Samenvatting - les 13 verbintenissenrecht

Les 13: verbintenissenR

Overheidsaansprakelijkheid

Overzicht

- Resultaat van historische ontwikkeling die leidde tot aanvaarding van de
overhiedsaansprakelijkheid

Immuniteit van de overheid van lange tijd het uitgangspunt

Klassiek tegenargument inzake de aansprakelijkheid van de overheid: de scheiding der
machten/ toetsing van de overheidshandelen was door burgerlijke rechten uitgesloten -> het
was niet de bedoeling dat de rechter zich ging moeien met overheidshandelingen

- Geen specifieke regels inzake overheidsaansprakelijkheid in boek 6 Bw

Los van de regels inzake de aansprakelijkheid voor personeelsleden en organen van de overheid

‘het beginsel dat overheden onderworpen zijn aan dezelfde regels van burgerlijke
aansprakelijkheid als de bestuurden blijft van toepassing’

- Er zijn wel bijzonderheden om rekening mee te houden
- Driedelig onderscheid tussen:
1. Overheidsaansprakelijkheid voor de uitvoerende macht
2. Overheidsaansprakelijkheid voor de rechterlijke macht
3. Overheidsaansprakelijkheid voor de wetgevende macht
➔ Voor elk onrechtmatig gedrag van de drie machten kan de overheid aansprakelijk
worden gesteld
- De aansprakelijkheid voor het rechtmatig handelen van de overheid

De overheid kan in bepaalde gevallen ook vergoeding verschuldigd zijn die losstaat van
onrechtmatig handelen of een fout

Vb de plicht van de overheid een vergoeding te voorzien als ze een eigendom gaan onteigenen ->
de gw zegt dat als de overheid iemand onteigend die een vergoeding moet voorzien (ookal is
deze handeling rechtmatig)

- Aansprakelijkheid van de overheid voor personeelslden en organen
- De overheid kan ook aansprakelijk zijn voor gebrekkige zaken

Ze kunnen bewaarder zijn van een geberekkige zaak en de bewaarder van zo een zaak kan
hiervoor aansprkaleijk gesteld worden

Vb de overheid is bewaarder van de wegen en de weg is gebrekkig en iemand valt hierdoor met
de fiets en heeft schade -> dan kan de overheid daarvoor aansprakelijk stellen

, Aansprakelijkheid voor de uitvoerende macht (1)

- Tot 1920 was er een verregaande overheidsimmuniteit

De overheid was niet aansprakelijk voor handelingen in haar hoedanigheid van overheid

- Flandria-arrest van 5nov 1920: de aansprakelijkheid van de overheid

Een boom die was omgevallen bij een onderneming dat planten verkoopt en die onderneming
had door die boom dat was ongevallen schade geleden -> de boom stond op de grond van de
stad Brugge -> Flandria (slachtoffer) verwijt Brugge dat zij niet het nodige hadden gedaan om die
boom weg te halen of te onderhouden zodat ze niet zou zijn omgevallen -> als een fout kan
worden aangetoond van een overheid (de stad brugge) en de fout heeft schade veroorzaakt kan
kan de overheid aansprakelijk worden gesteld en gehouden zijn tot schadeherstel

- Sindsdien is er een verdere evolutie in de rechtspraak in de zin van aansprakelijkheid van
de overheid
- De toepassing van het foutbegrip op de overheid
- Toepassing van gemeenrechtelijk foutbegrip (art. 6.6 Bw)

1: de schending van de algemene zorgvuldigheidsnorm (het belang van de concrete
omstandigheden)

2: de schending van een wettelijk gebod of verbod -> er is discussie of de schending van een
gebod of verbod steeds automatisch gelijk staat met een fout (in sommige rechtspraak hanteert
men de eenheidstheorie = als de overheid een wettelijk gebof of verbod schendt is die
automatisch een fout begaan MAAR andere rechtspraak zegt dat we steeds toch de
zorgvuldigheids controle moeten doen zelf al heeft de overheid een fout begaan = kijken of een
normaal zorgvuldige overheid ook die fout had gemaakt)

- Rechtvaardigheidsgronden zoals onoverwinnelijke dwaling kunnen toepassing vinden
- Marginale toetsing inzake de fout? -> hier is discussie rond

Een marginale toetsing duidt aan dat het kennelijk/duidelijk moet zijn dat de overheid een fout
heeft begaan

Er is een zekere beleidsvrijheid voor de overheid -> wanneer een overheid beleid gaat voeren
moet zij keuzes maken en de ene zou dat op manier A doen en de ander op manier B – het is dus
niet omdat een overheid een beoordelingsvrijheid heeft en kiest voor manier A zullen zij niet
louter voor de keuze van de ene optie aansprakelijk kunnen worden geacht als later blijkt dat de
andere optie misschien beter was geweest

- Als de overheid een beslissing neemt die onwettig is -> dan kan men de vernietiging of
schorsing vragen bij de Raad van State
➢ Het vernietigingsarrest: erga omnes werking
Als de Raad van State beslist dat de administratieve handeling onwettig is -> dan gaat
men deze vernietigen en werkt dit erga omnes (= een fout)
Vb een overheidscontract wordt toegekend aan aannemer A en aannemer B zegt dat dit
niet wettig verlopen is -> aanemer B gaat naar de Raad van State en vraagt de vernietiging
van de toewijzingsbeslissing aan aannemer A -> de Raad van State bevestigt dat ze niet