoneum pars visceralis
• Leidt tot vage klachten in de peri-umbilicale regio
• Verdere ontsteking van de appendix (na 6-10 uur):
o Pijn in de rechter fossa iliaca
• Behandeling:
o Appendectomie
Ligging van de ingewanden:
• Ligging van de ingewanden zal bepaald worden afhankelijk van de locatie ten opzichte van
het peritoneum
• Organen opgehangen in het peritoneum (A)
o Intra-peritoneale organen
• Organen gelegen achter het peritoneum (B)
o Retroperitoneale organen
Intra-peritoneale organen:
• Organen worden volledig omgeven door visceraal peritoneum
• Organen worden opgehangen in de abdominale holte door middel van een ‘meso’
• Voorbeelden:
o Jejunum en ileum
o Colon transversum
o Colon sygmoideum
Meso:
• De verbinding tussen het pariëtaal peritoneum en visceraal peritoneum bij intra-peritoneale
organen
o Takjes van de aorta zullen via de meso naar de gastro-intestinale organen lopen
• Meso kan zowel dorsaal als ventraal aanwezig zijn
o Dorsale meso:
▪ Aanwezig over de gehele lengte van het spijsverteringsstelsel
▪ Dorsaal embryologische origine
o Ventrale meso:
▪ Aanwezig in de proximale delen van het spijsverteringsstelsel
▪ Origine vanuit het omentum
• Zie verder
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
Samenvatting: Gastro-intestinaal Stelsel,
Metabolisme en Endocrinologie:
Functionele Anatomie:
Abdomen:
• Algemene vorm:
o Cilindrische kamer met boven- en ondergrens
▪ Begrensd met een abdominale wand
• Bovengrens van het abdomen:
o Apertura thoracis inferior
▪ Afgesloten door het diafragma
• Ondergrens van het abdomen:
o Apertura pelvis superior
• Abdominale holte is continu met de bekkenholte
o Holte wordt afgedekt door het peritoneum
of buikvlies
o Opmerking:
▪ Assen van beide holten lopen verschillend
• As van het abdomen loopt verticaal
• As van het bekken loopt schuin naar
achter
• Abdominale wand:
o Gevormd door voornamelijk spiereenheden en enkele skeleteenheden
▪ Zie verder
Bekleding van het abdomen (peritoneum):
• Peritoneum pars parietalis:
o Deel van het peritoneum gelegen tegen de abdominale wand
o Wordt somatisch geïnnerveerd
▪ Bezenuwing zoals de huid
▪ Maakt exacte waarnemingen van pijn mogelijk
• Vorm van gelokaliseerde pijn
• Peritoneum pars visceralis:
o Deel van het peritoneum gelegen over de ingewanden
o Wordt autonoom geïnnerveerd
▪ Waarnemingen zijn niet exact waarneembaar
• Vorm Van gerefereerde pijn
o Wordt beschreven als vage pijn die uitstraalt
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
, 2
Oppervlakteanatomie van de buik:
• Buik zal opgedeeld worden in 4 kwadranten
• Buik zal opgedeeld worden in 9 regio’s
Kwadranten van de buik:
• Er wordt een denkbeeldig kruis getrokken doorheen de navel
o Horizontaal vlak door de navel
▪ Verdeling tussen onder- en bovenbuik
o Verticaal vlak door de navel
▪ Verdeling tussen links en rechts
• Nadeel:
o Weinig specifieke beschrijving
Regio’s van de buik:
• Verdeling zal gebeuren door meerdere vlakken
o Horizontale vlakken:
▪ Subcostaal vlak
• Vlak net onder de ribben
▪ Intertuberculair vlak
• Vlak doorheen de tuberculum iliacum (anterior heupknobbel) en L5
o Verticale vlakken:
▪ 2 midclaviculaire vlakken
• Vlak doorheen het midden van de clavicula
• Rechterregio’s van superior naar inferior:
o Rechter hypochonder
▪ Bevat de lever ( hepar)
o Rechterflank
o Rechter fossa iliaca
• Centrale regio’s van superior naar inferior:
o Epigastrium
▪ Bevat de maag (gaster)
o Mesogastrium
o Hypogastrium:
▪ Bevat de blaas en baarmoeder
• Linkerregio’s van superior naar inferior:
o Linker hypochonder
o Linkerflank
o Linker fossa iliaca
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
, 3
Verloop van het spijsverteringsstelsel in het kort:
• Verloop van het spijsverteringskanaal:
o Cavitas oris en cavitas pharynx
o Oesophagus
o Gaster of maag
o Intestum tenue of dunne darm bestaande uit 3 componenten:
▪ Duodenum
▪ Jejunum
▪ Ileum
o Intestum crassum of dikke darm bestaande uit meerdere
delen:
▪ Caecum en appendix
▪ Colon ascendens
▪ Colon transversum
▪ Colon descendens
▪ Colon sygmoideum
▪ Rectum
▪ Canalis analis
• Accessoire organen van het spijsverteringsstelsel:
o Speekselklieren gelegen in de mond
▪ Glandula parotidea
▪ Glandula submandibularis
▪ Glandula sublingualis
o Hepar of lever
o Vesica fellae of galblaas
o Pancreas
Lokalisatie van gerefereerde pijn:
• Afhankelijk van de regio van de vage pijn
o Min of meer afkomst gevonden worden waar de pijn van afkomstig is
• Foregut-pijn (blauw):
o Pijn gelokaliseerd ter hoogte van het epigastrium
o Pijn afkomstig van:
▪ Oesophagus
▪ Gaster
▪ Eerste deel van het duodenum
▪ Hepar
• Midgut-pijn (rood):
o Pijn gelokaliseerd ter hoogte van het mesogastrium of peri-umbilicaal
o Pijn afkomstig van:
▪ Tweede deel van het duodenum
▪ Jejunum en ileum
▪ Eerste en tweede derde van de dikke darm
• Hindgut-pijn (groen):
o Pijn gelokaliseerd ter hoogte van het hypogastrium
o Pijn afkomstig van:
▪ Laatste derde van de dikke darm
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
, 4
Pijn en appendicitis:
• Initiële appendicitis:
o Vage pijn in de regio van de navel
▪ Appendix is omgeven door peritoneum pars visceralis
• Leidt tot vage klachten in de peri-umbilicale regio
• Verdere ontsteking van de appendix (na 6-10 uur):
o Pijn in de rechter fossa iliaca
• Behandeling:
o Appendectomie
Ligging van de ingewanden:
• Ligging van de ingewanden zal bepaald worden afhankelijk van de locatie ten opzichte van
het peritoneum
• Organen opgehangen in het peritoneum (A)
o Intra-peritoneale organen
• Organen gelegen achter het peritoneum (B)
o Retroperitoneale organen
Intra-peritoneale organen:
• Organen worden volledig omgeven door visceraal peritoneum
• Organen worden opgehangen in de abdominale holte door middel van een ‘meso’
• Voorbeelden:
o Jejunum en ileum
o Colon transversum
o Colon sygmoideum
Meso:
• De verbinding tussen het pariëtaal peritoneum en visceraal peritoneum bij intra-peritoneale
organen
o Takjes van de aorta zullen via de meso naar de gastro-intestinale organen lopen
• Meso kan zowel dorsaal als ventraal aanwezig zijn
o Dorsale meso:
▪ Aanwezig over de gehele lengte van het spijsverteringsstelsel
▪ Dorsaal embryologische origine
o Ventrale meso:
▪ Aanwezig in de proximale delen van het spijsverteringsstelsel
▪ Origine vanuit het omentum
• Zie verder
Samenvatting: Gastro-Intestinaal Stelsel, Metabolisme en Endocrinologie: Functionele Anatomie
