Samenvatting kinderen en jongeren in ontwikkeling

Kinderen en jongeren in ontwikkeling
Visie op ontwikkeling
Visie op ontwikkeling:
 Moeilijk vooraf vast te leggen wat een kind op een bepaalde leeftijd
“moet” kunnen
Michiel Vandenbroeck gebruikt het beeld van internet als metafoor voor
ontwikkeling: “Aan het wereldwijde weg is geen begin of einde. Als je erop
gaat, zit je er meteen in. Je staat nooit aan de poort, met een klik zit je
erin en heb je toegang tot alles.”
 Toegepast op ontwikkeling: we kunnen misschien nooit helemaal
begrijpen, we hebben geen schematisch overzicht, maar we kunnen er
altijd middenin stappen.
Elk kind ontwikkeld anders. Het grootste deel van de mensen zetten op
dezelfde leeftijd ongeveer dezelfde stappen. Door beter inzicht te krijgen
in deze stappen kunnen we ons gedrag beter afstemmen op het kind of de
jongere.
Een referentiekader is nodig om zicht te krijgen op de ontwikkeling van
een kind. Deze ‘gemiddelde beschrijving’ mag nooit als norm gehanteerd
worden. Er moet oog zijn voor diversiteit.
 Diversiteit is een breed begrip met een brede invulling.

Wat is ontwikkeling?
Ontwikkeling:
 Voortgang, verandering. Het is een geleidelijke verandering in een
gunstige richting
 Achteruitgang of verlies betekenen

Hoe ontstaat ontwikkeling?
1. Nature: vanuit de erfelijke of genetische aanleg. Eigenschappen,
vermogens en capaciteiten waarmee kinderen geboren worden.
Soorten eigenschappen:
 Direct waarneembaar (manifest)
 Onzichtbaar (latent)  via rijping of maturiteit ontwikkelen
2. Nurture: invloeden kunnen:
 Materieel zijn (grootte huis)
 Biologisch zijn (soort voedsel)
 Sociaal zijn (opvoeding)
 Emotioneel zijn (gewenst?)
 Maatschappelijk zijn (socio-economische factoren)

, 3. Zelfbepaling: eigen vrije keuze van de mens. Zelf richting geven
aan het leven.

Belang van nature vs nurture vs zelfbepaling:
3 theorieën:
1. Nativistische of aanlegtheorie: ontwikkeling komt van binnenuit
 nature
2. Milieu of sociologischetheorie: ontwikkeling gebeurt door
opvoeding en milieu  nurture
3. Interactionistische theorie: dynamisch proces waarin aanleg- en
omgevingsfactoren elkaar wederzijds beïnvloeden  belang van een
rijk milieu

Zelfbepaling de hoeksteen van de Zelfdeterminatietheorie:
 Motivatie is heel belangrijk voor ontwikkeling, kinderen moeten
zin/goesting hebben om te leren.
Zelfdeterminatietheorie (ZDT)
 Deci & Ryan
 Theorie over groei en persoonlijkheid functioneren
 Algemene theorie  macrotheorie
 Bruikbaar om de volgende processen of situaties beter te
begrijpen:
o Motivatie van kinderen?
o Hoe ouders kinderen stimuleren
o Activiteiten onder druk vergen veel energie, waarom?
o Hoe enthousiasme aanwakkeren
 Kern theorie: behoeftebevrediging vormt de motor voor de
evolutie naar meer innerlijke organisatie en meer ‘volwaardig
functioneren’
 Behoeften bevredigen zorgt voor groeien en ontwikkelen
 Groei manifesteert zich. Hoe?

1. Nieuwsgierigheid en exploratiedrang
 Nieuwsgierigheid zorgt voor groei. Kinderen zijn intrinsiek
gemotiveerd
 Vanuit motivatie  exploratiedrang
 De psych of geest heeft voeding nodig. Dus actief omgaan met
aangeboren nieuwsgierigheden en ontluikende interesses
 Link BT en WB  BT en WB zijn de motor voor ontwikkeling en
groei
2. Normen en waarden eigen maken
 = verinnerlijken of internalisering van aangereikte waarden en
normen
 Je wordt eigenaar van je waardekader

, 3. Ontwikkelen van eigen identiteit
 Kinderen moeten eigen keuzes maken
 Intern fundament of intern kompas  geeft stabiliteit en richting,
ook in moeilijke situaties
 Geen intern kompas  sterk afhankelijk van invloeden buitenaf.
Keuzes bij gefragmenteerd en weinig coherent
Welke basisbehoeften?
1. Autonomie: ervaren van psychologische vrijheid en eigen keuze
2. Competentie: gevoel van effectiviteit. Succesvol iets kunnen
afleveren
3. Verbondenheid: ervaren van een warme en hechte band met
anderen. Zowel kwaliteit als kwantiteit is belangrijk

Continue verandering en discontinue verandering binnen de
ontwikkeling:
Continue: stelselmatig vooruit
Discontinue: beetje achteruitgang en beetje vooruitgang
 Beide processen doen zich afwisselend voor

Kritieke of gevoelige periode:
Een kritische of gevoelige periode: een periode waarin het kind bij
uitstek vatbaar is voor het leren van bepaalde vaardigheden  vooral
inzetten op nurture

Vygotsky en de zone van de naaste ontwikkeling:
 Russische psycholoog
 Onderzoek naar een manier waarop kinderen leren
 Kinderen leren door samen met volwassenen of leeftijdsgenoten
activiteiten te ondernemen
 Zone van naaste ontwikkeling
 Scaffolding: je geeft het kind een ladder om naar de volgende
naaste ontwikkeling te gaan
 Hoe zone van naaste ontwikkeling aanspreken?
o Observeer gericht
o Bedenkt de volgende stap
o Oefen deze stap uit met het kind
o Geef net lang genoeg hulp tot het kind deze stap alleen kan
“ De geest van een kind is geen gat om te vullen, maar een vuur om aan
te wakkeren”  confucius

Ontwikkelingsdomeinen:

, 1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling
2. Zintuigelijke ontwikkeling
3. Cognitieve ontwikkeling
4. Taalontwikkeling
5. Sociaal ontwikkeling
6. Morele ontwikkeling
7. Identiteitsontwikkeling
8. Emotionele ontwikkeling
9. Speelontwikkeling
10. Seksuele ontwikkeling

Vier ervaringsgebieden als leidraad om te kijken en te spreken
over ontwikkeling:
MeMoQ
= meten en monitoren van de kwaliteit in de kinderopvang van baby’s en
peuters
= een uniform systeem om de pedagogische kwaliteit in de hele
kinderopvang te meten, te monitoren en te bevorderen
1. Kind en de ander
2. Lichaam en beweging
3. Communicatie en expressie
4. Verkennen van de wereld