PENITENTIAIR
RECHT
SAMENVATTING
2020-2021
Ruby Peeters
,INHOUD
1. Inleiding ............................................................................................................................................................... 6
2. Straffen en gerechtelijke interventies ................................................................................................................. 7
2.1 Hoofdstraffen ................................................................................................................................................ 7
2.2 Subsidiaire en bijkomende straffen .............................................................................................................. 7
2.3 Vervangende straffen .................................................................................................................................... 8
2.4 Toepassing van de straffen ........................................................................................................................... 8
2.5 Gemeenschapsgerichte straffen ................................................................................................................... 8
2.6 Eerste generatie alternatieven ...................................................................................................................... 8
1. (probatie)opschorting ................................................................................................................................. 9
2. (probatie)uitstel .......................................................................................................................................... 9
3. probatie ....................................................................................................................................................... 9
2.7 Tweede generatie alternatieven (autonome straffen) ............................................................................... 10
1. autonome werkstraf.................................................................................................................................. 10
2. autonome probatiestraf ............................................................................................................................ 10
3. straf onder elektronisch toezicht .............................................................................................................. 11
3. Doodstraf .......................................................................................................................................................... 11
3.1 De doodstraf wereldwijd ............................................................................................................................. 11
3.2 De doodstraf in europa ............................................................................................................................... 12
De abolitionistische beweging ...................................................................................................................... 12
Huidige stiuatie ............................................................................................................................................. 12
3.3 De doodstraf in belgië ................................................................................................................................. 13
3.4 De doodstraf in de VS .................................................................................................................................. 13
Rol Amerikaans hooggerechtshof ................................................................................................................. 14
3.5 De doodstraf pro en contra ......................................................................................................................... 15
4. Internering ........................................................................................................................................................ 16
4.1 Geschiedenis ............................................................................................................................................... 16
Voor 1930: geen internering ......................................................................................................................... 16
Reactie: wet van 1964 ................................................................................................................................... 17
Interneringswet 2007 .................................................................................................................................... 17
Wet 5 mei 2014 betreffende de internering ................................................................................................. 18
4.2 De praktijk ................................................................................................................................................... 20
5. Doelstellingen van de bestraffing: een penologische en maatschappelijke benadering .................................. 21
5.1 Penologische benadering ............................................................................................................................ 21
1. Instrumentele doelstellingen .................................................................................................................... 21
2. Intrinsieke doelstellingen .......................................................................................................................... 24
1
, 3. Organisatorische doelstellingen ................................................................................................................ 24
4. Conflicterende doelstellingen ................................................................................................................... 25
Conclusie ....................................................................................................................................................... 26
5.2 Maatschappelijke aspecten penaliteit ........................................................................................................ 26
1. David Garland (1990) ................................................................................................................................ 27
2. Durkheim’s expressief perspectief (1858-1917) ....................................................................................... 27
3. Marxistisch Sociaal-Economisch perspectief ............................................................................................ 28
4. Weber’s rationaliseringsperspectief ......................................................................................................... 29
5. Foucaults disciplineringsperspectief ......................................................................................................... 30
6. Elias’ psychosociaal perspectief ................................................................................................................ 30
Conclusie ....................................................................................................................................................... 31
6. Het Belgisch beleid ten aanzien van de gevangenisstraf en haar alternatieven ............................................... 31
Voor 1830 .......................................................................................................................................................... 31
Cellulair systeem vanaf 1830 ............................................................................................................................ 32
Interbellum: opkomst Positivisme .................................................................................................................... 34
Na wereldoorlog II: individualisering en resocialisering ................................................................................... 35
Vanaf jaren 1980: belangrijke thema’s ............................................................................................................. 37
Overbevolking ................................................................................................................................................... 37
Expansionisme............................................................................................................................................... 39
Reductionisme .............................................................................................................................................. 41
Beleid(opties) vandaag ...................................................................................................................................... 41
Conclusie ........................................................................................................................................................... 42
7 De gevangenis, haar bevolking en personeel ..................................................................................................... 43
7.1 Infrastructuur en organogram .................................................................................................................... 43
1. Centrale Diensten (Cf. Hoofdbestuur) → zie jaarverslag DG EPI .............................................................. 43
2. ‘Buitendiensten’ ........................................................................................................................................ 43
7.2 Organisatiestructuur gevangenis ................................................................................................................ 44
7.3 Beveiligde afdelingen .................................................................................................................................. 45
1993: kwartieren met verscherpte beveiliging ............................................................................................. 45
2008: hoogbeveiligde afdelingen in verschillende gevangenissen ............................................................... 45
2015: afdelingen D-RADEX ............................................................................................................................ 45
7.4 Evolutie van de gevangenisbevolking ......................................................................................................... 46
Bestuderen evolutie gevangenispopulatie? .................................................................................................. 46
België ............................................................................................................................................................. 46
Internationaal................................................................................................................................................ 46
Belangrijke detentieparameters ................................................................................................................... 47
Gevangenispopulatie 1980-2019 .................................................................................................................. 47
2
, 7.5 Categorieën gedetineerden ........................................................................................................................ 48
Veroordeelden .............................................................................................................................................. 48
Beklaagden .................................................................................................................................................... 48
Catgorieën in 2017 ........................................................................................................................................ 48
Gedetineerden met een niet-belgische nationaliteit .................................................................................... 49
Verklaring daling gevangenispopulatie ......................................................................................................... 49
7.6 Bijzondere problematieken in de gevangenis ............................................................................................. 50
1. Suïcides in de Belgische gevangenissen: 2000-2016 ................................................................................. 50
2. Druggebruik in de Vlaamse gevangenissen ............................................................................................... 50
3. Gezondheids- en psychiatrische problemen ............................................................................................. 51
7.7 Gevangeniscapaciteit .................................................................................................................................. 52
7.8 Personeel in de gevangenis ......................................................................................................................... 52
8. Internationale en europese normen en monitoring ivm detentie .................................................................... 53
8.1 Verenigde naties ......................................................................................................................................... 53
8.2 Europa ......................................................................................................................................................... 54
Raad van Europa ........................................................................................................................................... 54
EVRM en strafuitvoering ............................................................................................................................... 54
Europees verdrag ter preventie van foltering ............................................................................................... 56
9. Psychosociale gevolgen van detentie................................................................................................................ 60
9.1 Totale instituties.......................................................................................................................................... 60
9.2 Modellen ..................................................................................................................................................... 61
1. Deprivatie .................................................................................................................................................. 61
2. Importatiemodel ....................................................................................................................................... 63
3. Integratie ................................................................................................................................................... 64
9.3 Leefklimaat .................................................................................................................................................. 64
1. Contacten tussen personeel en gedetineerden ........................................................................................ 64
2. Autonomie................................................................................................................................................. 65
3. Contacten met buitenwereld – familiale relaties ...................................................................................... 65
4. Veiligheid ................................................................................................................................................... 66
5. Zinvolle dagbesteding ............................................................................................................................... 66
6. Fysiek welbevinden ................................................................................................................................... 66
9.4 Geweldsonderzoek ...................................................................................................................................... 67
1. Geweld gedetineerden tegen personeel ................................................................................................... 67
2. Geweld personeel tegen gedetineerden ................................................................................................... 68
3. Geweld tussen gedetineerden .................................................................................................................. 69
4. Automutulatie ........................................................................................................................................... 70
5. Collectieve opstand gedetineerden .......................................................................................................... 70
3