SAMENVATTING
OVERHEIDSFINANCIËN
Benny Geys
Academiejaar 2019-2020
Maxime Deveen
,Deel I. Functies van de overheid in de economie
Studiedomein openbare financiën?
= Activiteit van de overheidssector (of publieke sector)
• Productie goederen/diensten door overheid(sbedrijven)
• Aankopen goederen/diensten door overheid
• Transfers naar gezinnen/bedrijven
• Regulering door middel van wetten, decreten, fiscale regels
• Beïnvloeden relatieve prijzen (bvb. door belastingen)
Idealitair: Keuze gedreven door Efficiëntie en Effectiviteit
Werkelijkheid: * Vaak ideologische invloeden
(bvb. VS: regulering vs. overheidsproductie)
* Beperkingen door EU (bvb. Stabiliteits- & Groeipact)
Maar wat is ’overheidsinterventie’ nu precies?
Vier kenmerken (= 1 definitie):
• Activiteiten van overheidssector (→ private sector)
• Aanbieden overheidsdiensten en opleggen regels
▪ Opm: Mogelijkheid machtsuitoefening door overheid (<-> vrijwillige ruil)
• Financiering via belastinggelden (→ persoonlijk inkomen)
▪ Opm1: Geen relatie tot betalingsbereidheid individu
▪ Opm2: Mogelijkheid vrijbuitersgedrag
• Doel is maximaliseren welzijn gemeenschap (→ individu)
Doel overheidsinterventie: Maximaliseren van het maatschappelijk welzijn
Cruciaal (normatief) uitgangspunt: Pareto criterium
Def: ’Only mutually beneficial trades are acceptable’
Def: Een verhoging van het maatschappelijk welzijn door een verhoging van het welzijn van individu
A is enkel aanvaardbaar als niemand anders er op achteruit gaat.
→ Impliciet waarde-oordeel: ’Elk verlies is slecht!’
→ Geen interpersonele nutsvergelijking: winst A verlies B
(soms contra-intuitief: rijkste rijker, armste niet slechter -> Pareto verbetering!)
Optimum: Geen verbetering A mogelijk zonder verslechtering B = ’pareto efficientie’
OPM: Pareto optimum kan bereikt worden via marktmechanisme → Eerste Theorema van de
Welvaartseconomie (Denk aan wat plaatsvind in de Edgeworth box!)
1
,Edgeworth box:
Belang? Overheid heeft geen taak – buiten het waarborgen van de eigendomsrechten en de
openbare orde (Dit wil zeggen: elke interventie zou enkel verstorend en welvaartsbeperkend werken)
Waarom is er dan toch een overheid?
A] 1e Welvaartstheorema vereist zéér strenge assumpties (bvb. volledige markten, perfecte
concurrentie, rationele individuen …) → Marktfaling corrigeren door overheidsinterventie (creëert
allocatieve taak voor overheid)
MERK OP: Marktfaling is noodzakelijke, maar geen voldoende reden voor overheidsinterventie
→ Kost overheidsinterventie >< gevolg marktfalen
B] Pareto evenwicht is niet uniek; afhankelijk van originele verdeling
→ Correctie naar ’optimaal’ evenwicht door overheidsinterventie (creëert herverdelende taak voor
overheid)
HOE? Elk pareto optimum is bereikbaar door specifieke aanpassing originele verdeling (en dan de
markt te laten werken) → 2e Theorema van de Welvaartseconomie
2
, Kan overheid haar doel bereiken? (Doel = maximaliseren van het maatschappelijk welzijn)
Hangt af van inschatting omtrent overheidsfalen!
2 types:
• (In)Efficiëntie of (on)doelmatigheid
Productie-technisch: Max productie & Min kost
• (In)Effectiviteit of (on)doeltreffendheid
Politiek-beleidsmatig: Worden streefdoelen bereikt?
Voorbeeld: Armoedebestrijding
→ Inefficiëntie: Realisatie daling armoede niet tegen laagst mogelijke kost
→ Ineffectiviteit: Transfers komen ook terecht bij niet-armen (Matteüs-effect)
Omvang overheidsfalen wordt beïnvloed door:
• Frequente aanpassingen beleidsdoelstellingen (bvb. na verkiezingen)
• Inflexibiliteit overheidsapparaat (i.e. bureaucratie)
• Activiteiten drukkingsgroepen (i.e. lobbying)
Functies overheid in de economie
→ Drie taken voor overheid (Musgrave en Musgrave, 1989)
• Allocatie: Optimale aanwending schaarse middelen
• Herverdeling: ’Betere’ verdeling inkomen en vermogen
• Stabilisatie: Beperken conjunctuurschommelingen
→ Best te zien als intermediaire doelstellingen
Eens geoptimaliseerd creëren ze een maximisering van de economische determinanten
van het totale welzijn
3
OVERHEIDSFINANCIËN
Benny Geys
Academiejaar 2019-2020
Maxime Deveen
,Deel I. Functies van de overheid in de economie
Studiedomein openbare financiën?
= Activiteit van de overheidssector (of publieke sector)
• Productie goederen/diensten door overheid(sbedrijven)
• Aankopen goederen/diensten door overheid
• Transfers naar gezinnen/bedrijven
• Regulering door middel van wetten, decreten, fiscale regels
• Beïnvloeden relatieve prijzen (bvb. door belastingen)
Idealitair: Keuze gedreven door Efficiëntie en Effectiviteit
Werkelijkheid: * Vaak ideologische invloeden
(bvb. VS: regulering vs. overheidsproductie)
* Beperkingen door EU (bvb. Stabiliteits- & Groeipact)
Maar wat is ’overheidsinterventie’ nu precies?
Vier kenmerken (= 1 definitie):
• Activiteiten van overheidssector (→ private sector)
• Aanbieden overheidsdiensten en opleggen regels
▪ Opm: Mogelijkheid machtsuitoefening door overheid (<-> vrijwillige ruil)
• Financiering via belastinggelden (→ persoonlijk inkomen)
▪ Opm1: Geen relatie tot betalingsbereidheid individu
▪ Opm2: Mogelijkheid vrijbuitersgedrag
• Doel is maximaliseren welzijn gemeenschap (→ individu)
Doel overheidsinterventie: Maximaliseren van het maatschappelijk welzijn
Cruciaal (normatief) uitgangspunt: Pareto criterium
Def: ’Only mutually beneficial trades are acceptable’
Def: Een verhoging van het maatschappelijk welzijn door een verhoging van het welzijn van individu
A is enkel aanvaardbaar als niemand anders er op achteruit gaat.
→ Impliciet waarde-oordeel: ’Elk verlies is slecht!’
→ Geen interpersonele nutsvergelijking: winst A verlies B
(soms contra-intuitief: rijkste rijker, armste niet slechter -> Pareto verbetering!)
Optimum: Geen verbetering A mogelijk zonder verslechtering B = ’pareto efficientie’
OPM: Pareto optimum kan bereikt worden via marktmechanisme → Eerste Theorema van de
Welvaartseconomie (Denk aan wat plaatsvind in de Edgeworth box!)
1
,Edgeworth box:
Belang? Overheid heeft geen taak – buiten het waarborgen van de eigendomsrechten en de
openbare orde (Dit wil zeggen: elke interventie zou enkel verstorend en welvaartsbeperkend werken)
Waarom is er dan toch een overheid?
A] 1e Welvaartstheorema vereist zéér strenge assumpties (bvb. volledige markten, perfecte
concurrentie, rationele individuen …) → Marktfaling corrigeren door overheidsinterventie (creëert
allocatieve taak voor overheid)
MERK OP: Marktfaling is noodzakelijke, maar geen voldoende reden voor overheidsinterventie
→ Kost overheidsinterventie >< gevolg marktfalen
B] Pareto evenwicht is niet uniek; afhankelijk van originele verdeling
→ Correctie naar ’optimaal’ evenwicht door overheidsinterventie (creëert herverdelende taak voor
overheid)
HOE? Elk pareto optimum is bereikbaar door specifieke aanpassing originele verdeling (en dan de
markt te laten werken) → 2e Theorema van de Welvaartseconomie
2
, Kan overheid haar doel bereiken? (Doel = maximaliseren van het maatschappelijk welzijn)
Hangt af van inschatting omtrent overheidsfalen!
2 types:
• (In)Efficiëntie of (on)doelmatigheid
Productie-technisch: Max productie & Min kost
• (In)Effectiviteit of (on)doeltreffendheid
Politiek-beleidsmatig: Worden streefdoelen bereikt?
Voorbeeld: Armoedebestrijding
→ Inefficiëntie: Realisatie daling armoede niet tegen laagst mogelijke kost
→ Ineffectiviteit: Transfers komen ook terecht bij niet-armen (Matteüs-effect)
Omvang overheidsfalen wordt beïnvloed door:
• Frequente aanpassingen beleidsdoelstellingen (bvb. na verkiezingen)
• Inflexibiliteit overheidsapparaat (i.e. bureaucratie)
• Activiteiten drukkingsgroepen (i.e. lobbying)
Functies overheid in de economie
→ Drie taken voor overheid (Musgrave en Musgrave, 1989)
• Allocatie: Optimale aanwending schaarse middelen
• Herverdeling: ’Betere’ verdeling inkomen en vermogen
• Stabilisatie: Beperken conjunctuurschommelingen
→ Best te zien als intermediaire doelstellingen
Eens geoptimaliseerd creëren ze een maximisering van de economische determinanten
van het totale welzijn
3
