WWW.CHEMIEOVERAL.NOORDHOFF.NL
VIERDE EDITIE
AUTEURS
Marij Kabel-van den Brand
Bertie Spillane
ICT
Nico Kabel
Patrick van Kempen
Eric Campen
Floor Bos
Dirk Penninga
EXPERIMENTEN
Iris Jaspers
Noordhoff Uitgevers
243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_FM.indd 1 06/05/14 1:10 PM
,243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_FM.indd 2 06/05/14 1:10 PM
, Inhoud
7 Koolstofverbindingen 4
8 Zuren en basen 15
9 Energieproductie 28
10 Polymeren 45
11 Duurzaam produceren 57
243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_FM.indd 3 06/05/14 1:10 PM
, 7 Koolstofverbindingen
7.1 De koolstofkringloop geactiveerde
toestand
energie
B 1
a De covalentie van een atoom geeft het aantal
bindingsplaatsen van dat atoom aan. activeringsenergie
b Dat type binding is een atoombinding.
c H H
C6H12O6 + 6 O2
H H –28,16 · 105 J
6 CO2 + 6 H2O
d In moleculaire stoffen komen alleen atomen van
niet-metalen voor.
e Dat type binding is een vanderwaalsbinding. 7.1
f H H H H
en H O H
H O
H H
H
H H 7.2 Alkanen en alkenen
g Tussen de moleculen van de eerste stof kunnen
H-bruggen optreden omdat er –OH-groepen in
voorkomen. A 2
H a Een koolwaterstof is een verbinding die uitsluitend
H uit koolstof en waterstofatomen is opgebouwd.
C
H H b Een koolwaterstof is onverzadigd als tussen twee
C
H C-atomen een dubbele of drievoudige binding
H H O H H H voorkomt.
H C C O H O C C H c In een vertakt molecuul komt minstens één
H C-atoom voor dat met drie of vier andere
H H H H
C-atomen is verbonden.
h De stof uit onderdeel g heeft het hoogste
kookpunt omdat er tussen de moleculen van B 3
die stof naast de vanderwaalsbindingen ook de a De verbindingen waarin één of meer dubbele
(veel sterkere) H-bruggen voorkomen. Er is dan bindingen voorkomen, zijn onverzadigd: b en d.
meer energie nodig om de bindingen tussen de b De moleculen a en c zijn beide vertakt.
moleculen te verbreken. De stof kookt dus bij een
hogere temperatuur. A 4
i 6 CO2 + 6 H2O → C6H12O6 + 6 O2 a Een homologe reeks is een verzameling stoffen die
j C6H12O6 + 6 O2 → 6 CO2 + 6 H2O dezelfde algemene formule hebben.
k De verbrandingswarmte van glucose is b CnH2n+2
−28,16 ∙ 105 J mol−1. Zie tabel 56 van je Binas. c CnH2n
l Zie figuur 7.1.
m Fotosynthese is het omgekeerde van de B 5
verbranding van glucose. De reactiewarmte is a C9H20
dus even groot, maar tegengesteld van teken. b De stof C7H14 hoort tot de homologe reeks van
De reactiewarmte voor de fotosynthese is dus de alkenen omdat de verhouding C : H = 1 : 2
+28,16 ∙ 105 J. (dus CnH2n).
4 Hoofdstuk 7 © Noordhoff Uitgevers bv
243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_Ch07.indd 4 06/05/14 1:05 PM
VIERDE EDITIE
AUTEURS
Marij Kabel-van den Brand
Bertie Spillane
ICT
Nico Kabel
Patrick van Kempen
Eric Campen
Floor Bos
Dirk Penninga
EXPERIMENTEN
Iris Jaspers
Noordhoff Uitgevers
243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_FM.indd 1 06/05/14 1:10 PM
,243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_FM.indd 2 06/05/14 1:10 PM
, Inhoud
7 Koolstofverbindingen 4
8 Zuren en basen 15
9 Energieproductie 28
10 Polymeren 45
11 Duurzaam produceren 57
243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_FM.indd 3 06/05/14 1:10 PM
, 7 Koolstofverbindingen
7.1 De koolstofkringloop geactiveerde
toestand
energie
B 1
a De covalentie van een atoom geeft het aantal
bindingsplaatsen van dat atoom aan. activeringsenergie
b Dat type binding is een atoombinding.
c H H
C6H12O6 + 6 O2
H H –28,16 · 105 J
6 CO2 + 6 H2O
d In moleculaire stoffen komen alleen atomen van
niet-metalen voor.
e Dat type binding is een vanderwaalsbinding. 7.1
f H H H H
en H O H
H O
H H
H
H H 7.2 Alkanen en alkenen
g Tussen de moleculen van de eerste stof kunnen
H-bruggen optreden omdat er –OH-groepen in
voorkomen. A 2
H a Een koolwaterstof is een verbinding die uitsluitend
H uit koolstof en waterstofatomen is opgebouwd.
C
H H b Een koolwaterstof is onverzadigd als tussen twee
C
H C-atomen een dubbele of drievoudige binding
H H O H H H voorkomt.
H C C O H O C C H c In een vertakt molecuul komt minstens één
H C-atoom voor dat met drie of vier andere
H H H H
C-atomen is verbonden.
h De stof uit onderdeel g heeft het hoogste
kookpunt omdat er tussen de moleculen van B 3
die stof naast de vanderwaalsbindingen ook de a De verbindingen waarin één of meer dubbele
(veel sterkere) H-bruggen voorkomen. Er is dan bindingen voorkomen, zijn onverzadigd: b en d.
meer energie nodig om de bindingen tussen de b De moleculen a en c zijn beide vertakt.
moleculen te verbreken. De stof kookt dus bij een
hogere temperatuur. A 4
i 6 CO2 + 6 H2O → C6H12O6 + 6 O2 a Een homologe reeks is een verzameling stoffen die
j C6H12O6 + 6 O2 → 6 CO2 + 6 H2O dezelfde algemene formule hebben.
k De verbrandingswarmte van glucose is b CnH2n+2
−28,16 ∙ 105 J mol−1. Zie tabel 56 van je Binas. c CnH2n
l Zie figuur 7.1.
m Fotosynthese is het omgekeerde van de B 5
verbranding van glucose. De reactiewarmte is a C9H20
dus even groot, maar tegengesteld van teken. b De stof C7H14 hoort tot de homologe reeks van
De reactiewarmte voor de fotosynthese is dus de alkenen omdat de verhouding C : H = 1 : 2
+28,16 ∙ 105 J. (dus CnH2n).
4 Hoofdstuk 7 © Noordhoff Uitgevers bv
243348_CHEM 4ED UW 5 HAVO_Ch07.indd 4 06/05/14 1:05 PM
