Samenvatting hoofdstuk 6: Rechtshandhaving

Inleiding van het recht – Les 7


 Rechterlijke macht & gerechtelijk recht
 Rechterlijke macht
o Organiek: (‘gewone’) hoven & rechtbanken: justitiële gerechten
 Justitie = federaal
+ steeds meer Vlaams Agentschap Justitie & Handhaving
o Functioneel:
 Subjectief contentieux (= concrete toepassing v. rechten): overheid gebonden
 Burgerlijke & politieke rechten (rechten i.v.m. huwelijk, om te stemmen,
arbeidsovereenkomsten…)
 ‘Gewone’/traditionele rechtbanken (herstel in natura/schadevergoeding: bv.
geluidsoverlast)
 Andere (scheids- en tucht-)rechterlijke instanties
(tucht = het zich behoorlijk gedragen)
 Objectief contentieux: discretionaire (= overheid ≠ verplicht, gewoon beleid)
beleidskeuze
 Administratieve rechtscolleges (bv. Vlaamse Dienst v. bestuurscolleges)
=> Vooral Raad v. State
+ RvS kan geldsom als schadevergoeding toekennen na vernietiging
 GwH
 Organisatie
o Rechtbanken (eerder ‘laag’)
 (Meestal) eerste aanleg (lage gerechten)
 Rechters (& (substituut-)procureur des Konings)
 Vonnissen (= uitspraak/beslissing)
o Hoven (eerder ‘hoog’)
 (Meestal) beroep & cassatie
 Raadsheren (& parket-generaal)
 Arresten (= ‘stop zetten aan procedure’)

 Hoven & rechtbanken
 Hiërarchische organisatie, maar geen strikte scheiding v. elkaar!
 Bevoegdheid
o Territoriale bevoegdheidsverdeling (bepaald over welk grondgebied bepaalde rechtsbank
recht heeft) -> zie Gerechtelijk Wetboek!
 Supranationaal; vooral:
 Gerecht + Hof v. Justitie EU (Luxemburg) o.a. prejudiciële vragen
(= rechtsvraag v. rechter aan Hoge Raad over uitleg v. rechtsregel
=> vragen die zich voordoen in concrete zaak die bij rechtbank of
gerechtshof in behandeling is)
 Europees Hof voor Rechten v.d. Mens (Straatsburg)
 Benelux Gerechtshof (grotendeels overgenomen door EU)
België: Hof v. Cassatie (naast RvS, GwH)
 Provinciaal niveau
 Hof v. assisen
=> Zetelt in provinciehoofdplaats
 Arbeidshoven

 Arrondissement (= verschillende kantons samen) -> verschillende arrondissementen
vormen samen rechtsgebied/ressort

,  Organisatie v. rechtbanken eerste aanleg met volheid v. bevoegdheid
 Organisatie v. politierechtbanken
 Arrondissementsrechtbank
 Kanton (Vredegerecht -> vrederechter als rechter)
o Materiële bevoegdheidsverdeling (bepaald over welke soort zaken bepaalde rechter kan
oordelen) -> volledig overzicht in Gerechtelijk Wetboek!

 Fundamentele rechten & principes
 Recht op “eerlijk proces”
o Rechtstreeks werkend
o België al vaak veroordeeld
o Belangrijkste elementen: (toepassing: zowel burgerlijk als strafrecht)
 Wettelijk geregelde rechtbank
 Openbaar (uitz. onderzoeksgerechten, raadkamer, kamer v. inbeschuldigingstelling
& strafuitvoeringsrechtbanken)
=> Uitzondering ook gemaakt voor bv. bescherming openbare orde of goede zeden
 Gemotiveerd (partijen moeten kunnen nagaan of rechter alle opgeworpen middelen
heeft onderzocht & of hij niet arbitrair heeft geoordeeld)
 Onafhankelijke & onpartijdige rechter -> schijn hiervan mag ook niet bestaan!
(eventueel ‘wraking’ bij twijfel)
 Redelijke termijn (hangt af v. complexiteit dossier; ook de sanctie)
=> Mogelijkheid tot strafvermindering als ‘herstel’ of schuldig verklaren zonder straf
 Recht op tegenspraak (o.a. advocaat)

 Actoren v. justitie
 Magistraten
o Zittende/zetelende magistraten (alleenzetelend of college)
 Vellen vonnissen & arresten (onafhankelijk)
Bestaan uit “raadsheren” (ook
de vrouwen!) op niveau v. => Uitz: bevel minister v. Justitie om strafvervolging in te stellen (= positief
beroep & Cassatie injunctierecht)
 Eigenlijke rechters of oordeelvinders
 Voor het leven benoemd -> kunnen niet uit ambt worden ontzet of geschorst
worden (tenzij door rechterlijke uitspraak)
o Staande magistraten (ook parket genoemd): lid Openbaar Ministerie (OM)
 In strafzaken: onderzoeken, vervolgen & uitvoeren straf
 In andere zaken: advies + vorderingen tot nietigverklaring
 Afzetbaar
o Procureurs = hoofd v. parket
=> Oefenen ambt uit v. OM, bijgestaan door substituten
 Procureur des Konings: verbonden aan gerechtelijk arrondissement
=> Uitz: federaal procureur: oefent strafvordering uit in dossiers die onder
bevoegdheidsomschrijving v. federaal parket vallen (misdrijven die verschillende
rechtsgebieden betreffen, internationale dimensie hebben, of gaan over
bv. georganiseerde criminaliteit/terrorisme)
o Lekenrechters oordelen mee in:
 Arbeidsgerechten & ondernemingsrechtbanken
 Assessoren in strafuitvoeringsrechtbanken (gespecialiseerd in penitentiaire zaken &
sociale re-integratie)
 Voor leven benoemd
 Jury voor misdaden (= 12 gewone burgers -> afspiegeling maatschappij)

 Advocaten
o Zelfstandigen met vrij beroep
 Gerechtelijk: