Psychosociale ontwikkeling in de kindertijd
1. de verschillende ontwikkelingsstadia in de kinderleeftijd benoemen.
2. begrijpt de rol van ouders/verzorgers bij de behandeling en preventie van mondproblemen bij
hun kinderen.
3. begrijpt het belang van tandartsbezoek bij kinderen vanaf 6-9 maanden en kent het begrip
‘vreemdenangst’ bij kinderen.
4. het begrip ‘scheidingsangst’ bij kinderen verklaren en uitleggen.
5. het begrip ‘social referencing’ bij kinderen verklaren en uitleggen.
6. het verschil tussen het pre-operationeel, concreet operationeel stadium en formeel
operationeel stadium verklaren en uitleggen
7. beschrijven hoe in de tandheelkundige praktijk rekening gehouden kan worden met de
verschillende ontwikkelingsstadia van een kind.
8. ‘peer pressure’ in relatie tot de tandheelkunde beschrijven.
, Reader aanvullende literatuur bij B1.1 Psychosociale ontwikkeling bij
kinderen
Bij de jongste kinderen aandacht voor
Gewenning
Geleidelijke opbouw van de behandelingen
Preventieve voorlichting moet gegeven worden aan ouders. Medewerking van ouders cruciaal voor
goede mondgezondheid kinderen.
Om de behandeling mogelijk te maken moet de tandarts kunnen aansluiten bij het begripsniveau en
belevingswereld van het kind. Kinderen moeten niet onderschat worden, maar ook niet overvraagd.
Anders dan bij volwassenen, zijn gebitsproblemen bij kinderen vrijwel altijd het gevolg van het
gedrag van hun ouders.
Van baby tot tiener zijn de ouders nog het meest bepalend voor het voedingspatroon en de
mondhygiëne.
Voor het slagen van een tandheelkundige behandeling, of deze nu preventief of restauratief is, zijn
dus een goede samenwerking tussen tandarts, kind en ouder noodzakelijk. Hoe eerder kinderen de
tandarts bezoeken, hoe makkelijker problemen nog voorkomen kunnen worden en hoe groter de
kans op een gezond gebit voor het opgroeiende kind. De Richtlijn ‘Mondzorg voor Jeugdigen’ (KNMT,
2013) adviseert om reeds vanaf een leeftijd van 6 -9 maanden, wanneer de eerste melktand
doorbreekt, de tandarts te bezoeken.
Als melktanden vroegtijdig verloren gaan, kan dat tot ruimteproblemen of scheefstand in het
volwassengebit leiden.
Om aan te kunnen sluiten bij het ontwikkelingsstadium van een kind, is het van belang kennis te
hebben van de (normale) psychosociale ontwikkeling van kinderen.
Baby/dreumes
Babytijd (0-1 jaar), dreumestijd (1-2 jaar) gekenmerkt door ongekende fysieke en
psychosociale groei. Nergens in het leven zal de mens een dergelijke snelle groei meemaken.
Baby’s reageren voornamelijk reflexmatig en hebben een vrij basale uiting van hun emoties,
maar nog voor het eerste levensjaar wordt het limbisch systeem gevormd, waardoor
complexere emoties mogelijk worden.
Voor baby’s is huilen de uitingsvorm waarmee ze reageren op onaangename interne of
externe prikkels. Ouders of verzorgers kunnen aan het huilgeluid vaak herkennen wat de
oorzaak van het huilen is (maar vaak ook niet). Alleen al de vreemde omgeving van een
tandartspraktijk of het zien van een onbekende (de tandarts) kan het huilen opwekken. Een
bekend fenomeen in de baby/dreumestijd is ‘vreemdenangst’.
Vreemdenangst: Dit is een beschermend mechanisme waarmee baby’s een onderscheid
maken tussen vertrouwde verzorgers en vreemden. Hoewel dit een normaal verschijnsel is
en bij alle baby’s voorkomt, bestaan tussen baby’s en dreumesen grote verschillen.
- Kinderen die veel ervaring hebben met vreemden (positieve en neutrale ervaringen) zijn
minder angstig dan kinderen die nog weinig vreemden zijn tegengekomen. Als
tandheelkundig zorgverlener is het daarom belangrijk hiernaar te vragen (bezoekt het
kind bijvoorbeeld een dagverblijf of wordt het uitsluitend thuis opgevoed? Heeft het kind
contact gehad met medische hulpverleners?).
Baby’s en dreumesen gaan de wereld om hen heen steeds beter begrijpen. Vanaf 12
maanden beginnen ze te begrijpen dat zij los staan van de rest van de wereld (bij meerlingen
kan het overigens langer duren voordat zij zich los zien van hun meerlingbroertje of -zusje).
1. de verschillende ontwikkelingsstadia in de kinderleeftijd benoemen.
2. begrijpt de rol van ouders/verzorgers bij de behandeling en preventie van mondproblemen bij
hun kinderen.
3. begrijpt het belang van tandartsbezoek bij kinderen vanaf 6-9 maanden en kent het begrip
‘vreemdenangst’ bij kinderen.
4. het begrip ‘scheidingsangst’ bij kinderen verklaren en uitleggen.
5. het begrip ‘social referencing’ bij kinderen verklaren en uitleggen.
6. het verschil tussen het pre-operationeel, concreet operationeel stadium en formeel
operationeel stadium verklaren en uitleggen
7. beschrijven hoe in de tandheelkundige praktijk rekening gehouden kan worden met de
verschillende ontwikkelingsstadia van een kind.
8. ‘peer pressure’ in relatie tot de tandheelkunde beschrijven.
, Reader aanvullende literatuur bij B1.1 Psychosociale ontwikkeling bij
kinderen
Bij de jongste kinderen aandacht voor
Gewenning
Geleidelijke opbouw van de behandelingen
Preventieve voorlichting moet gegeven worden aan ouders. Medewerking van ouders cruciaal voor
goede mondgezondheid kinderen.
Om de behandeling mogelijk te maken moet de tandarts kunnen aansluiten bij het begripsniveau en
belevingswereld van het kind. Kinderen moeten niet onderschat worden, maar ook niet overvraagd.
Anders dan bij volwassenen, zijn gebitsproblemen bij kinderen vrijwel altijd het gevolg van het
gedrag van hun ouders.
Van baby tot tiener zijn de ouders nog het meest bepalend voor het voedingspatroon en de
mondhygiëne.
Voor het slagen van een tandheelkundige behandeling, of deze nu preventief of restauratief is, zijn
dus een goede samenwerking tussen tandarts, kind en ouder noodzakelijk. Hoe eerder kinderen de
tandarts bezoeken, hoe makkelijker problemen nog voorkomen kunnen worden en hoe groter de
kans op een gezond gebit voor het opgroeiende kind. De Richtlijn ‘Mondzorg voor Jeugdigen’ (KNMT,
2013) adviseert om reeds vanaf een leeftijd van 6 -9 maanden, wanneer de eerste melktand
doorbreekt, de tandarts te bezoeken.
Als melktanden vroegtijdig verloren gaan, kan dat tot ruimteproblemen of scheefstand in het
volwassengebit leiden.
Om aan te kunnen sluiten bij het ontwikkelingsstadium van een kind, is het van belang kennis te
hebben van de (normale) psychosociale ontwikkeling van kinderen.
Baby/dreumes
Babytijd (0-1 jaar), dreumestijd (1-2 jaar) gekenmerkt door ongekende fysieke en
psychosociale groei. Nergens in het leven zal de mens een dergelijke snelle groei meemaken.
Baby’s reageren voornamelijk reflexmatig en hebben een vrij basale uiting van hun emoties,
maar nog voor het eerste levensjaar wordt het limbisch systeem gevormd, waardoor
complexere emoties mogelijk worden.
Voor baby’s is huilen de uitingsvorm waarmee ze reageren op onaangename interne of
externe prikkels. Ouders of verzorgers kunnen aan het huilgeluid vaak herkennen wat de
oorzaak van het huilen is (maar vaak ook niet). Alleen al de vreemde omgeving van een
tandartspraktijk of het zien van een onbekende (de tandarts) kan het huilen opwekken. Een
bekend fenomeen in de baby/dreumestijd is ‘vreemdenangst’.
Vreemdenangst: Dit is een beschermend mechanisme waarmee baby’s een onderscheid
maken tussen vertrouwde verzorgers en vreemden. Hoewel dit een normaal verschijnsel is
en bij alle baby’s voorkomt, bestaan tussen baby’s en dreumesen grote verschillen.
- Kinderen die veel ervaring hebben met vreemden (positieve en neutrale ervaringen) zijn
minder angstig dan kinderen die nog weinig vreemden zijn tegengekomen. Als
tandheelkundig zorgverlener is het daarom belangrijk hiernaar te vragen (bezoekt het
kind bijvoorbeeld een dagverblijf of wordt het uitsluitend thuis opgevoed? Heeft het kind
contact gehad met medische hulpverleners?).
Baby’s en dreumesen gaan de wereld om hen heen steeds beter begrijpen. Vanaf 12
maanden beginnen ze te begrijpen dat zij los staan van de rest van de wereld (bij meerlingen
kan het overigens langer duren voordat zij zich los zien van hun meerlingbroertje of -zusje).
