Aardrijkskunde 4e jaar examen juni
4: over de grenzen van het klimaat
1) Waarom is de mens de oorzaak van de huidige klimaatverandering?
waterdamp (H₂O), koolstofdioxide (CO₂), methaan (CH₄) en lachgas (N₂O)
↳ de vier belangrijkste natuurlijke broeikasgassen
het weer = de toestand van de atmosfeer op een bepaalde plaats en een bepaald moment. Het wordt
bepaald door land, oceanen en ijskappen.
het klimaat = het gemiddelde van de weersomstandigheden in een bepaald gebied, over een periode
van 30 tot 40 jaar.
klimaatverandering = als de gemiddelde weersomstandigheden over een langere periode (minstens 30
jaar) wijzigen. Het meest opvallende signaal van de klimaatverandering dat we nu ervaren, is de
toename van de globale gemiddelde temperatuur.
leertekst
→ Bij het verbranden van fossiele brandstof en komen roetdeeltjes vrij, black carbon of dieselroet
genoemd. Roetdeeltjes blijven enkele dagen tot weken in de atmosfeer. De meeste roetdeeltjes hebben
een koelend effect doordat ze meer reflectie veroorzaken. Wanneer zwarte roetdeeltjes op ijs
neervallen, versnellen ze het smelten ervan.
- een positieve terugkoppeling (+) is een
terugkoppeling die de opwarming van de
aarde versnelt.
- naast positieve terugkoppelingen zijn er ook
negatieve terugkoppelingen (-). Deze
vertragen de opwarming van de aarde, ze
werken als een soort buffer.
door het verbranden van fossiele brandstoffen worden extra broeikasgassen uitgestoten. Meer warmte
wordt naar de aarde terug gestraald. Hierdoor ontstaat er meer waterdamp wat een versterkend effect
heeft op het stijgen van de temperatuur.
↳ de invloed heeft van het verbranden van fossiele brandstoffen op de stralingsbalans van het systeem
aarde?
CO₂, methaan, lachgas ...
↳ broeikasgassen die door menselijk toedoen worden uitgestoten
2) Waar zijn de antropogene bronnen van broeikasgassen te vinden?
verdamping (waterdamp), vulkanen (CO₂), moerassen (CH₄), ademhaling (CO ₂), vertering (CH ₄),
processen in de bodem (N₂O)
↳ voorbeelden van natuurlijke bronnen van broeikasgassen
antropogene bron van broeikasgas = broeikasgas afkomstig van menselijke activiteiten zoals de
verbranding van fossiele brandstoffen, landbouw, landgebruik, afvalverwerking en industrie
, er worden heel wat producten gemaakt die bedoeld zijn voor export naar andere landen. De uitstoot
van de producerende landen wordt als het ware verplaatst naar de landen die deze goederen
importeren. (bv. Rusland, India, China, …)
↳ landen die netto-exporteur zijn van CO₂
bepaalde landen die producten kopen en of handelen van landen die netto-exporteur zijn van CO ₂.(bv.
België, Japan, de Verenigde Staten, …)
↳ landen die netto-importeur zijn van CO₂
meer transport
meer inkomen → meer industrie → meer broeikasgassen
meer elektriciteit
meer landbouw
↳ de link tussen de uitstoot van broeikasgassen en de economische ontwikkeling
leertekst
→ CO₂ heeft een lange levensduur en kan zich verspreiden in de atmosfeer. Meer CO ₂ veroorzaakt
een opwarming die op zijn beurt ook meer waterdamp in de atmosfeer geeft en als gevolg meer
opwarming oplevert. Bovendien is de hoeveelheid antropogeen CO₂ veel hoger dan die van andere
broeikasgassen zoals methaan en lachgas en neemt de concentratie sneller toe.
3) Welke gevolgen heeft het versterkte broeikaseffect?
klimaatmodellen = ze worden permanent bijgestuurd, waarnemingen vullen de modellen verder aan.
Op die manier slagen de wetenschappers erin de voorspellingen steeds nauwkeuriger te maken. Een
factor van onzekerheid blijft evenwel steeds bestaan door de onvoorspelbare natuurverschijnselen, het
gedrag van mensen, …
een permafrostbodem = een bodem waarvan de temperatuur gedurende twee jaar of langer niet boven
0 °C komt. Gewoonlijk komen dergelijke bodems voor in gebieden waar de gemiddelde jaarlijkse
luchttemperatuur onder 0 °C blijft. Enkel de bovenste 30 tot 100 cm van de bodem ontdooit tijdens de
zomer. In de winter bevriest deze toplaag opnieuw: de bodemtemperatuur en de luchttemperatuur
evolueren samen. De dikte van de permafrost varieert van enkele meters tot 150 meter.
leertekst
→ Oceanen nemen meer dan 90% van de energie (warmte) op die geproduceerd wordt door de
aanwezigheid van extra broeikasgassen in de atmosfeer. Ze spelen daardoor een bufferende (-) rol bij
klimaatopwarming door het versterkt broeikaseffect. De energie wordt door oceaanstromingen
verspreid over de planeet. De bovenste meters van de oceanen slaan evenveel energie op als de hele
atmosfeer. Een tijd lang kan de oceaan energie opnemen zonder het water op te warmen. Uit recent
onderzoek blijkt dat de stroming van zeewater kan wijzigen als het opwarmt of zoeter wordt door de
instroom van smeltwater van gletsjers. Koud en zout zeewater zinkt in het noordpoolgebied naar
beneden en zet een complexe stroming in de oceanen in gang dat opgewarmd water richting onze
contreien stuwt.
door het opwarmen van oceanen vermindert het zuurstofgehalte. De biodiversiteit daalt hierdoor. Door
het opwarmen van oceanen verbleken koraalriffen of sterven ze zelfs af. De biodiversiteit zal dalen
vermits koralen een belangrijke schakel in veel ecosystemen zijn.
4: over de grenzen van het klimaat
1) Waarom is de mens de oorzaak van de huidige klimaatverandering?
waterdamp (H₂O), koolstofdioxide (CO₂), methaan (CH₄) en lachgas (N₂O)
↳ de vier belangrijkste natuurlijke broeikasgassen
het weer = de toestand van de atmosfeer op een bepaalde plaats en een bepaald moment. Het wordt
bepaald door land, oceanen en ijskappen.
het klimaat = het gemiddelde van de weersomstandigheden in een bepaald gebied, over een periode
van 30 tot 40 jaar.
klimaatverandering = als de gemiddelde weersomstandigheden over een langere periode (minstens 30
jaar) wijzigen. Het meest opvallende signaal van de klimaatverandering dat we nu ervaren, is de
toename van de globale gemiddelde temperatuur.
leertekst
→ Bij het verbranden van fossiele brandstof en komen roetdeeltjes vrij, black carbon of dieselroet
genoemd. Roetdeeltjes blijven enkele dagen tot weken in de atmosfeer. De meeste roetdeeltjes hebben
een koelend effect doordat ze meer reflectie veroorzaken. Wanneer zwarte roetdeeltjes op ijs
neervallen, versnellen ze het smelten ervan.
- een positieve terugkoppeling (+) is een
terugkoppeling die de opwarming van de
aarde versnelt.
- naast positieve terugkoppelingen zijn er ook
negatieve terugkoppelingen (-). Deze
vertragen de opwarming van de aarde, ze
werken als een soort buffer.
door het verbranden van fossiele brandstoffen worden extra broeikasgassen uitgestoten. Meer warmte
wordt naar de aarde terug gestraald. Hierdoor ontstaat er meer waterdamp wat een versterkend effect
heeft op het stijgen van de temperatuur.
↳ de invloed heeft van het verbranden van fossiele brandstoffen op de stralingsbalans van het systeem
aarde?
CO₂, methaan, lachgas ...
↳ broeikasgassen die door menselijk toedoen worden uitgestoten
2) Waar zijn de antropogene bronnen van broeikasgassen te vinden?
verdamping (waterdamp), vulkanen (CO₂), moerassen (CH₄), ademhaling (CO ₂), vertering (CH ₄),
processen in de bodem (N₂O)
↳ voorbeelden van natuurlijke bronnen van broeikasgassen
antropogene bron van broeikasgas = broeikasgas afkomstig van menselijke activiteiten zoals de
verbranding van fossiele brandstoffen, landbouw, landgebruik, afvalverwerking en industrie
, er worden heel wat producten gemaakt die bedoeld zijn voor export naar andere landen. De uitstoot
van de producerende landen wordt als het ware verplaatst naar de landen die deze goederen
importeren. (bv. Rusland, India, China, …)
↳ landen die netto-exporteur zijn van CO₂
bepaalde landen die producten kopen en of handelen van landen die netto-exporteur zijn van CO ₂.(bv.
België, Japan, de Verenigde Staten, …)
↳ landen die netto-importeur zijn van CO₂
meer transport
meer inkomen → meer industrie → meer broeikasgassen
meer elektriciteit
meer landbouw
↳ de link tussen de uitstoot van broeikasgassen en de economische ontwikkeling
leertekst
→ CO₂ heeft een lange levensduur en kan zich verspreiden in de atmosfeer. Meer CO ₂ veroorzaakt
een opwarming die op zijn beurt ook meer waterdamp in de atmosfeer geeft en als gevolg meer
opwarming oplevert. Bovendien is de hoeveelheid antropogeen CO₂ veel hoger dan die van andere
broeikasgassen zoals methaan en lachgas en neemt de concentratie sneller toe.
3) Welke gevolgen heeft het versterkte broeikaseffect?
klimaatmodellen = ze worden permanent bijgestuurd, waarnemingen vullen de modellen verder aan.
Op die manier slagen de wetenschappers erin de voorspellingen steeds nauwkeuriger te maken. Een
factor van onzekerheid blijft evenwel steeds bestaan door de onvoorspelbare natuurverschijnselen, het
gedrag van mensen, …
een permafrostbodem = een bodem waarvan de temperatuur gedurende twee jaar of langer niet boven
0 °C komt. Gewoonlijk komen dergelijke bodems voor in gebieden waar de gemiddelde jaarlijkse
luchttemperatuur onder 0 °C blijft. Enkel de bovenste 30 tot 100 cm van de bodem ontdooit tijdens de
zomer. In de winter bevriest deze toplaag opnieuw: de bodemtemperatuur en de luchttemperatuur
evolueren samen. De dikte van de permafrost varieert van enkele meters tot 150 meter.
leertekst
→ Oceanen nemen meer dan 90% van de energie (warmte) op die geproduceerd wordt door de
aanwezigheid van extra broeikasgassen in de atmosfeer. Ze spelen daardoor een bufferende (-) rol bij
klimaatopwarming door het versterkt broeikaseffect. De energie wordt door oceaanstromingen
verspreid over de planeet. De bovenste meters van de oceanen slaan evenveel energie op als de hele
atmosfeer. Een tijd lang kan de oceaan energie opnemen zonder het water op te warmen. Uit recent
onderzoek blijkt dat de stroming van zeewater kan wijzigen als het opwarmt of zoeter wordt door de
instroom van smeltwater van gletsjers. Koud en zout zeewater zinkt in het noordpoolgebied naar
beneden en zet een complexe stroming in de oceanen in gang dat opgewarmd water richting onze
contreien stuwt.
door het opwarmen van oceanen vermindert het zuurstofgehalte. De biodiversiteit daalt hierdoor. Door
het opwarmen van oceanen verbleken koraalriffen of sterven ze zelfs af. De biodiversiteit zal dalen
vermits koralen een belangrijke schakel in veel ecosystemen zijn.
