Ruimtelijk beleid / omgevingsbeleid – Hans Leinfelder
1. Waarom ruimtelijk/omgevingsbeleid?
wit: bebouwd
zwart: openbare ruimte
Vlaanderen = Nevelstad of
horizontale metropool => we
hebben in de breedte gebouwd
ipv in de hoogte
Voordeel: open ruimte is al jd vlakbij, is heel versnipperd
Nadelen:
Tewerkstelling ligt vooral in steden => mensen die versnipperd wonen moeten
allemaal naar die plek => file => economische schade
Veel verharding
Versnipperde biodiversiteit, ook landbouw lijd hieronder
Duur voor overheid, iedereen moet aangesloten worden aan riool, drinkwater,
elektriciteit…
Verkavelingen die soms groter zijn dan het dorp zelf
Nederze ng => dorpen => natuur lijd daaronder
2050: bijna geen openbare ruimte meer
Vlaamse ruit: Antwerpen, Gent, Brussel
Ruimtebeslag: alle ruimte gebruikt voor intensieve
menselijke handelingen
Ook parken en tuinen die erbij horen tellen erbij
Open ruimte gebruikt voor landbouw & natuur horen
er niet bij
33% ruimtebeslag, 14% daarvan = verhard
85
,Urban Sprawl: normaal uit een stad => in Vlaanderen precies in elk dorpje
2/3 van de verharding = wegen, opri en & terrassen
1/3 van verharding is effec ef bebouwd
60% hiervan: woningen
30% van bebouwing in Vlaanderen bevindt zich in 13 000km linten
12% is verspreide bebouwing
+/- 40 van bebouwing situeert zich dus buiten kernen (ondermeer in gebieden die
belangrijk zijn voor waterberging en-infiltra e)
Hoe komt dat?
Vlaming bouwt graag, ook zo goed als elke plek is bebouwbaar (behalve aan rivieren)
Overheid deed sinds 19e E niets anders dan keuzes maken die tot versnippering leiden
Dagelijkse groei van ruimtebeslag van 6 ha/dag in 2015 naar 0 ha in 2040
Door hoger ruimtelijk rendement in huidig ruimtebeslag
Oppervlakte onder lijn = nog in te nemen open ruimte voor 2040
Ontstaan:
19e E: industrialisa e => Mensen van pla eland komen naar stad wonen
Elites: katholieken + liberalen dachten dat hun macht in gedrang kwam
Zij dachten: “al die arbeiders die daar gaan wonen, leiden tot communisme,
socialisme, opstanden” => elites waren bang => normaal zou je de stad lee aar
maken => zij probeerden die arbeiders uit de stad te halen => zorgen dat die veel
werk hee zodat die niet naar stad komen
3 strategieën om arbeiders buiten te houden
1. Mobiliteitsbeleid
Doel: bereikbaarheid & betaalbaarheid van woon-werkverplaatsingen
Infrastructuur
Goedkoop transport
‘sociale pendel’
Lange termijneffect: van ‘ruimtelijk sturen’ naar ‘ruimtelijk volgen’
Zodat iedereen makkelijk van huis naar fabriek konden & omgekeerd
Nadien hebben wij dat dicht tram & treinnetwerk omgezet naar dicht
wegennetwerk
2. Woonbeleid
Voor WO1: private huur = Napoleon = burgerlijk recht = vrije markt
19de E= bouw en alloca e van woningen = zuiver private aangelegenheid
Elke arbeider krijgt huis op pla eland met tuintje om daar te werken na de uren
voor groentjes
1989: eerste woonwet, na dodelijke rellen en stakingen in 1886
S muleren private woningbouw met:
Goedkope leningen
Belas ngvrijstellingen
86
, S muleren sparen (ASLK)
We elijk kader voor oprich ng SHM
ASLK: Algemeen Spaar & Lijf RenteKas => mensen sparen & in staat om eigen
huis te bouwen
1891: Rol rerum Novarum => eigendom
Paus: “hebben van eigen woning is mensenrecht”
In Nederland hee overheid veel huizen gebouwd, sociale woningen
Wij laten het op eigen ini a ef => liberaal
Maar ook socialisten gaan mee in dat verhaal
Ieder gezin moet huis met tuin hebben
Tuinwijken aan rand van de stad, dag van vandaag liggen die in de stad
Na WW2: 1948: Wet De Taeye => bouwpremie
Je mocht 90% van je loon lenen, nu 1/3
1949: Wet Brunfaut => financiering sociale huisves ng
Consensus:
Eigendom = oplossing
Sociale huur = aanvullend/residueel
Sociale woningen => voor de rest die geen eigendom kunnen betalen
1980: wonen wordt regionaal
No pathbreaking!
Pada ankelijkheid => je kiest voor een bepaald beleid waar je niet van kan
afwijken
Hoofdkeuze in Vlaanderen: ferme e, in-elas citeit in hoofden van mensen =>
normaalzucht
3. Geen (of te laat) ruimtelijk beleid
Gewestplan: opgemaakt in jaren ’70
=> voordien kon je overal bouwen =>
te laat opgemaakt
Vroeger enkel vergunning nodig als je
in bebouwde kom bouwde
2. Ruimtelijk beleid of ruimtelijke ordening
Bewust ingrijpen door overheid
Beleidsvoorbereiding
Beleidsuitvoering
Ingrijpen in de ruimtelijke ontwikkeling
Behoud en verbetering ruimtelijke kwaliteit
Via fysieke maatregelen of via regelgeving
Fysiek: aanleg van weg, a reken gebouw
Regelgeving: opmaak van bestemmingsplan of regelgeving
87
1. Waarom ruimtelijk/omgevingsbeleid?
wit: bebouwd
zwart: openbare ruimte
Vlaanderen = Nevelstad of
horizontale metropool => we
hebben in de breedte gebouwd
ipv in de hoogte
Voordeel: open ruimte is al jd vlakbij, is heel versnipperd
Nadelen:
Tewerkstelling ligt vooral in steden => mensen die versnipperd wonen moeten
allemaal naar die plek => file => economische schade
Veel verharding
Versnipperde biodiversiteit, ook landbouw lijd hieronder
Duur voor overheid, iedereen moet aangesloten worden aan riool, drinkwater,
elektriciteit…
Verkavelingen die soms groter zijn dan het dorp zelf
Nederze ng => dorpen => natuur lijd daaronder
2050: bijna geen openbare ruimte meer
Vlaamse ruit: Antwerpen, Gent, Brussel
Ruimtebeslag: alle ruimte gebruikt voor intensieve
menselijke handelingen
Ook parken en tuinen die erbij horen tellen erbij
Open ruimte gebruikt voor landbouw & natuur horen
er niet bij
33% ruimtebeslag, 14% daarvan = verhard
85
,Urban Sprawl: normaal uit een stad => in Vlaanderen precies in elk dorpje
2/3 van de verharding = wegen, opri en & terrassen
1/3 van verharding is effec ef bebouwd
60% hiervan: woningen
30% van bebouwing in Vlaanderen bevindt zich in 13 000km linten
12% is verspreide bebouwing
+/- 40 van bebouwing situeert zich dus buiten kernen (ondermeer in gebieden die
belangrijk zijn voor waterberging en-infiltra e)
Hoe komt dat?
Vlaming bouwt graag, ook zo goed als elke plek is bebouwbaar (behalve aan rivieren)
Overheid deed sinds 19e E niets anders dan keuzes maken die tot versnippering leiden
Dagelijkse groei van ruimtebeslag van 6 ha/dag in 2015 naar 0 ha in 2040
Door hoger ruimtelijk rendement in huidig ruimtebeslag
Oppervlakte onder lijn = nog in te nemen open ruimte voor 2040
Ontstaan:
19e E: industrialisa e => Mensen van pla eland komen naar stad wonen
Elites: katholieken + liberalen dachten dat hun macht in gedrang kwam
Zij dachten: “al die arbeiders die daar gaan wonen, leiden tot communisme,
socialisme, opstanden” => elites waren bang => normaal zou je de stad lee aar
maken => zij probeerden die arbeiders uit de stad te halen => zorgen dat die veel
werk hee zodat die niet naar stad komen
3 strategieën om arbeiders buiten te houden
1. Mobiliteitsbeleid
Doel: bereikbaarheid & betaalbaarheid van woon-werkverplaatsingen
Infrastructuur
Goedkoop transport
‘sociale pendel’
Lange termijneffect: van ‘ruimtelijk sturen’ naar ‘ruimtelijk volgen’
Zodat iedereen makkelijk van huis naar fabriek konden & omgekeerd
Nadien hebben wij dat dicht tram & treinnetwerk omgezet naar dicht
wegennetwerk
2. Woonbeleid
Voor WO1: private huur = Napoleon = burgerlijk recht = vrije markt
19de E= bouw en alloca e van woningen = zuiver private aangelegenheid
Elke arbeider krijgt huis op pla eland met tuintje om daar te werken na de uren
voor groentjes
1989: eerste woonwet, na dodelijke rellen en stakingen in 1886
S muleren private woningbouw met:
Goedkope leningen
Belas ngvrijstellingen
86
, S muleren sparen (ASLK)
We elijk kader voor oprich ng SHM
ASLK: Algemeen Spaar & Lijf RenteKas => mensen sparen & in staat om eigen
huis te bouwen
1891: Rol rerum Novarum => eigendom
Paus: “hebben van eigen woning is mensenrecht”
In Nederland hee overheid veel huizen gebouwd, sociale woningen
Wij laten het op eigen ini a ef => liberaal
Maar ook socialisten gaan mee in dat verhaal
Ieder gezin moet huis met tuin hebben
Tuinwijken aan rand van de stad, dag van vandaag liggen die in de stad
Na WW2: 1948: Wet De Taeye => bouwpremie
Je mocht 90% van je loon lenen, nu 1/3
1949: Wet Brunfaut => financiering sociale huisves ng
Consensus:
Eigendom = oplossing
Sociale huur = aanvullend/residueel
Sociale woningen => voor de rest die geen eigendom kunnen betalen
1980: wonen wordt regionaal
No pathbreaking!
Pada ankelijkheid => je kiest voor een bepaald beleid waar je niet van kan
afwijken
Hoofdkeuze in Vlaanderen: ferme e, in-elas citeit in hoofden van mensen =>
normaalzucht
3. Geen (of te laat) ruimtelijk beleid
Gewestplan: opgemaakt in jaren ’70
=> voordien kon je overal bouwen =>
te laat opgemaakt
Vroeger enkel vergunning nodig als je
in bebouwde kom bouwde
2. Ruimtelijk beleid of ruimtelijke ordening
Bewust ingrijpen door overheid
Beleidsvoorbereiding
Beleidsuitvoering
Ingrijpen in de ruimtelijke ontwikkeling
Behoud en verbetering ruimtelijke kwaliteit
Via fysieke maatregelen of via regelgeving
Fysiek: aanleg van weg, a reken gebouw
Regelgeving: opmaak van bestemmingsplan of regelgeving
87
