Samenvatting hoofdstuk 1: Inleiding

Inleiding van het recht – Les 1


 Wat is recht?
 Moeilijk definitie aan te geven
 Rationeel opgebouwd geheel v. begrippen, waarden, normen, instellingen… die gebruikt worden als
middel om maatschappelijke orde te regelen & om sancties (erkend (niet altijd
opgelegd)/uitgevoerd door overheid) toe te passen met oog op handhaving
 “Rechtsregels”
o Afdwingbaar via overheid (geweldmonopolie: overheid = enige in maatschappij die
desnoods geweld mag gebruiken zodat regels nageleefd worden)
 Ook methode, jargon, terminologie, beroepen…
 Codificatie in wetboeken, maar kan ook modificerend zijn (verandering in wetregeling)
 Regulering (alles is geregeld, alles staat in de wet -> gaat tegen vrijheid in) vs
deregulering (minder regels hebben)
 Gemaakt om onze maatschappij te vormen, om te kunnen samenleven
 Meestal financiële balans: geld krijgen bij verlies & geld afgeven bij overtreding
 Civil law
o Algemene codificatie v. rechtsnormen -> wetgeving neemt prominente plaats in
o Minder gedetailleerde contracten, hebben eerder aanvullende regeling
 Common law
o Rechtspraak = draaisysteem -> recht ontstaat op basis v. wat rechter beslist
=> recht ontwikkelt zich v. geval tot geval
o Wetgeving pas uitgevaardigd om eventuele ontbrekende onderdelen in specifieke gevallen
op te lossen zonder hierover algemeen systeem aan te bieden
=> Wetten hebben vervolledigende & corrigerende rol
o Gedetailleerde contracten

 Recht vs rechtvaardigheid
 Verhouding middel / doel -> Rechtvaardigheid bereiken a.d.h.v. recht
 Doel blijkt o.a. uit:
o Eed die advocaten, magistraten… moeten afleggen (“ik zweer alleen rechtvaardige zaken te
behandelen”)
o Debatten politieke regelgevende instellingen
 Doel wordt soms niet bereikt
o Het toepassen van een op zich goede regel kan bv. slecht uitvallen
 Bv. mondelinge huur
=> Zeggende woorden < wat op papier staat
o Algemeen: rechter heeft weinig ruimte
=> Moeten wet toepassen, kunnen niet zomaar alles beslissen
 Positief recht = enige bindende recht
(het recht dat in bepaalde gemeenschap door mensen vastgesteld/erkend is -> AFDWINGBAAR)
vs Natuurrecht
(puur morele/vanzelfsprekende regels: ‘NATUURLIJK’ mag je dat niet -> NIET AFDWINGBAAR)

,  Recht vs rechtswetenschap
=> recht = in theorie rationeel, maar in praktijk toegepast door mensen
 Paradigma’s
o Geheel v. basisveronderstellingen waarop men de wetenschap bouwt
=> Bv. iedereen wordt geacht ‘de wet’ te kennen: GEEN RECHTSDWALING
=> Bv. indeling in rechtstakken
 Gediplomeerde juristen (universitaire studie)
o PROFESSIONALISERING
(uitz. hof v. assisen -> lekenjury => niet-gediplomeerde juristen)
o Correctionele rechtbank: bestaat uitsluitend uit professionele juristen
 Gevolg: gevaar voor kloof jurist/anderen (denk aan Justice for Sanda: beperkte kennis v. recht zorgt
voor opstanden)

 Recht vs rechtspraktijk
 Wettelijke vs werkelijke land
=> Niet alles wat in het ‘werkelijke land’ (= praktijk) gebeurt, mag in het ‘wettelijke land’
=> !!!Niet al wat gebeurt i.v.m. recht IS recht!!!
o Probleem v. onvoorzienbaarheid voor wetgever
o Interpretatienood (= subjectief: niet elke rechter even streng/tolerant) voor rechter
-> Hoe pas je de wet toe op nieuwe situaties? (bv. geen verkeersborden nodig wanneer er
met paard & kar gereden wordt)
o Missen = menselijk (ook juristen zijn mensen)
o Ander invloeden & waarden
 Niet-juridisch (beleidskeuzes, kosten, personeelsgebrek…)
 Juridisch

 Recht vs rechtsbedeling
 Recht hebben ≠ recht krijgen
 Reden: verbod v. ‘eigenrichting’ => MOET via overheid (geweldmonopolie)
 Terminologie:
o Rechtspraktijk/rechtsbedeling = rechtspraktijk in de enge zin
=> Recht spreken wanneer 2 partijen niet overeenkomen
o Rechtspraak in de enge zin = enkel v. rechterlijke macht
 Rechtbank bepaalt sanctie in concreto
 Maar: mensen (ook rechters) missen al eens (= ‘gerechtelijke dwaling’), verschillen v. mening…
=> Mogelijkheid om in beroep te gaan

 Publiekrecht vs privaatrecht
 2 soorten verhoudingen
o Essentie: horizontale (privaatrecht -> tussen privépersonen)/verticale (publiekrecht -> heeft
te maken met bv. overheid) relaties
o Onderscheid vaak moeilijk & 1 probleem heeft verschillende aspecten (‘multidisciplinair’),
MAAR BELANGRIJK
(bv. verzekeringsplicht (voldoen aan de wet = publiek recht) & verzekering (verzekering zelf =
privaatrecht) -> boete wanneer je niet verzekerd bent; exceptie openbare orde…)
 Bv. verkeersongeval: zowel overtreding behandeld door openbare instantie
(verkeersregels) als botsen tegen iemand anders (privé)
 Aansprakelijkheid: iemand die fout begaat en daarmee iemand anders schaadt,
moet de schade vergoeden (= burgerlijke/buitencontractuele aansprakelijkheid
-> burgerlijk recht -> privaatrecht)
 Exceptie openbare orde: wat niet kan in de openbare orde
=> Openbaar ministerie gebruikt dit vaak om op te komen tegen ‘schijnhuwelijk’
(trouwen om andere redenen dan samen een duurzaam leven te leiden)