1
Samenvatting Inleiding Rechtspraktijk
1. Inleiding
1.1. Wat is recht?
Regels = wat we verondersteld worden te doen, om goed te doen
Die regels ≠ rechtsregels
Wat maakt regels rechtsregels?
Het feit dat ze worden afgedwongen door een bevoegde politieke autoriteit, bijv. de
koning, president, dictator, volksvertegenwoordiger…
1.2. Waar komt recht vandaan?
Het recht is uitgevonden door de mens. Voor de uitvinden werden geschillen fysiek
uitgevochten, ook wel “natuurtoestand” genoemd. Die werd gekenmerkt door een
oorlog van allen tegen allen en door het feit dat de ene mens een wolf is voor de andere.
Het recht is uitgevonden om het leven aangenamer te maken.
2. Waar vinden we het recht? Welke zijn de bronnen van het recht?
2.1. De nationale rechtsorde
We vinden het recht op drieplaatsen.
A. Wetgeving
De wetgeving is het recht gemaakt door de wetgever. Er zijn meerdere soorten
wetgevers. De belangrijkste is het parlement. In België hebben we meerdere
parlementen: nationaal, Vlaams, Waals, Brussels…Ze maken allemaal wetten in
ruime zin van het woord, ook al noemen we ze niet allemaal wetten. De wetten van
de gemeenschap/gewesten noemen we decreten. Enkel die van het federale
parlement noemen we wel wetten. Bij deze wetten spreken we ook van wetgeving in
enge zin. Tot de wetgeving in ruime zin van het woord behoren tevens Koninklijke
Besluiten, uitgevaardigd door de regering, besluiten van de gemeenschaps- en
gewestregeringen en besluiten van gemeenten en provincies. Alle wetten in ruime
zin verschijnen in het Belgisch Staatsblad. Er zijn er gigantisch veel. Ze bestaan uit
een opsomming van een artikels. Als ze heel uitgebreid zijn, noemen we ze
wetboeken. Bijv. Burgerlijk Wetboek, Gerechtelijk Wetboek…Uitgeverijen bundelen
de wetten en wetboeken in complicaties en die noemen codexen.
B. Rechtspraak
, 2
Als mensen een geschil hebben met elkaar en het niet opgelost geraakt, stappen ze
naar de rechter. Die zal het geschil oplossen door toepassing van gepaste
rechtsregels. Een
rechtsregel is een
algemene abstracte
regel en de rechter
zal die toepassen op
het geval dat hem
wordt voorgelegd.
Zijn uitspraak noemt
men een vonnis of
arrest. Ze moeten
zich aan de wet
houden, maar
wetteksten regelen
niet alles en zijn soms
onduidelijk. Toch zal
de rechter een uitspraak doen door het interpreteren van de wet. Zo vormen de
uitspraken een tweede bron van recht.
Voorbeeld:
Rechtspraak is dus een bron van recht.
C. Rechtsleer, of de doctrine
Dit is de derde bron van recht. Het betreft geschriften van juristen over het recht. Ze
bestuderen uitspraken van rechters en geven erop commentaar die een noot kan zijn
bij vonnis of arrest. Het kan ook gaan om een overzicht/samenvatting van de
rechtspraak omtrent een bepaald thema gedurende een bepaalde periode.
Juristen schrijven ook commentaren bij wetten.
Van de drie bronnen is wetgeving de belangrijkste. Het is de primaire bron van recht.
Rechtspraak en rechtsleer zijn secundaire bronnen van recht. Er is een wisselwerking
tussen de 3. De wetgever kan zich zo bij aanpassen van slechte wetgeving laten
inspireren door wat rechtsleer erover schrijft. De wetgever zal ingrijpen als de
rechter in geval van onduidelijke wetgeving in een richting gaat die hem niet zint.
2.2. De internationale rechtsorde
Als we niet naar de internationale dimensie van ons recht verwijzen is het overzicht niet
compleet. Het internationaal recht en Europees recht is een belangrijke bron voor ons
recht sinds WO2 en de invloed van het Europees recht neemt elke dag toe. De
meerderheid van onze wetgeving komt van Europa.
, 3
Dit is te zien bij de 4 vrijheden: vrijheid van verkeer van goederen, diensten, personen en
kapitalen. Dit vraagt een voortdurende wetgevende bezigheid die gericht is de
natuurlijke afscherming door eigen nationale overheden van eigen markten te
doorbreken. Zo wordt de impact van Europa op ons immens bijvoorbeeld
immigratiepolitiek. We mogen vrij emigreren naar alle lidstaten, maar ook op andere
domeinen is de invloed groot. Wetgeving over geluid van grasmachines, tweejarige
garantie op consumentenartikelen, gelijkheid man en vrouw…
Europa komt tussen via verordeningen of richtlijnen. Verordeningen zijn echt Europese
wetten, die op Europees niveau gestemd zijn en rechtstreeks bindend voor alle lidstaten.
Richtlijnen zijn niet bindend en niet rechtstreeks toepasselijk. Ze zijn enkel bindend voor
lidstaten wat het te bereiken resultaat betreft. Ze moeten de nodige maatregelen nemen
om richtlijn in het nationaal recht te voeren m.a.w. omzetten in nationale wetgeving.
2.3. Uitweiding over de rechtbanken
De vrederechter
De vrederechter is bevoegd voor burgerlijke zaken over minder dan €2500 en aantal
specifieke geschillen zoals burenruzie en huurzaken, ongeacht het bedrag. Hoger beroep
kan ingesteld worden tegen zijn vonnissen bij de rechtbank van eerste aanleg als het
over meer dan €1.860 gaat. Is het minder, beslist de vrederechter in eerste en laatste
aanleg, dus geen hoger beroep, wel cassatieberoep bij het Hof van Cassatie.
De politierechtbank
De politierechtbank is in strafzaken bevoegd voor overtredingen, dus de minst zware
misdrijven. Ze worden bestraft met gevangenisstraf van 1 tot 7 dagen of werkstraf van 20
tot 45 uur of geldboete van min. €1 tot €25.
Ze zijn ook bevoegd voor verkeersmisdrijven en burgerlijke vorderingen die daar gevolg
van zijn. (Bijv. schadevergoeding) In strafzaken kan er in beroep gaan tegen de uitspraak
bij e correctionele rechtbank, in burgerlijke zaken bij burgerlijke rechtbank, tenzij het
over minder dan €1860 gaat. In dat geval is hoger beroep onmogelijk en beslist de eerste
en laatste aanleg, maar Hof van Cassatie blijft mogelijk.
De rechtbank van eerste aanleg
De rechtbank van eerste aanleg bestaat uit drie afdelingen:
1) De burgerlijke rechtbank
Die is bevoegd voor burgerlijke geschillen die over meer dan €2500 gaan en
specifieke gevallen. Tegen de uitspraken van de burgerlijke rechtbank kan in beroep
gegaan worden bij burgerlijke kamer van het hof van beroep. De burgerlijke
rechtbank treedt soms op als beroepsinstantie tegen vonnissen van de vrederechter
en van de politierechtbank (burgerlijke vorderingen).
2) De correctionele rechtbank
Deze is ins strafzaken bevoegd voor wanmisdrijven (misdrijven die zwaarder zijn dan
overtredingen, maar minder zwaar dan misdaden). Ze worden bestraft met
gevangenisstraf van min. 8 dagen, max. 5 jaar of werkstraf van min. 45 uur, max. 300
uur of geldboete van min. 26 euro.
Samenvatting Inleiding Rechtspraktijk
1. Inleiding
1.1. Wat is recht?
Regels = wat we verondersteld worden te doen, om goed te doen
Die regels ≠ rechtsregels
Wat maakt regels rechtsregels?
Het feit dat ze worden afgedwongen door een bevoegde politieke autoriteit, bijv. de
koning, president, dictator, volksvertegenwoordiger…
1.2. Waar komt recht vandaan?
Het recht is uitgevonden door de mens. Voor de uitvinden werden geschillen fysiek
uitgevochten, ook wel “natuurtoestand” genoemd. Die werd gekenmerkt door een
oorlog van allen tegen allen en door het feit dat de ene mens een wolf is voor de andere.
Het recht is uitgevonden om het leven aangenamer te maken.
2. Waar vinden we het recht? Welke zijn de bronnen van het recht?
2.1. De nationale rechtsorde
We vinden het recht op drieplaatsen.
A. Wetgeving
De wetgeving is het recht gemaakt door de wetgever. Er zijn meerdere soorten
wetgevers. De belangrijkste is het parlement. In België hebben we meerdere
parlementen: nationaal, Vlaams, Waals, Brussels…Ze maken allemaal wetten in
ruime zin van het woord, ook al noemen we ze niet allemaal wetten. De wetten van
de gemeenschap/gewesten noemen we decreten. Enkel die van het federale
parlement noemen we wel wetten. Bij deze wetten spreken we ook van wetgeving in
enge zin. Tot de wetgeving in ruime zin van het woord behoren tevens Koninklijke
Besluiten, uitgevaardigd door de regering, besluiten van de gemeenschaps- en
gewestregeringen en besluiten van gemeenten en provincies. Alle wetten in ruime
zin verschijnen in het Belgisch Staatsblad. Er zijn er gigantisch veel. Ze bestaan uit
een opsomming van een artikels. Als ze heel uitgebreid zijn, noemen we ze
wetboeken. Bijv. Burgerlijk Wetboek, Gerechtelijk Wetboek…Uitgeverijen bundelen
de wetten en wetboeken in complicaties en die noemen codexen.
B. Rechtspraak
, 2
Als mensen een geschil hebben met elkaar en het niet opgelost geraakt, stappen ze
naar de rechter. Die zal het geschil oplossen door toepassing van gepaste
rechtsregels. Een
rechtsregel is een
algemene abstracte
regel en de rechter
zal die toepassen op
het geval dat hem
wordt voorgelegd.
Zijn uitspraak noemt
men een vonnis of
arrest. Ze moeten
zich aan de wet
houden, maar
wetteksten regelen
niet alles en zijn soms
onduidelijk. Toch zal
de rechter een uitspraak doen door het interpreteren van de wet. Zo vormen de
uitspraken een tweede bron van recht.
Voorbeeld:
Rechtspraak is dus een bron van recht.
C. Rechtsleer, of de doctrine
Dit is de derde bron van recht. Het betreft geschriften van juristen over het recht. Ze
bestuderen uitspraken van rechters en geven erop commentaar die een noot kan zijn
bij vonnis of arrest. Het kan ook gaan om een overzicht/samenvatting van de
rechtspraak omtrent een bepaald thema gedurende een bepaalde periode.
Juristen schrijven ook commentaren bij wetten.
Van de drie bronnen is wetgeving de belangrijkste. Het is de primaire bron van recht.
Rechtspraak en rechtsleer zijn secundaire bronnen van recht. Er is een wisselwerking
tussen de 3. De wetgever kan zich zo bij aanpassen van slechte wetgeving laten
inspireren door wat rechtsleer erover schrijft. De wetgever zal ingrijpen als de
rechter in geval van onduidelijke wetgeving in een richting gaat die hem niet zint.
2.2. De internationale rechtsorde
Als we niet naar de internationale dimensie van ons recht verwijzen is het overzicht niet
compleet. Het internationaal recht en Europees recht is een belangrijke bron voor ons
recht sinds WO2 en de invloed van het Europees recht neemt elke dag toe. De
meerderheid van onze wetgeving komt van Europa.
, 3
Dit is te zien bij de 4 vrijheden: vrijheid van verkeer van goederen, diensten, personen en
kapitalen. Dit vraagt een voortdurende wetgevende bezigheid die gericht is de
natuurlijke afscherming door eigen nationale overheden van eigen markten te
doorbreken. Zo wordt de impact van Europa op ons immens bijvoorbeeld
immigratiepolitiek. We mogen vrij emigreren naar alle lidstaten, maar ook op andere
domeinen is de invloed groot. Wetgeving over geluid van grasmachines, tweejarige
garantie op consumentenartikelen, gelijkheid man en vrouw…
Europa komt tussen via verordeningen of richtlijnen. Verordeningen zijn echt Europese
wetten, die op Europees niveau gestemd zijn en rechtstreeks bindend voor alle lidstaten.
Richtlijnen zijn niet bindend en niet rechtstreeks toepasselijk. Ze zijn enkel bindend voor
lidstaten wat het te bereiken resultaat betreft. Ze moeten de nodige maatregelen nemen
om richtlijn in het nationaal recht te voeren m.a.w. omzetten in nationale wetgeving.
2.3. Uitweiding over de rechtbanken
De vrederechter
De vrederechter is bevoegd voor burgerlijke zaken over minder dan €2500 en aantal
specifieke geschillen zoals burenruzie en huurzaken, ongeacht het bedrag. Hoger beroep
kan ingesteld worden tegen zijn vonnissen bij de rechtbank van eerste aanleg als het
over meer dan €1.860 gaat. Is het minder, beslist de vrederechter in eerste en laatste
aanleg, dus geen hoger beroep, wel cassatieberoep bij het Hof van Cassatie.
De politierechtbank
De politierechtbank is in strafzaken bevoegd voor overtredingen, dus de minst zware
misdrijven. Ze worden bestraft met gevangenisstraf van 1 tot 7 dagen of werkstraf van 20
tot 45 uur of geldboete van min. €1 tot €25.
Ze zijn ook bevoegd voor verkeersmisdrijven en burgerlijke vorderingen die daar gevolg
van zijn. (Bijv. schadevergoeding) In strafzaken kan er in beroep gaan tegen de uitspraak
bij e correctionele rechtbank, in burgerlijke zaken bij burgerlijke rechtbank, tenzij het
over minder dan €1860 gaat. In dat geval is hoger beroep onmogelijk en beslist de eerste
en laatste aanleg, maar Hof van Cassatie blijft mogelijk.
De rechtbank van eerste aanleg
De rechtbank van eerste aanleg bestaat uit drie afdelingen:
1) De burgerlijke rechtbank
Die is bevoegd voor burgerlijke geschillen die over meer dan €2500 gaan en
specifieke gevallen. Tegen de uitspraken van de burgerlijke rechtbank kan in beroep
gegaan worden bij burgerlijke kamer van het hof van beroep. De burgerlijke
rechtbank treedt soms op als beroepsinstantie tegen vonnissen van de vrederechter
en van de politierechtbank (burgerlijke vorderingen).
2) De correctionele rechtbank
Deze is ins strafzaken bevoegd voor wanmisdrijven (misdrijven die zwaarder zijn dan
overtredingen, maar minder zwaar dan misdaden). Ze worden bestraft met
gevangenisstraf van min. 8 dagen, max. 5 jaar of werkstraf van min. 45 uur, max. 300
uur of geldboete van min. 26 euro.
