Hoofdstuk 6 Stemmingsstoornissen 1
Paragraaf 6.1 DSM-5-classificatie van stemmingsstoornissen 1
Paragraaf 6.2 Disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis 1
Paragraaf 6.3 Depressieve stoornissen 1
Paragraaf 6.4 Persisterende depressieve stoornis (dysthymie) 6
Paragraaf 6.5 Premenstruele stemmingsstoornis 7
Paragraaf 6.6 Bipolaire stoornis 7
Hoofdstuk 6 Stemmingsstoornissen
Stemmingsstoornissen zijn langer durende ontregelingen van de gemoedstoestand. Het
gaat hierbij om toestanden van neerslachtigheid of juist overmatig opgewektheid die veel
intenser zijn en langer duren dan de gemiddelde schommelingen in het humeur die ieder
mens van dag tot dag heeft. Een stemmingsstoornis betreft een ernstige toestand die vrijwel
ieder aspect van het menselijk bestaan kan beïnvloeden.
Paragraaf 6.1 DSM-5-classificatie van stemmingsstoornissen
Conform de DSM-5 worden stemmingsstoornissen geclassificeerd in acht categorieën van
de depressieve stemmingsstoornissen en in zeven categorieën van de bipolaire
stemmingsstoornissen.
Paragraaf 6.2 Disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis
De disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis heeft op symptoomniveau enige overlap met
de bipolaire stemmingsstoornissen en met de disruptieve impulsbeheersings stoornis en
andere gedragsstoornissen, maar de aard van de symptomen en het beloop zijn toch
essentieel anders. De disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis is gecorreleerd met de
ontwikkeling van een unipolaire depressieve stemmingsstoornis of angststoornissen op
latere leeftijd.
Paragraaf 6.3 Depressieve stoornissen
De term depressieve stoornissen verwijst naar een gemoedstoestand met een ernstig
gedrukte stemming. Mensen die depressief zijn, zijn meestal erg somber. Er is soms ook
sprake van geheugenstoornissen. In ernstige gevallen kan de toestand zelfs lijken op
dementie. Men noemt dit ook wel pseudo dementie. Vaak hebben deze mensen ook last van
slaapproblemen. Doorgaans voelen ze zich ‘s morgens het slechtst. Overdag neugen ze tot
inactiviteit. Dit kan gepaard gaan met onvoldoende zorg voor zichzelf of zelfverwaarlozing.
De eetlust is afgenomen, wat onder andere kan leiden tot gewichtsverlies. Het libido is op
een dieptepunt. ‘s Avonds is de stemming gewoonlijk iets beter.
Een depressieve stoornis gaat meestal ook gepaard met piekeren en negatieve gedachten.
De persoon in kwestie kan een uitgesproken negatief zelfbeeld hebben. In extreme gevallen
is er sprake van waanachtig nihilisme; dit zijn bijvoorbeeld gedachten dat men nooit meer zal
herstellen of dat men van alles fout heeft gedaan.
1
, Mensen die depressief zijn, hebben ook vaak last van prikkelbaarheid, angst of
paniekklachten. Ten slotte kunnen ze last hebben van voortdurende gedachten aan de
dood.
Gedachten Gevoelens Gedrag
negatieve gedachten neerslachtigheid geremdheid
nutteloosheid lusteloosheid initiatiefloosheid
zinloosheid niet kunnen genieten twijfelzucht
waardeloosheid vermoeidheid/futloosheid inactiviteit
totale nihilisme gespannenheid/innerlijke teruggetrokkenheid/vermijdi
onrust ng van sociale contacten
negatieve waardering van absolute leegte agitatie/motorische onrust
de actualiteit
selectief negatieve vertraagde tijdsbeleving slaapstoornissen
herinneringen
angst verminderde/toegenomen
voedselinname
ongezonde leefpatroon
Depressieve stemmingsstoornissen komen bijna twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij
mannen. Dit lijkt samen te hangen met hormonale verschillen, het feit dat vrouwen kinderen
krijgen en meer psychosociale stress ervaren. Depressieve stemmingsstoornissen komen
vaker voor in landen die verder van de evenaar af liggen. Dit kan te maken hebben met het
geringere aantal uren zonlicht per dag en de lagere intensiteit van het zonlicht, maar een
andere factor kan zijn dat de registratie van de depressieve stoornissen in genoemde landen
nauwkeuriger geschiedt. Er blijkt geen relatie met de etnische achtergrond of
sociaal-maatschappelijke status. Wel komen depressieve stemmingsstoornissen vaker voor
in de grote steden dan op het platteland. Belangrijke risicofactoren voor het krijgen van een
depressieve stemmingsstoornis zijn verliessituaties, alcohol- of middelenmisbruik,
onderliggende lichamelijke ziekte, chronische stress en sociaal isolement.
De biologische verklaring sluit aan bij de idee van de oude Grieken dat lichamelijke factoren
een rol spelen bij het ontstaan van depressieve stemmingsklachten. Inmiddels weten we dat
erfelijke aanleg in bepaalde mate kan meespelen bij het ontstaan van depressieve
stemmingsklachten. Bekend is dat depressieve stemmingsklachten vaak voorkomen bij
allerlei onderliggende ziekten. Tegenwoordig is ook bekend dat in bepaalde delen van de
hersenen van mensen die depressief gestemd zijn, een disbalans bestaat in de
hoeveelheden van bepaalde neurotransmitterstoffen. Er bestaat een duidelijke relatie tussen
depressieve stemmingsklachten en de immunologische afweer. Depressieve mensen zijn
gevoeliger voor lichamelijke ziekte en een overactief immuunsysteem kan leiden tot
2
Paragraaf 6.1 DSM-5-classificatie van stemmingsstoornissen 1
Paragraaf 6.2 Disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis 1
Paragraaf 6.3 Depressieve stoornissen 1
Paragraaf 6.4 Persisterende depressieve stoornis (dysthymie) 6
Paragraaf 6.5 Premenstruele stemmingsstoornis 7
Paragraaf 6.6 Bipolaire stoornis 7
Hoofdstuk 6 Stemmingsstoornissen
Stemmingsstoornissen zijn langer durende ontregelingen van de gemoedstoestand. Het
gaat hierbij om toestanden van neerslachtigheid of juist overmatig opgewektheid die veel
intenser zijn en langer duren dan de gemiddelde schommelingen in het humeur die ieder
mens van dag tot dag heeft. Een stemmingsstoornis betreft een ernstige toestand die vrijwel
ieder aspect van het menselijk bestaan kan beïnvloeden.
Paragraaf 6.1 DSM-5-classificatie van stemmingsstoornissen
Conform de DSM-5 worden stemmingsstoornissen geclassificeerd in acht categorieën van
de depressieve stemmingsstoornissen en in zeven categorieën van de bipolaire
stemmingsstoornissen.
Paragraaf 6.2 Disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis
De disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis heeft op symptoomniveau enige overlap met
de bipolaire stemmingsstoornissen en met de disruptieve impulsbeheersings stoornis en
andere gedragsstoornissen, maar de aard van de symptomen en het beloop zijn toch
essentieel anders. De disruptieve stemmingsdisregulatiestoornis is gecorreleerd met de
ontwikkeling van een unipolaire depressieve stemmingsstoornis of angststoornissen op
latere leeftijd.
Paragraaf 6.3 Depressieve stoornissen
De term depressieve stoornissen verwijst naar een gemoedstoestand met een ernstig
gedrukte stemming. Mensen die depressief zijn, zijn meestal erg somber. Er is soms ook
sprake van geheugenstoornissen. In ernstige gevallen kan de toestand zelfs lijken op
dementie. Men noemt dit ook wel pseudo dementie. Vaak hebben deze mensen ook last van
slaapproblemen. Doorgaans voelen ze zich ‘s morgens het slechtst. Overdag neugen ze tot
inactiviteit. Dit kan gepaard gaan met onvoldoende zorg voor zichzelf of zelfverwaarlozing.
De eetlust is afgenomen, wat onder andere kan leiden tot gewichtsverlies. Het libido is op
een dieptepunt. ‘s Avonds is de stemming gewoonlijk iets beter.
Een depressieve stoornis gaat meestal ook gepaard met piekeren en negatieve gedachten.
De persoon in kwestie kan een uitgesproken negatief zelfbeeld hebben. In extreme gevallen
is er sprake van waanachtig nihilisme; dit zijn bijvoorbeeld gedachten dat men nooit meer zal
herstellen of dat men van alles fout heeft gedaan.
1
, Mensen die depressief zijn, hebben ook vaak last van prikkelbaarheid, angst of
paniekklachten. Ten slotte kunnen ze last hebben van voortdurende gedachten aan de
dood.
Gedachten Gevoelens Gedrag
negatieve gedachten neerslachtigheid geremdheid
nutteloosheid lusteloosheid initiatiefloosheid
zinloosheid niet kunnen genieten twijfelzucht
waardeloosheid vermoeidheid/futloosheid inactiviteit
totale nihilisme gespannenheid/innerlijke teruggetrokkenheid/vermijdi
onrust ng van sociale contacten
negatieve waardering van absolute leegte agitatie/motorische onrust
de actualiteit
selectief negatieve vertraagde tijdsbeleving slaapstoornissen
herinneringen
angst verminderde/toegenomen
voedselinname
ongezonde leefpatroon
Depressieve stemmingsstoornissen komen bijna twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij
mannen. Dit lijkt samen te hangen met hormonale verschillen, het feit dat vrouwen kinderen
krijgen en meer psychosociale stress ervaren. Depressieve stemmingsstoornissen komen
vaker voor in landen die verder van de evenaar af liggen. Dit kan te maken hebben met het
geringere aantal uren zonlicht per dag en de lagere intensiteit van het zonlicht, maar een
andere factor kan zijn dat de registratie van de depressieve stoornissen in genoemde landen
nauwkeuriger geschiedt. Er blijkt geen relatie met de etnische achtergrond of
sociaal-maatschappelijke status. Wel komen depressieve stemmingsstoornissen vaker voor
in de grote steden dan op het platteland. Belangrijke risicofactoren voor het krijgen van een
depressieve stemmingsstoornis zijn verliessituaties, alcohol- of middelenmisbruik,
onderliggende lichamelijke ziekte, chronische stress en sociaal isolement.
De biologische verklaring sluit aan bij de idee van de oude Grieken dat lichamelijke factoren
een rol spelen bij het ontstaan van depressieve stemmingsklachten. Inmiddels weten we dat
erfelijke aanleg in bepaalde mate kan meespelen bij het ontstaan van depressieve
stemmingsklachten. Bekend is dat depressieve stemmingsklachten vaak voorkomen bij
allerlei onderliggende ziekten. Tegenwoordig is ook bekend dat in bepaalde delen van de
hersenen van mensen die depressief gestemd zijn, een disbalans bestaat in de
hoeveelheden van bepaalde neurotransmitterstoffen. Er bestaat een duidelijke relatie tussen
depressieve stemmingsklachten en de immunologische afweer. Depressieve mensen zijn
gevoeliger voor lichamelijke ziekte en een overactief immuunsysteem kan leiden tot
2
