Samenvatting Wetten van het Leven - Hoofdstuk 9

Hoofdstuk 9 – Geschiedenis en wijsbegeerte van de biologie

In 1920 werd in Amerika gezegd dat de fylogenetische morfologie dood was. Vooral in Amerika zie je
een snelle achteruitgang van morfologie (en stamboomonderzoek) en even snelle ontwikkelingen in
nieuwe velden. Van 1880 tot 1920 trad er een verschuiving op van beschrijvende en historisch
georiënteerde disciplines naar causaal-analytische en experimentele onderzoeksmethoden.
- De haeckeliaanse methode (vergelijkend anatomisch, embryologisch en paleontologisch in
kaart brengen van de ontstaansgeschiedenis) bevat te veel speculatieve elementen. Er
ontbrak vaak een empirische basis voor de opgestelde stambomen.
- De biogenetische grondwet en de gatreatheorie kwamen ter discussie te staan.
- Het idee dat de fylogenie de ontogenie zou veroorzaken (noodzakelijk, causaal verband)
werd bekritiseerd.
- Waarnemen en beschrijven geeft geen inzicht in causale mechanismen, en is daarom geen
wetenschap.

His zette zich als een van de eerste af tegen de fixatie op fylogenetische vragen. Het ontwikkelende
organisme moet gezien worden als zelfstandig studieobject. Voor hem was het ontwikkelen van een
enbryo een fysiologisch proces, en moest dan ook op deze wijze bestudeerd worden. Refereren naar
het fylogenetische verleden had geen verklaringskracht. Het geven van een parallel tussen de
evolutionaire ontwikkeling en de ontogenie had geen descriptieve waarde. Bij een causale analyse
moesten processen binnen het embryo zelfverklaard worden (het verwijzen naar de Gastaea is
irrelevant, we moeten de daadwerkelijke factoren vinden die de instulping veroorzaken). His meende
dat de vroege embryonale ontwikkeling een zuivere mechanische achtergrond had. Door fysische
krachten op de vrucht kwamen verdere fasen tot stand. Het embryo zelf speelde hierbij een passieve
rol. Ook dacht His dat het erfelijke materiaal al over verschillende zones in het embryo verdeeld
waren. Zo was elke zone verantwoordelijk voor het vormen van een bepaald deel. Door mechanische
krachten kwam het orgaan vormende vermogen op het juiste moment tot stand. Echter heeft His zelf
nooit experimenten uitgevoerd na zijn analyses.

Roux ging wel experimenteren op embryo’s, en zette een experimentele benaderingswijze tot stand
in de vorm van een welomschreven programma (zo bleef onderzoek naar embryo’s niet langer
incidenteel). Roux hield zich vooral bezig met de mechanische oorzaken van embryonale
ontwikkeling. Roux was geen aanhanger van Darwin; elke ontwikkelingsstap vroeg om talloze
onderling gecorreleerde aanpassingen van het organismen, deze zouden onmogelijk tot stand
kunnen komen door ongerichte variatie en natuurlijke selectie. Roux’s theorie kwam erop neer dat er
ook binnen het organisme een struggle for life heerste. Als een bepaalde cel of weefsel het goed
deed, dan zouden deze delen zich manifesteren op organismaal niveau, wanneer de natuurlijke
selectie hier weer op kon aangrijpen. Dit is ook lichtelijk lamarckistisch; door omgevingsfactoren
worden fysiologische veranderingen veroorzaakt die uiteindelijk worden vastgelegd als erfelijke
variaties. Roux begon met experimenteren op embryo’s bij het testen of zwaartekracht invloed had
op de delingsas van het bevruchte ei. Deze experimentele aanpak bouwde hij uit tot nieuw
programma voor embryologisch onderzoek. Ook hij was van mening dat fylogenie geen causale
verklaring bood voor ontogenie. De kern van de analytische experimentele methode:
1. Mentale analyse van de mogelijk betrokken factoren. Er moet dus een duidelijke hypothese
worden opgesteld.
2. Causale factoren dienen zo gemanipuleerd te worden dan een uitspraak over hun exacte rol
mogelijk is. De hypothese moet dus met experimenten getoetst worden.
3. Nastreven van een causale verklaring voor groei en differentiatie in fysio-chemische termen.
Embryologie is geen fysiologie; het gaat niet om het verklaren van functies maar om het
verklaren van vormwording.