zelfgemaakte samenvatting architecturale context

Architecturale context
Inleiding
Voor later  belangrijk dat je de verschillende stijlen kent

- Vooral moderne architectuur ontstaan door de culturele, territoriale en technische
veranderingen uit midden 18de eeuw
- Klemtoon Belgische en Gentse gebouwen
- Soms flashbacks, moderne technieken terug te brengen naar oudere stijlperiodes
o Vooral eerste 2 hoofdstukken (cursief)

1 De revolutionaire en het neoclassicisme
1.1 historische kader en algemene kenmerken
18de eeuw monarchie en kerk meeste macht

- ook al kiemen voor de moderne architectuur 18 e eeuw

In EU landen  barok en rococo in paleizen

1.1.1 Barok
- 16e eeuw kerk  financieel minder goed (reformatie) , gelovige landen  hogere belastingen
= terug rijker = nieuwe kerken en paleizen (contrareformatie)
o Verspreid over heel Europa (vooral katholieke landen)
- Feestelijke en overdadige stijl
o Overdreven pracht en praal
o Eenheid ruimte en vorm
o Vaak ellipsvormig grondplan
o Uitgewerkte gebouwelementen zonder constructieve functie (pilaren, zuilen, lijsten..)
o Lichtinval via daklichten en koepellantaarns
1.1.2 Rococo
- Verdere uitwerking van Barok in FR en N-EU
- Rococo ~ rocaille (= puntige versiering) = afkeer voor rechte
lijnen
o Structuurwerk (abstracte asymmetrische krullen)
o Planten, vruchten, schelpen en guirlandes
o Ingebouwde spiegels
o Beschilderde muren en plafonds
o Ornamentiek verbind het gebouw = 1 geheel
o Heftige Barok wordt vervangen door speelse rococo
o Ontstaan v/e echte wooncultuur
1.1.3 classicerende Barok
- in FR is Barok en Rococo belangrijk
o toch vaak een meer sobere toepassing ervan die aanleunt bij de renaissance (klassiek
Grieks en Romeins)
1.1.4 classicisme
- 18e eeuw = kentering (een stabiel politiek leven onder het zgn. ancien régime (periode v
glorie v/h FR vaderland)

, - Pol stabiliteit weerspiegeld in classicistische architectuur.Men wilde daarbij de antieken niet
domweg kopiëren maar de principes volgen waarop de werken v/d oudheid hadden berust
(Frampton en Hoeks)
1.1.5 neoclassicisme
- 19e eeuw wordt deze bouwstijl neoclassicisme genoemd (nieuw classicisme)
o Vele van deze bouwwerken zien we reeds in 18 e eeuw
1.1.6 verlichting
- ondanks pol stabiliteit een duidelijke intellectuele verandering
- verlichting = een hernieuwd vertrouwen in mogelijkheid van de mens die zelf in staat was de
natuur te controleren
o als ze bevrijd zijn van goddelijkheid
- met dit inzicht, betere wereld met een hogere levensstandaard ontwikkelen
1.1.7 romantiek
- als tegen beweging voor de verlichting
o subjectieve ervaringen die het absolute godsbeeld moeten vervangen
o het onbekende, duister, mysterieus
o voedingsbodem voor vele neostijlen
- door de herontdekking van Pompeï  nieuwe meer wetenschappelijke belangstelling voor
romantiek
- Pompeï
o Romeinse stad in 79 door lava  resten werden daardoor uitzonderlijk goed
bewaard = duidelijk beeld van die samenleving in Romeinse stad
o Romeinse woning = villa
 Komt overeen met mediterrane woningbouw van bij de grieken
 Opstelling
 Binnenhof (patio of atrium) toegankelijk vanaf de straat met
vertrekken rond
 Overdekte atrium (= compluvium) en had een vijver (impluvium) om
regenwater op te vangen
 Peristylum (zuilenrij om een tuin versierd met fontijn of stambeelden
 Huizen met weinig ramen (fenestrae) aan de buitenkant enkel via
peristylum en atrium kwam daglicht binnen
 Na enige tijd kwam 1 muur van peristylum te vallen om naar
landschap te kunnen kijken




Deze antieke Griekse en romeinse bouwstijlen zijn typische voorbeelden van een
neoclassicistische architectuur

,1.2 de revolutionairen ( revolutionaire architectuur) (de verlichting)
- bouwwerken dienden de grootheid van de mens weer te geven en dus niet van god
- gebouwen
o groots, eenvoudig, somber, spelonkachtig en geheimzinnig
o moeten in hun vormgeving gestalte geven een ideale nieuwe wereld
- revolutionaire architectuur staat dicht bij classicistische architectuur (zelfde
instrumenten)
- ontwerpen
o zuivere geometrische volumes die strakke en vaak symmetrische composities
vormen
- decoratie is sober en komt uit de klassieke bouwstijlen uit het verleden en de natuur
o grote proporties
- gekozen thema’s sluiten aan bij revolutionaire ideeën over ideale samenleving
o hierdoor ook wel eens utopische architectuur genoemd
- vormgeving vaak figuratief en symbolisch (vorm verraad de functie v/h gebouw)
o architecture parlante
1.2.1 Etienne Louis Boullée
- Boullée maakte ontwerpen voor enorme gebouwen
o Vb Cénotaaf van Newton  moest het heelal illustreren = duidelijk de
belangrijkste kenmerken voor revolutionairen
o Ontwerpen zijn theoretisch en bedoeld als model voor de architecten van
toen
1.2.2 Claude Nicolas Ledoux
- Werkte tijdens het ancien régime enkel voor de aristocratie
- Bekendste realisaties :Zoutwinningsfabriek en de tolhuisjes rond Parijs
o Stonden in FRevo model voor de onderdrukking v/d bevolking tijdens ancien
régime
o Ontwierp ter bevordering v/d gezondheid en het openbaar welzijn
ziekenhuizen, gevangenissen, scholen…
- De stijl van utopische gebouwen is dezelfde als de stijl van de gebouwen die wel
gerealiseerd werden
o Plomp en opzettelijk primitief
o toepassing van Toscaanse zuilenreeksen (zie afbeelding pag hieronder)
o muren van zwaar rustiek werk
1.2.3 Panopticum
- In de zoutwinningsfabriek van Ledoux is de schikking van de gebouwen opgevat
volgens het principe van een panopticum (ook in vele gevangenissencomplexen uit
19e eeuw
o 1 centraal middenstuk zodat alles goed zichtbaar is (een soort ster met
centraal het hoofdkantoor)

, 1.3 (neo-)classicisme
- Voornaamste kenmerken
o Reactie tegen buitensporige constructieve toepassingen zoals vb Barok en
Rococo
o Meer somber, strenge geometrische volumes geïnspireerd door Klassieke
architectuur
o Herneming van de 5 klassieke bouwordes (vooral de zuilen zie afbeelding)
o Symmetrische composities en gevels met zuilenrijen vaak centraal in de gevel
een uitspringende zuilenportiek bekroond let een driehoekig fronton  naar
model van Helleense Tempels (zie afbeelding en uitleg hieronder)
o Monumentaliteit

de klassieke zuilenorden
meestal met basement en hoofdgestel
Oude Griekenland: Dorische, ionische en Korinthische
Rome : Toscaanse en composietorde




Zuilen verdwenen ong 1000 jaar, kwamen dan weer terug in de
renaissance en (neo-) classicisme
1.3.1 Helleense tempels
- Gebaseerd op basisontwerp v/d Griekse tempels eind 7de eeuw
o Grieken vonden dat verhoudingen en proporties goed op grondplannen
moesten staan dan streeft dit naar schoonheid en volmaaktheid als resultaat
o Maateenheid was module (de diameter
of halve diameter van een zuil)
- Typische structuur
o Kern v/h heiligdom (cella) = gesloten
rechthoekige ruimte
o Gebouw op een trapvormig verhoog ( het
stereobaat)
- Verdere varianten
o Antentempels= voor de cella of naos aan
één zijde een porticus of pronaos
voorzien, aan één zijde opengewerkt
door een zuilenrij
o prostylostempels = deze porticus ook aan
de zijkanten opengelaten