Piepen, niezen, vallen
Astma
♥ Definitie
Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen, die samen gaat met een vernauwing
en een verhoogde prikkelbaarheid van de luchtwegen.
♥ Incidentie/prevalentie
De incidentiecijfers van astma bij volwassenen dalen met de leeftijd en zijn in de vruchtbare
levensfase ongeveer 6 per 1000 patiënten in de huisartsenpraktijk.
♥ Oorzaken
De luchtwegen worden extra geprikkeld door allerlei stoffen. Iedereen hoest weleens, maar
als je astma hebt reageer je overal veel heftiger op. Vaak zijn astmapatiënten ook allergisch
voor verschillende stoffen. Deze stoffen veroorzaken prikkels in de luchtwegen.
Bij prikkels die astmaklachten veroorzaken kan er sprake zijn van allergische prikkels en niet-
allergische prikkels.
• Allergische prikkels: allergische prikkels ontstaan door stoffen die ‘allergenen’
genoemd worden. Allergenen waar mensen gevoelig voor zijn, zijn o.a.:
♥ Huisstofmijt (en de uitwerpselen daarvan)
♥ Huidschilfers van dieren (honden, katten, vogels, cavia’s)
♥ Stuifmeel of pollen van een aantal soorten grassen, bomen en planten
♥ Schimmelsporen
♥ Dierlijke eiwitten die in voedsel zitten
♥ Bepaalde geneesmiddelen
Mensen met astma kunnen van deze prikkels benauwd worden of piepend adem
gaan halen. Het effect kan binnen 30 minuten optreden, maar er kan ook een hele
dag overheen gaan voordat de allergische reactie optreedt. Dit maakt het vaak
moeilijk om precies te achterhalen wat de allergische reactie veroorzaakt (heeft).
• Niet-allergische prikkels: de niet-allergische prikkels zijn prikkels waar iedereen last
van kan hebben. Astmapatiënten kunnen er echter veel sterker op reageren en
benauwd worden. Tot de niet-allergische prikkels behoren o.a.:
, ♥ Stoffen die je inademt: bijv. sigarettenrook, rook van vuur, kookluchtjes, parfums,
formaldehydegas (de geur van isolatiemateriaal of spaanplaat), de geur van
schoonmaakmiddelen en uitlaatgassen
♥ Stoffen die je inneemt: bijv. bepaalde geneesmiddelen en bepaalde stoffen die in
eten of drinken zitten
♥ Weersomstandigheden: bijv. mist, vocht, temperatuurschommelingen, koude lucht
en regen
Er zijn helaas geen afweerstoffen tegen deze niet-allergische prikkels en het lichaam
maakt deze dan ook niet aan.
De chronische ontsteking van de luchtwegen leidt tot vernauwing van de luchtwegen. De
vernauwing treedt op in aanvallen en gedurende periodes. Vaak komt een aanval ’s
ochtends of ’s
avonds. Tijdens
periodes van
geen of weinig
aanvallen, zijn
de luchtwegen
toch
ontstoken.
Astma komt in
principe ook
altijd weer
terug. Daarom is het een chronische aandoening.
Wat gebeurt er nou precies als je een luchtwegontsteking hebt? De slijmvliezen in de
luchtwegen worden dikker. De spiertjes om de luchtwegen gaan samentrekken en raken
verkrampt. De slijmvliezen gaan vervolgens meer slijm en vocht produceren. Door deze
factoren wordt de doorgang voor de lucht kleiner en wordt het ademhalen bemoeilijkt.
Zowel het inademen als het uitademen gaat moeilijker. De verversing van de lucht is
onvoldoende en leidt tot benauwdheid.
♥ Symptomen
De klachten bestaan uit: kortademigheid (dit kan optreden bij inspanning, maar ook
spontaan), piepend ademhalen (doordat de lucht de longen in- en uitgaat door een
vernauwd kanaal ontstaan er geluiden), hoesten (soms wordt er slijm opgehoest, vaak ook
helemaal niets).
♥ Gevolgen
Het niet gebruiken van astmamedicatie kan leiden tot exacerbatie. Dit is een plotselinge
verergering van de ziekte.
Met name in de zwangerschap is het belangrijk om de astmamedicatie voort te zetten indien
nodig, om exacerbatie te voorkomen. De complicaties die gepaard gaan met exacerbatie
zijn: zwangerschapshypertensie, partus prematurus, groeivertraging en een laag
geboortegewicht.
♥ Predisponerende factoren
Er is een verhoogd risico op het krijgen van astma bij de volgende dingen:
• Het zijn van een vrouw
, • Roken en het hebben van een rookgeschiedenis
• Astma in de familieanamnese
• Rookgedrag van de moeder tijdens de zwangerschap
• Het hebben van andere allergische klachten zoals hooikoorts of eczeem
♥ Diagnostiek
De huisarts stelt de diagnose astma bij:
• Periodiek optredende dyspneu
• Expiratoir piepen, al dan niet met (productief) hoesten
Bij patiënten met periodiek hoesten zonder dyspneu of expiratoir piepen is
reversibiliteit obligaat voor de diagnose (bronchusverwijding).
Er wordt ook altijd gekeken of er geen allergische oorzaak is voor de klachten, met
een test op inhalatieallergenen.
COPD (astma met persisterende obstructie) is aannemelijk bij patiënten >40 jaar met
relevante rookgeschiedenis of andere risicofactor voor COPD én anamnetisch
vermoeden van astma met herhaaldelijk vastgestelde reversibiliteit i.c.m. een
persisterende obstructie na gestandaardiseerde bronchusverwijding.
(Reversibiliteitstest: de patiënt moet zo krachtig mogelijk uitademen door een
plekstroommeter à hoe meer lucht er tegelijkertijd wordt uitgeademd, hoe hoger
de maximale waarde van de plekstroom. Vervolgens moet de patiënt medicijnen
inhaleren die de luchtwegen verbreden, waardoor de vernauwing verminderd of zelfs
opgeheven wordt. Daarna moet de patiënt nogmaals zo krachtig mogelijk door de
plekstroommeter uitademen. Als de waarde de tweede keer beduidend hoger ligt,
dan betekent dit dat de luchtwegen vernauwd waren en door de medicijnen
verbreed werden. De medicijnen werken dus.)
De arts zal ook kijken naar de neus, mond- en keelholte, de buik, de huid en de borstkas. Het
verloop van de ademhaling zal onderzocht worden door te luisteren met een stethoscoop
naar hart en longen. Lengte, gewicht en algemene conditie zal ook bekeken worden door de
arts (met name belangrijk bij kinderen).
♥ Integrale zorgverlening
Er wordt gestreefd naar optimale astmacontrole (geen klachten overdag en ’s nachts, geen
beperkingen, normale spirometrie) met zo min mogelijk medicatie en bijwerkingen,
afgestemd op persoonlijke behandeldoelen.
• Niet-medicamenteuze adviezen die de huisarts zal geven: stoppen met roken (al dan
niet met intensieve begeleiding), minimaal een half uur per dag matig intensief
bewegen, bij patiënten met obesitas: gewichtsreductie en evenwichtige voeding,
vermijden van prikkels waarvan (anamnetisch of via allergieonderzoek) het verband
met klachtenverergering aannemelijk is. Het bewijs voor de effectiviteit van
huisstofmijtsanering is beperkt.
• Medicamenteuze behandeling: dosis-aerosolen of poederinhalatoren.
♥ Stap 1: kortwerkende luchtwegverwijder (SABA) ‘zo nodig’, bij inspanningsastma
10 – 15 minuten voor de inspanning
♥ Stap 2: onderhoudsbehandeling met ICS. Bij ≥3 maal per week klachten of ≥3 maal
per week gebruik van SABA: ICS in startdosis. Daarna elke 4 – 6 weken ICS
controleren: bereiken behandeldoelen, bijwerkingen, TIP-aandachtspunten
(therapietrouw, inhalatietechniek, prikkelvermijding) en rookstatus. Continueer ICS 3
Astma
♥ Definitie
Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen, die samen gaat met een vernauwing
en een verhoogde prikkelbaarheid van de luchtwegen.
♥ Incidentie/prevalentie
De incidentiecijfers van astma bij volwassenen dalen met de leeftijd en zijn in de vruchtbare
levensfase ongeveer 6 per 1000 patiënten in de huisartsenpraktijk.
♥ Oorzaken
De luchtwegen worden extra geprikkeld door allerlei stoffen. Iedereen hoest weleens, maar
als je astma hebt reageer je overal veel heftiger op. Vaak zijn astmapatiënten ook allergisch
voor verschillende stoffen. Deze stoffen veroorzaken prikkels in de luchtwegen.
Bij prikkels die astmaklachten veroorzaken kan er sprake zijn van allergische prikkels en niet-
allergische prikkels.
• Allergische prikkels: allergische prikkels ontstaan door stoffen die ‘allergenen’
genoemd worden. Allergenen waar mensen gevoelig voor zijn, zijn o.a.:
♥ Huisstofmijt (en de uitwerpselen daarvan)
♥ Huidschilfers van dieren (honden, katten, vogels, cavia’s)
♥ Stuifmeel of pollen van een aantal soorten grassen, bomen en planten
♥ Schimmelsporen
♥ Dierlijke eiwitten die in voedsel zitten
♥ Bepaalde geneesmiddelen
Mensen met astma kunnen van deze prikkels benauwd worden of piepend adem
gaan halen. Het effect kan binnen 30 minuten optreden, maar er kan ook een hele
dag overheen gaan voordat de allergische reactie optreedt. Dit maakt het vaak
moeilijk om precies te achterhalen wat de allergische reactie veroorzaakt (heeft).
• Niet-allergische prikkels: de niet-allergische prikkels zijn prikkels waar iedereen last
van kan hebben. Astmapatiënten kunnen er echter veel sterker op reageren en
benauwd worden. Tot de niet-allergische prikkels behoren o.a.:
, ♥ Stoffen die je inademt: bijv. sigarettenrook, rook van vuur, kookluchtjes, parfums,
formaldehydegas (de geur van isolatiemateriaal of spaanplaat), de geur van
schoonmaakmiddelen en uitlaatgassen
♥ Stoffen die je inneemt: bijv. bepaalde geneesmiddelen en bepaalde stoffen die in
eten of drinken zitten
♥ Weersomstandigheden: bijv. mist, vocht, temperatuurschommelingen, koude lucht
en regen
Er zijn helaas geen afweerstoffen tegen deze niet-allergische prikkels en het lichaam
maakt deze dan ook niet aan.
De chronische ontsteking van de luchtwegen leidt tot vernauwing van de luchtwegen. De
vernauwing treedt op in aanvallen en gedurende periodes. Vaak komt een aanval ’s
ochtends of ’s
avonds. Tijdens
periodes van
geen of weinig
aanvallen, zijn
de luchtwegen
toch
ontstoken.
Astma komt in
principe ook
altijd weer
terug. Daarom is het een chronische aandoening.
Wat gebeurt er nou precies als je een luchtwegontsteking hebt? De slijmvliezen in de
luchtwegen worden dikker. De spiertjes om de luchtwegen gaan samentrekken en raken
verkrampt. De slijmvliezen gaan vervolgens meer slijm en vocht produceren. Door deze
factoren wordt de doorgang voor de lucht kleiner en wordt het ademhalen bemoeilijkt.
Zowel het inademen als het uitademen gaat moeilijker. De verversing van de lucht is
onvoldoende en leidt tot benauwdheid.
♥ Symptomen
De klachten bestaan uit: kortademigheid (dit kan optreden bij inspanning, maar ook
spontaan), piepend ademhalen (doordat de lucht de longen in- en uitgaat door een
vernauwd kanaal ontstaan er geluiden), hoesten (soms wordt er slijm opgehoest, vaak ook
helemaal niets).
♥ Gevolgen
Het niet gebruiken van astmamedicatie kan leiden tot exacerbatie. Dit is een plotselinge
verergering van de ziekte.
Met name in de zwangerschap is het belangrijk om de astmamedicatie voort te zetten indien
nodig, om exacerbatie te voorkomen. De complicaties die gepaard gaan met exacerbatie
zijn: zwangerschapshypertensie, partus prematurus, groeivertraging en een laag
geboortegewicht.
♥ Predisponerende factoren
Er is een verhoogd risico op het krijgen van astma bij de volgende dingen:
• Het zijn van een vrouw
, • Roken en het hebben van een rookgeschiedenis
• Astma in de familieanamnese
• Rookgedrag van de moeder tijdens de zwangerschap
• Het hebben van andere allergische klachten zoals hooikoorts of eczeem
♥ Diagnostiek
De huisarts stelt de diagnose astma bij:
• Periodiek optredende dyspneu
• Expiratoir piepen, al dan niet met (productief) hoesten
Bij patiënten met periodiek hoesten zonder dyspneu of expiratoir piepen is
reversibiliteit obligaat voor de diagnose (bronchusverwijding).
Er wordt ook altijd gekeken of er geen allergische oorzaak is voor de klachten, met
een test op inhalatieallergenen.
COPD (astma met persisterende obstructie) is aannemelijk bij patiënten >40 jaar met
relevante rookgeschiedenis of andere risicofactor voor COPD én anamnetisch
vermoeden van astma met herhaaldelijk vastgestelde reversibiliteit i.c.m. een
persisterende obstructie na gestandaardiseerde bronchusverwijding.
(Reversibiliteitstest: de patiënt moet zo krachtig mogelijk uitademen door een
plekstroommeter à hoe meer lucht er tegelijkertijd wordt uitgeademd, hoe hoger
de maximale waarde van de plekstroom. Vervolgens moet de patiënt medicijnen
inhaleren die de luchtwegen verbreden, waardoor de vernauwing verminderd of zelfs
opgeheven wordt. Daarna moet de patiënt nogmaals zo krachtig mogelijk door de
plekstroommeter uitademen. Als de waarde de tweede keer beduidend hoger ligt,
dan betekent dit dat de luchtwegen vernauwd waren en door de medicijnen
verbreed werden. De medicijnen werken dus.)
De arts zal ook kijken naar de neus, mond- en keelholte, de buik, de huid en de borstkas. Het
verloop van de ademhaling zal onderzocht worden door te luisteren met een stethoscoop
naar hart en longen. Lengte, gewicht en algemene conditie zal ook bekeken worden door de
arts (met name belangrijk bij kinderen).
♥ Integrale zorgverlening
Er wordt gestreefd naar optimale astmacontrole (geen klachten overdag en ’s nachts, geen
beperkingen, normale spirometrie) met zo min mogelijk medicatie en bijwerkingen,
afgestemd op persoonlijke behandeldoelen.
• Niet-medicamenteuze adviezen die de huisarts zal geven: stoppen met roken (al dan
niet met intensieve begeleiding), minimaal een half uur per dag matig intensief
bewegen, bij patiënten met obesitas: gewichtsreductie en evenwichtige voeding,
vermijden van prikkels waarvan (anamnetisch of via allergieonderzoek) het verband
met klachtenverergering aannemelijk is. Het bewijs voor de effectiviteit van
huisstofmijtsanering is beperkt.
• Medicamenteuze behandeling: dosis-aerosolen of poederinhalatoren.
♥ Stap 1: kortwerkende luchtwegverwijder (SABA) ‘zo nodig’, bij inspanningsastma
10 – 15 minuten voor de inspanning
♥ Stap 2: onderhoudsbehandeling met ICS. Bij ≥3 maal per week klachten of ≥3 maal
per week gebruik van SABA: ICS in startdosis. Daarna elke 4 – 6 weken ICS
controleren: bereiken behandeldoelen, bijwerkingen, TIP-aandachtspunten
(therapietrouw, inhalatietechniek, prikkelvermijding) en rookstatus. Continueer ICS 3
