Vele dimensies van pijn
- man slaagt met hamer op duim
slag op duim gelaat vertrekt vloekt houdt op met timmeren
prikkel → nociceptie → pijngewaarwording
pijn = zinvol + begrijpelijk
zou anders nog eens op zijn duim slagen
automutilatie
- Waarom beschadigen mensen zichzelf?
Psychiatrische stoornis?
Sensibiliteitsstoornis?
Ervaren ze pijn als aangenaam?
vrouw met brillen
- pijngedrag als doel: weg van eenzaamheid
Gaan naar specialisten om te ontsnappen aan de eenzaamheid
congenitale analgesie: geen pijngevoel
- Afwezigheid van pijnzin
- Verwondingen vanaf eerste levensdagen
- Hebben extreme medische zorg nodig
- Pijnzin = vitale sensibiliteit
- Overlijden sneller
hebben niet door dat ze ziek of beschadigd zijn
- VIDEO: waarom is pijn belangrijk?
Definitie pijn
- onaangename sensorische en emotionele ervaring door (dreigende)
weefselbeschadiging of word beschreven in termen van weefselbeschadeging
- subjectief
- meten is moeilijk (want subjectief)
- emotie
- weefselschade = niet noodzakelijk
1
, Indeling van pijn volgens:
- Ontstaansmechanisme
Moeilijk bij chronische pijn
- plaats van pijn
- plaats van oorsprong
somato, viscero, neuro, psychogeen
- somatisch vs. Psychisch
- nociceptief non nociceptief
nociceptief: duidelijke prikkel aanwezig
non nociceptief: geen duidelijke prikkel aanwezig
- tijdsduur: acuut vs. chronisch
Epidemiologie
- bestudeert voorkomen pijn in maatschappij
Patronen van pijn in samenleving om risicofactoren te duiden
Niet individueel
ontdekken van verbanden, risicofactoren
- incidentie: # nieuwe gevallen in tijdsperiode
trends in ontstaan bestuderen
studie van ontstaansmechanisme
- prevalentie: alle gevallen in tijdsperiode
op bepaald ogenblik
leert ons grootte van probleem
- enkele cijfers:
meest voorkomend: rug, heup en nek
vrouwen rapporteren meer ernstige en meer frequent aanhoudende pijn
verschillende patronen per cultuur
% pijn-gerelateerde beperkingen hoger bij lagere klassen
Verschillende patronen per leeftijd
2
, Epidemiologie bepaalde pijnziekten
A. herpes zoster: heropvlakkering van virus van waterpokken
- blaasjes rond bepaald dermatoom
- Ifv leeftijd:
vooral op jonge leeftijd en oude leeftijd
Niet op tussenleeftijd
- Ifv. Geslacht:
Mannen meer risico op jonge leeftijd
vrouwen meer risici op oude leeftijd
Fases waar leeftijd lager is
B. (osteo) artrose: slijtage kraakbeen
- Ifv leeftijd:
stijgt met leeftijd
Eerste 3 leeftijdscategorien komt bijna niet voor
Vanaf 45 – 54 wel
hoe ouder, hoe meer kans degeneratie
- Ifv geslacht:
geen verschil man en vrouw
geen geslachtsverschillen
C. rugpijn met ischias: rugpijn met uitstraling naar onderbeen
- ifv leeftijd
piek in midden levensfase
Op jonge en oude leeftijd bijna niet
veel bij leeftijd van werkende mens (U – vorm)
- ivf geslacht
Beetje verschil mannen en vouwen
Middelleeftijd meer vrouwen
D. Hoofdpijn
- Ifv leeftijd
Vooral jongere leeftijd
Ifv leeftijd word minder en minder
- Ifv geslacht
Weinig verschil mannen en vrouw
E. Migraine
- Ifv leeftijd
piek in midden levensfase
3
, periode van werken en gezin (stress en druk)
- ifv geslacht
Mannen iets meer op middelbare leeftijd
F. Maagzweer
- Ifv leeftijd
piek rond 60 jaar
- ifv geslacht
mannen: extra piek rond 25 - 30 jaar
1. Van nociceptie tot pijngewaarwording
Pijnkabelmodel: nociceptieve pijn
1. receptor: stimulus van pijn
Pijnlijke prikkel
2. impulstransmissie door opwekken AP
pijnprikkel omgezet naar AP
3. AP langs c en Aδ vezels naar dorsale hoorn
AP naar dorsale hoorn gebracht
4. synaptische transmissie
aankomst AP: opening kanalen van perifere afferente sensorische vezels
vesikkels met neurotransmitters fuseren met presynamotisch membraan
neutrotransmitters binden met receptoren postsynamtisch membraan
5. postsynaptisch: voortgang actiepotentiaal
influx en efflux van stoffen
laten voortgan van AP langs axonen en ruggenmerg naar brein toe
6. verwerking en perceptie
pijninformatie opgevangen + verwerkt door hogere centra in hersenen
individu ervaart pijn
Nociceptoren: ongespecialiseerde zenuwcel-uiteinden die pijnsensatie opwekken
- Niet actief als er geen pijn is
- Reageren niet op lage prikkel
4
- man slaagt met hamer op duim
slag op duim gelaat vertrekt vloekt houdt op met timmeren
prikkel → nociceptie → pijngewaarwording
pijn = zinvol + begrijpelijk
zou anders nog eens op zijn duim slagen
automutilatie
- Waarom beschadigen mensen zichzelf?
Psychiatrische stoornis?
Sensibiliteitsstoornis?
Ervaren ze pijn als aangenaam?
vrouw met brillen
- pijngedrag als doel: weg van eenzaamheid
Gaan naar specialisten om te ontsnappen aan de eenzaamheid
congenitale analgesie: geen pijngevoel
- Afwezigheid van pijnzin
- Verwondingen vanaf eerste levensdagen
- Hebben extreme medische zorg nodig
- Pijnzin = vitale sensibiliteit
- Overlijden sneller
hebben niet door dat ze ziek of beschadigd zijn
- VIDEO: waarom is pijn belangrijk?
Definitie pijn
- onaangename sensorische en emotionele ervaring door (dreigende)
weefselbeschadiging of word beschreven in termen van weefselbeschadeging
- subjectief
- meten is moeilijk (want subjectief)
- emotie
- weefselschade = niet noodzakelijk
1
, Indeling van pijn volgens:
- Ontstaansmechanisme
Moeilijk bij chronische pijn
- plaats van pijn
- plaats van oorsprong
somato, viscero, neuro, psychogeen
- somatisch vs. Psychisch
- nociceptief non nociceptief
nociceptief: duidelijke prikkel aanwezig
non nociceptief: geen duidelijke prikkel aanwezig
- tijdsduur: acuut vs. chronisch
Epidemiologie
- bestudeert voorkomen pijn in maatschappij
Patronen van pijn in samenleving om risicofactoren te duiden
Niet individueel
ontdekken van verbanden, risicofactoren
- incidentie: # nieuwe gevallen in tijdsperiode
trends in ontstaan bestuderen
studie van ontstaansmechanisme
- prevalentie: alle gevallen in tijdsperiode
op bepaald ogenblik
leert ons grootte van probleem
- enkele cijfers:
meest voorkomend: rug, heup en nek
vrouwen rapporteren meer ernstige en meer frequent aanhoudende pijn
verschillende patronen per cultuur
% pijn-gerelateerde beperkingen hoger bij lagere klassen
Verschillende patronen per leeftijd
2
, Epidemiologie bepaalde pijnziekten
A. herpes zoster: heropvlakkering van virus van waterpokken
- blaasjes rond bepaald dermatoom
- Ifv leeftijd:
vooral op jonge leeftijd en oude leeftijd
Niet op tussenleeftijd
- Ifv. Geslacht:
Mannen meer risico op jonge leeftijd
vrouwen meer risici op oude leeftijd
Fases waar leeftijd lager is
B. (osteo) artrose: slijtage kraakbeen
- Ifv leeftijd:
stijgt met leeftijd
Eerste 3 leeftijdscategorien komt bijna niet voor
Vanaf 45 – 54 wel
hoe ouder, hoe meer kans degeneratie
- Ifv geslacht:
geen verschil man en vrouw
geen geslachtsverschillen
C. rugpijn met ischias: rugpijn met uitstraling naar onderbeen
- ifv leeftijd
piek in midden levensfase
Op jonge en oude leeftijd bijna niet
veel bij leeftijd van werkende mens (U – vorm)
- ivf geslacht
Beetje verschil mannen en vouwen
Middelleeftijd meer vrouwen
D. Hoofdpijn
- Ifv leeftijd
Vooral jongere leeftijd
Ifv leeftijd word minder en minder
- Ifv geslacht
Weinig verschil mannen en vrouw
E. Migraine
- Ifv leeftijd
piek in midden levensfase
3
, periode van werken en gezin (stress en druk)
- ifv geslacht
Mannen iets meer op middelbare leeftijd
F. Maagzweer
- Ifv leeftijd
piek rond 60 jaar
- ifv geslacht
mannen: extra piek rond 25 - 30 jaar
1. Van nociceptie tot pijngewaarwording
Pijnkabelmodel: nociceptieve pijn
1. receptor: stimulus van pijn
Pijnlijke prikkel
2. impulstransmissie door opwekken AP
pijnprikkel omgezet naar AP
3. AP langs c en Aδ vezels naar dorsale hoorn
AP naar dorsale hoorn gebracht
4. synaptische transmissie
aankomst AP: opening kanalen van perifere afferente sensorische vezels
vesikkels met neurotransmitters fuseren met presynamotisch membraan
neutrotransmitters binden met receptoren postsynamtisch membraan
5. postsynaptisch: voortgang actiepotentiaal
influx en efflux van stoffen
laten voortgan van AP langs axonen en ruggenmerg naar brein toe
6. verwerking en perceptie
pijninformatie opgevangen + verwerkt door hogere centra in hersenen
individu ervaart pijn
Nociceptoren: ongespecialiseerde zenuwcel-uiteinden die pijnsensatie opwekken
- Niet actief als er geen pijn is
- Reageren niet op lage prikkel
4
