Klinische biologische psychologie
1. DE ZIEKTE VAN PARKINSON EN GERELATEERDE STOORNISSEN...............................3
1.1 Hersengebieden en func0es .............................................................................................................. 3
1.2 De ziekte van Parkinson..................................................................................................................... 5
1.3 Gerelateerde stoornissen ................................................................................................................ 10
1.3.1 Mul'ple System Atrophy (MSA) ......................................................................................................... 10
1.3.2 Progressive Supranuclear Palsy (PSP) ................................................................................................. 12
1.3.3 Lewy Body Demen'a (LBD) ................................................................................................................ 13
1.4 Rol van de psycholoog ..................................................................................................................... 15
1.5 Cogni0eve revalida0e ...................................................................................................................... 16
2. EETSTOORNISSEN ..................................................................................................... 17
2.1 Eetprobleem.................................................................................................................................... 17
2.2 Eetstoornissen ................................................................................................................................. 17
2.3 Neurobiologische mechanismen ...................................................................................................... 20
2.4 Behandeling .................................................................................................................................... 24
3. VERSLAVING.............................................................................................................. 25
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 25
3.2 Beloningssystemen .......................................................................................................................... 27
3.3 Execu0eve systemen ....................................................................................................................... 35
3.4 Stress .............................................................................................................................................. 36
3.5 Overzicht ......................................................................................................................................... 37
4. SCHIZOFRENIE .......................................................................................................... 38
4.1 Kenmerken ...................................................................................................................................... 38
4.2 Erfelijkheid ...................................................................................................................................... 38
4.3 Omgevingsinvloeden ....................................................................................................................... 40
4.4 Ontwikkeling ................................................................................................................................... 43
4.5 Dopaminehypothese ....................................................................................................................... 45
4.6 Motoriek en forward models ........................................................................................................... 47
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 1
,4.7 Evolu0onaire paradox ..................................................................................................................... 48
5. NON-INVASIEVE HERSENSTIMULATIE ..................................................................... 49
5.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 49
5.2 Non-invasieve hersens0mula0etechnieken en toepassingen ........................................................... 50
5.2.1 Transcranial Magne'c S'mula'on (TMS)........................................................................................... 50
5.2.2 Transcranial Direct Current S'mula'on (tDCS) .................................................................................. 51
5.2.3 Transcranial Alterna'ng Current S'mula'on (tACS) .......................................................................... 52
5.3 Toekoms0ge technieken/methoden ................................................................................................ 53
5.4 Non-invasieve hersens0mula0e in onderzoek.................................................................................. 53
5.5 Demonstra0es ................................................................................................................................. 56
6. DEPRESSIEVE STOORNIS .......................................................................................... 56
6.1 Biologische factoren ........................................................................................................................ 56
6.2 Cogni0eve factoren: een nega0eve bril ............................................................................................ 62
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 2
, 1. De ziekte van Parkinson en gerelateerde stoornissen
1.1 Hersengebieden en func2es
Frontale kwab
- Grootste kwab van de hersenen
- Het bevat de primaire motorische cortex
o Die staat in voor het coördineren van vrijwillige bewegingen
- Speelt vooral een rol bij het lange termijngeheugen
- Hier bevindt zich het grootste aandeel van dopamine sensi2eve neuronen
o Dopamine speelt een grote rol in het mo2va2e- en beloningssysteem
- Dysfunc2es:
o Motoriek: verlies van grove en fijn motorische skills
o Spraak: motorische afasie (Broca)
§ Begrijpen taal, maar kunnen het niet produceren
§ Ze zijn zich hier bewust van
o Geheugen: geheugenverlies
o Empathie: zelfgerichtheid en gebrek aan empathie
o Mo2va2e: mo2va2everlies en apathie
o Aandacht: aandachtsstoornissen
o Execu2eve func2es: desorganisa2e in cogni2e en gedrag, desinhibi2e
o Persoonlijkheid: persoonlijkheidsveranderingen
Pariëtale kwab
- Dit verwerkt visuele info over de buitenwereld
- Het verwerkt ook somatosensorische info, aSoms2g van onze zintuigen
o Oa tast, smaak, temperatuur, …
- Het monitort de rela2eve posi2e van het lichaam tov de ruimte
o Maar onze ledematen tov elkaar
- Dysfunc2es:
o Sensorische verwerking
§ Visueel: op2sche ataxie
• Moeilijkheden met het accuraat reiken naar een voorwerp
• Komt niet door motorische beperkingen maar door stoornissen
in de verwerking van visuele info
§ Somatosensorisch: dof, 2ntelend, brandend, … gevoel
§ Propriocep2ef: propriocep2everlies, balansstoornissen
o Naviga2e, spa2ële oriënta2e: spa2eel hemineglect
§ Verwaarlozing van de ruimte naast iemand
Temporale kwab: dysfunc2es
- Audi2eve verwerking: gehoorstoornissen
o Komt niet door problemen in het gehoororgaan maar door stoornissen in de
verwerking van audi2eve info
- Taalbegrip: sensorische afasie (Wernicke)
o Begrijpen taal niet, maar kunnen het wel produceren
o Ze zijn zich hier niet bewust van
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 3
, - Geheugen: geheugenverlies
- Gezichtsherkenning: prosopagnosie
- Emo2onele regula2e: veranderingen in emo2oneel gedrag
- Aandacht: aandachtsstoornissen
Occipitale kwab: dysfunc2es
- Visuele verwerking: (par2eel) visusverlies en alexie
o Alexie = visuele, inkomende info wordt niet verwerkt in de occipitale kwab en
uit zich in een onvermogen om te lezen
- Visuospa2ële verwerking: balansproblema2ek
- Afstand en diepte percep2e: veranderingen in diepte percep2e
- Kleurherkenning: kleuragnosie
- Objectherkenning: visuele agnosie
o Onvermogen om objecten te herkennen
- Gezichtsherkenning: prosopagnosie
Hersenstam
- Dit ligt aan de basis van ons brein
o Het verbindt ons brein met het ruggenmerg
- Het staat in voor de regulering van onvrijwillige, automa2sche lichaamsfunc2es
- Dysfunc2es:
o Ademhaling: stoornissen in respiratoir ritme
o Bloeddruk: hypertensie
o Hartritme: hartritmestoornissen
o Balans en coördina2e: balansproblemen, duizeligheid
o Reflexen: hoest-, slik-, kokhals-, braakreflex
o Slaap-waak: insomnie en andere slaapstoornissen
Cerebellum: dysfunc2es in de kleine hersenen
- Coördina2e en balans: ataxie
o Ongecoördineerde bewegingen die veroorzaakt worden door een verstoorde
regulering van de bewegingen
- Motorisch leren: stoornissen in motorisch leren
- Oogbewegingen: nystagmus
o Ongecoördineerde oogbewegingen waardoor de ogen lijken te trillen
- Spraak:
o Dysarthrie = ar2cula2estoornissen
o Dysphagie = slikstoornissen
- Cogni2e:
o Execu2eve func2es: execu2eve dysfunc2es
o Aandacht: aandachtstoornissen
o Taal: taalstoornissen
Basale ganglia
- Dieperliggende, cor2cale hersenstructuren
- Func2es die hierdoor worden aangestuurd, zijn allemaal sterk verbonden met
dopamine
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 4
1. DE ZIEKTE VAN PARKINSON EN GERELATEERDE STOORNISSEN...............................3
1.1 Hersengebieden en func0es .............................................................................................................. 3
1.2 De ziekte van Parkinson..................................................................................................................... 5
1.3 Gerelateerde stoornissen ................................................................................................................ 10
1.3.1 Mul'ple System Atrophy (MSA) ......................................................................................................... 10
1.3.2 Progressive Supranuclear Palsy (PSP) ................................................................................................. 12
1.3.3 Lewy Body Demen'a (LBD) ................................................................................................................ 13
1.4 Rol van de psycholoog ..................................................................................................................... 15
1.5 Cogni0eve revalida0e ...................................................................................................................... 16
2. EETSTOORNISSEN ..................................................................................................... 17
2.1 Eetprobleem.................................................................................................................................... 17
2.2 Eetstoornissen ................................................................................................................................. 17
2.3 Neurobiologische mechanismen ...................................................................................................... 20
2.4 Behandeling .................................................................................................................................... 24
3. VERSLAVING.............................................................................................................. 25
3.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 25
3.2 Beloningssystemen .......................................................................................................................... 27
3.3 Execu0eve systemen ....................................................................................................................... 35
3.4 Stress .............................................................................................................................................. 36
3.5 Overzicht ......................................................................................................................................... 37
4. SCHIZOFRENIE .......................................................................................................... 38
4.1 Kenmerken ...................................................................................................................................... 38
4.2 Erfelijkheid ...................................................................................................................................... 38
4.3 Omgevingsinvloeden ....................................................................................................................... 40
4.4 Ontwikkeling ................................................................................................................................... 43
4.5 Dopaminehypothese ....................................................................................................................... 45
4.6 Motoriek en forward models ........................................................................................................... 47
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 1
,4.7 Evolu0onaire paradox ..................................................................................................................... 48
5. NON-INVASIEVE HERSENSTIMULATIE ..................................................................... 49
5.1 Inleiding .......................................................................................................................................... 49
5.2 Non-invasieve hersens0mula0etechnieken en toepassingen ........................................................... 50
5.2.1 Transcranial Magne'c S'mula'on (TMS)........................................................................................... 50
5.2.2 Transcranial Direct Current S'mula'on (tDCS) .................................................................................. 51
5.2.3 Transcranial Alterna'ng Current S'mula'on (tACS) .......................................................................... 52
5.3 Toekoms0ge technieken/methoden ................................................................................................ 53
5.4 Non-invasieve hersens0mula0e in onderzoek.................................................................................. 53
5.5 Demonstra0es ................................................................................................................................. 56
6. DEPRESSIEVE STOORNIS .......................................................................................... 56
6.1 Biologische factoren ........................................................................................................................ 56
6.2 Cogni0eve factoren: een nega0eve bril ............................................................................................ 62
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 2
, 1. De ziekte van Parkinson en gerelateerde stoornissen
1.1 Hersengebieden en func2es
Frontale kwab
- Grootste kwab van de hersenen
- Het bevat de primaire motorische cortex
o Die staat in voor het coördineren van vrijwillige bewegingen
- Speelt vooral een rol bij het lange termijngeheugen
- Hier bevindt zich het grootste aandeel van dopamine sensi2eve neuronen
o Dopamine speelt een grote rol in het mo2va2e- en beloningssysteem
- Dysfunc2es:
o Motoriek: verlies van grove en fijn motorische skills
o Spraak: motorische afasie (Broca)
§ Begrijpen taal, maar kunnen het niet produceren
§ Ze zijn zich hier bewust van
o Geheugen: geheugenverlies
o Empathie: zelfgerichtheid en gebrek aan empathie
o Mo2va2e: mo2va2everlies en apathie
o Aandacht: aandachtsstoornissen
o Execu2eve func2es: desorganisa2e in cogni2e en gedrag, desinhibi2e
o Persoonlijkheid: persoonlijkheidsveranderingen
Pariëtale kwab
- Dit verwerkt visuele info over de buitenwereld
- Het verwerkt ook somatosensorische info, aSoms2g van onze zintuigen
o Oa tast, smaak, temperatuur, …
- Het monitort de rela2eve posi2e van het lichaam tov de ruimte
o Maar onze ledematen tov elkaar
- Dysfunc2es:
o Sensorische verwerking
§ Visueel: op2sche ataxie
• Moeilijkheden met het accuraat reiken naar een voorwerp
• Komt niet door motorische beperkingen maar door stoornissen
in de verwerking van visuele info
§ Somatosensorisch: dof, 2ntelend, brandend, … gevoel
§ Propriocep2ef: propriocep2everlies, balansstoornissen
o Naviga2e, spa2ële oriënta2e: spa2eel hemineglect
§ Verwaarlozing van de ruimte naast iemand
Temporale kwab: dysfunc2es
- Audi2eve verwerking: gehoorstoornissen
o Komt niet door problemen in het gehoororgaan maar door stoornissen in de
verwerking van audi2eve info
- Taalbegrip: sensorische afasie (Wernicke)
o Begrijpen taal niet, maar kunnen het wel produceren
o Ze zijn zich hier niet bewust van
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 3
, - Geheugen: geheugenverlies
- Gezichtsherkenning: prosopagnosie
- Emo2onele regula2e: veranderingen in emo2oneel gedrag
- Aandacht: aandachtsstoornissen
Occipitale kwab: dysfunc2es
- Visuele verwerking: (par2eel) visusverlies en alexie
o Alexie = visuele, inkomende info wordt niet verwerkt in de occipitale kwab en
uit zich in een onvermogen om te lezen
- Visuospa2ële verwerking: balansproblema2ek
- Afstand en diepte percep2e: veranderingen in diepte percep2e
- Kleurherkenning: kleuragnosie
- Objectherkenning: visuele agnosie
o Onvermogen om objecten te herkennen
- Gezichtsherkenning: prosopagnosie
Hersenstam
- Dit ligt aan de basis van ons brein
o Het verbindt ons brein met het ruggenmerg
- Het staat in voor de regulering van onvrijwillige, automa2sche lichaamsfunc2es
- Dysfunc2es:
o Ademhaling: stoornissen in respiratoir ritme
o Bloeddruk: hypertensie
o Hartritme: hartritmestoornissen
o Balans en coördina2e: balansproblemen, duizeligheid
o Reflexen: hoest-, slik-, kokhals-, braakreflex
o Slaap-waak: insomnie en andere slaapstoornissen
Cerebellum: dysfunc2es in de kleine hersenen
- Coördina2e en balans: ataxie
o Ongecoördineerde bewegingen die veroorzaakt worden door een verstoorde
regulering van de bewegingen
- Motorisch leren: stoornissen in motorisch leren
- Oogbewegingen: nystagmus
o Ongecoördineerde oogbewegingen waardoor de ogen lijken te trillen
- Spraak:
o Dysarthrie = ar2cula2estoornissen
o Dysphagie = slikstoornissen
- Cogni2e:
o Execu2eve func2es: execu2eve dysfunc2es
o Aandacht: aandachtstoornissen
o Taal: taalstoornissen
Basale ganglia
- Dieperliggende, cor2cale hersenstructuren
- Func2es die hierdoor worden aangestuurd, zijn allemaal sterk verbonden met
dopamine
Bron: lessen en powerpoints gegeven door prof. Natacha Deroost 4
