Hoofdstuk 12 Sportpsychologie De keerzijde van sport
Agressie
-> Ligt slechts ten dele op gebied van sportpsychologie. Deels ook op sociaal-cultureel gebied
-> Komt relatief vaak voor bij sportwedstrijden
Geweld en agressie twee verschillende dingen
Geweld -> Acties die met grote kracht worden uitgevoerd en tot doel hebben veel schade
toe te brengen.
Agressie -> Gedrag dat de bedoeling heeft anderen schade toe te brengen, fysiek of
psychisch, maar dat hoeft niet per se gewelddadig te zijn.
Onderscheid in agressie
- Vijandige agressie
-> Reactie op specifieke stimuli
-> Doel is alleen een ander schade toebrengen
-> Is impulsief en direct. Komt voort uit kwaadheid
VB: Iemand slaan nadat hij een harde overtreding maakt
- Instrumentele agressie
-> Agressie wordt ingezet als middel om een ander doel dan het beschadigen van een
persoon te bereiken.
-> Wordt niet door emoties (woede) beheerst.
-> Planmatige overwegingen spelen belangrijke rol
VB: Onderuit halen doorgebroken speler, intimideren tegenstander door veel overtredingen
te maken
- Assertief gedrag
-> Lijkt op agressie, maar blijft binnen de regels van het spel
VB: Bodycheck bij ijshockey, schouderduw bij voetbal, linkse directe bij boksen.
Drie belangrijkste verschillen tussen vijandige en instrumentele agressie
1. Het doel (schade toebrengen, of middel om ander doel te bereiken)
2. De aan- of afwezigheid van kwaadheid
3. Impulsiviteit van het gedrag (impulsief en automatisch of planmatig en geconcentreerd)
Verschillende varianten agressie te beschrijven en te verklaren door knowledge structures
Knowledge structures -> Scripts. Bevatten veel informatie over hoe mensen in bepaalde
situaties reageren
- Als iemand heeft geleerd in een bepaalde situatie met vijandige agressie te reageren, zal hij
vaker zo’n script gebruiken.
Theorieën over agressief gedrag
1. Psychodynamische theorieën
-> Bron van agressie ligt bij interne krachten, zoals driften, impulsen en instincten
, -> Mensen hebben bron van agressieve impulsen die op gezette tijden tot uiting moeten
worden gebracht
-> Kunnen in goede banen worden geleid door agressie te kanaliseren of ritualiseren
2. Frustratie-agressiehypothese
-> Frustratie leidt tot agressie
-> Frustratie heeft als betekenis blokkeren van doelgericht gedrag.
-> Als iemand in dat gedrag gefrustreerd wordt (wordt tegengewerkt), reageert hij agressief
-> Is later aangepast vanwege groot aantal uitzonderingen op frustratie-agressieregel
3. Theorie van het sociaal leren
-> Al het gedrag, ook agressief gedrag, is geleerd
-> Agressieve gedragingen worden geleerd door observatie van agressie en/of door directe
ervaring.
-> Straf en beloning spelen belangrijke rol
Factoren van invloed op agressie
1. Persoonskenmerken
-> Morele ontwikkeling
Drie stadia: Iemands beslissing of iets kan bepaald door beloning of straf, Beslissing
ingegeven door normen en verwachtingen van de groep, Beslissingen gebaseerd op
algemene morele principes die iemand zich eigen maakt.
2. Morele sfeer in het team
-> Als spelers het idee hebben dat agressie acceptabel is, zijn ze ook toleranter daarin en
verwachten ze meer agressie te gebruiken
3. Gedrag van de coach
-> Speelt een belangrijke rol bij creëren morele atmosfeer. Wanneer motivatieklimaat meer
wedijverklimaat is
4. Uit- of thuiswedstrijd
-> Uitspelende ploegen vertonen meer agressief gedrag (bij voetbal). Bij andere sporten
minder duidelijk. Verliezende ploeg maakt meer overtredingen. Verlies of winst staat niet
geheel los van uit- of thuiswedstrijd en uitkomsten worden beschouwd als ondersteuning
frustratie-agressiehypothese.
5. Spelregels en interpretatieruimte met aantal persoonlijke duels en ruimte
-> Elke sport heeft andere regels. Handbal agressiever dan basketbal door strengere regels
basketbal en kleine ruimte handbal
Blessures
-> Kwetsuur dat iemand oploopt tijdens het sporten waardoor er minstens aan één training
of wedstrijd niet kan worden deelgenomen
Model van Williams en Andersen (1998)
Agressie
-> Ligt slechts ten dele op gebied van sportpsychologie. Deels ook op sociaal-cultureel gebied
-> Komt relatief vaak voor bij sportwedstrijden
Geweld en agressie twee verschillende dingen
Geweld -> Acties die met grote kracht worden uitgevoerd en tot doel hebben veel schade
toe te brengen.
Agressie -> Gedrag dat de bedoeling heeft anderen schade toe te brengen, fysiek of
psychisch, maar dat hoeft niet per se gewelddadig te zijn.
Onderscheid in agressie
- Vijandige agressie
-> Reactie op specifieke stimuli
-> Doel is alleen een ander schade toebrengen
-> Is impulsief en direct. Komt voort uit kwaadheid
VB: Iemand slaan nadat hij een harde overtreding maakt
- Instrumentele agressie
-> Agressie wordt ingezet als middel om een ander doel dan het beschadigen van een
persoon te bereiken.
-> Wordt niet door emoties (woede) beheerst.
-> Planmatige overwegingen spelen belangrijke rol
VB: Onderuit halen doorgebroken speler, intimideren tegenstander door veel overtredingen
te maken
- Assertief gedrag
-> Lijkt op agressie, maar blijft binnen de regels van het spel
VB: Bodycheck bij ijshockey, schouderduw bij voetbal, linkse directe bij boksen.
Drie belangrijkste verschillen tussen vijandige en instrumentele agressie
1. Het doel (schade toebrengen, of middel om ander doel te bereiken)
2. De aan- of afwezigheid van kwaadheid
3. Impulsiviteit van het gedrag (impulsief en automatisch of planmatig en geconcentreerd)
Verschillende varianten agressie te beschrijven en te verklaren door knowledge structures
Knowledge structures -> Scripts. Bevatten veel informatie over hoe mensen in bepaalde
situaties reageren
- Als iemand heeft geleerd in een bepaalde situatie met vijandige agressie te reageren, zal hij
vaker zo’n script gebruiken.
Theorieën over agressief gedrag
1. Psychodynamische theorieën
-> Bron van agressie ligt bij interne krachten, zoals driften, impulsen en instincten
, -> Mensen hebben bron van agressieve impulsen die op gezette tijden tot uiting moeten
worden gebracht
-> Kunnen in goede banen worden geleid door agressie te kanaliseren of ritualiseren
2. Frustratie-agressiehypothese
-> Frustratie leidt tot agressie
-> Frustratie heeft als betekenis blokkeren van doelgericht gedrag.
-> Als iemand in dat gedrag gefrustreerd wordt (wordt tegengewerkt), reageert hij agressief
-> Is later aangepast vanwege groot aantal uitzonderingen op frustratie-agressieregel
3. Theorie van het sociaal leren
-> Al het gedrag, ook agressief gedrag, is geleerd
-> Agressieve gedragingen worden geleerd door observatie van agressie en/of door directe
ervaring.
-> Straf en beloning spelen belangrijke rol
Factoren van invloed op agressie
1. Persoonskenmerken
-> Morele ontwikkeling
Drie stadia: Iemands beslissing of iets kan bepaald door beloning of straf, Beslissing
ingegeven door normen en verwachtingen van de groep, Beslissingen gebaseerd op
algemene morele principes die iemand zich eigen maakt.
2. Morele sfeer in het team
-> Als spelers het idee hebben dat agressie acceptabel is, zijn ze ook toleranter daarin en
verwachten ze meer agressie te gebruiken
3. Gedrag van de coach
-> Speelt een belangrijke rol bij creëren morele atmosfeer. Wanneer motivatieklimaat meer
wedijverklimaat is
4. Uit- of thuiswedstrijd
-> Uitspelende ploegen vertonen meer agressief gedrag (bij voetbal). Bij andere sporten
minder duidelijk. Verliezende ploeg maakt meer overtredingen. Verlies of winst staat niet
geheel los van uit- of thuiswedstrijd en uitkomsten worden beschouwd als ondersteuning
frustratie-agressiehypothese.
5. Spelregels en interpretatieruimte met aantal persoonlijke duels en ruimte
-> Elke sport heeft andere regels. Handbal agressiever dan basketbal door strengere regels
basketbal en kleine ruimte handbal
Blessures
-> Kwetsuur dat iemand oploopt tijdens het sporten waardoor er minstens aan één training
of wedstrijd niet kan worden deelgenomen
Model van Williams en Andersen (1998)
