samenvatting ontwikkelingspsychologie

ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE

H1 ONTWIKKELING VAN EMOTIES
1.1 INLEIDING
 behaviouristische visie
" merendeel ontstaat via conditionering
 cognitivistische visie
" ook plaats voor belang van behoeften en verlangens in het ontstaan
van emoties

1.2 STRUCTUUR VAN EMOTIONELE ONTWIKKELING
 sterke verbondenheid tussen emotionele en sociale ontwikkeling
" socio-emotionele ontwikkeling
 2 factoren
" Evolutie van eigen emoties
" Inzicht in emoties van anderen
" Beiden noodzakelijk voor gezonde ontwikkeling die mens toestaat
goed te functioneren in omgeving

1.3 EVOLUTIE VAN DE EIGEN GEVOELENS/EMOTIES

1.3.1 ZELFBEWUSTZIJN
Zuigeling

 Pasgeboren
" Geen onderscheid tussen zichzelf en buitenwereld
" Toch gevoelig voor omgeving
 Opwinding door sensomotorische ervaringen gekleurd door
(on)lust
 Na 2 maand
" Gevoelens worden duurzamer
 Stemmingen: opgeruimdheid – neerslachtigheid
 Na 3 maand
" Zintuigen ontwikkeld; ontdekking in buitenwereld
 Affectief leven, lustvol gekleurd
" 3 drijfveren
 Genotsdrang: lust herhaald, onlust vermeden
 Sensatiedrang: kijken en (mond-)voelen
 Activiteitsdrang: spel- en nabootsingdrang




1

,  Rond 6 maand
" Bewuster van andere mensen
 Ervaren gedifferentieerde gevoelens
 Drang om bij anderen te zijn

Peuter

 rond 1 jaar
" Deelnemen aan sociaal leven; meespelen met anderen
 Nieuwe differentiatie in gevoelens
" Zelfbewustzijn komt tot ontwikkeling
 Directe uitingen op wat zich in zijn omgeving voordoet
 Koppig, agressief, brutaal, affectie…

Kleuter

 Einde peuterfase
" Ontwikkeling van het ik-beleven
 Gevoelens over eigen bezit en dat van anderen
 Egocentrisme: alle gevoelens geconcentreerd op het eigen ik
 Ziet zichzelf als middelpunt van de wereld
 School
" Uitbreiding sociale contacten en gevoelens
 Gedwongen leren omgaan met diverse kinderen
" Kleuterjuf speelt belangrijke rol: vertrouwenspersoon
" Behoefte aan contact met leeftijdsgenoten
 Beïnvloeden sterk elkaars gedrag: actie – reactie
 3 à 4 jaar
" Prestatiedrang en initiatiefname
 Prestaties vergelijken met die van anderen en van daaruit
gemotiveerd om beter te doen
 Zelf meer initiatieven nemen
 Meisje wil vooral goedkeuring en lof - jongen prestatie
centraal
" Opgavenbewustzijn verwerven
 Onderscheid tussen wat ze willen bereiken en wat ze
verwachten te bereiken
 Zichzelf overschatten = confrontatie met mislukking en
teleurstelling en gaat twijfelen aan zichzelf (leidt tot
overcompensatie)
 Ondersteunen n stellen van haalbare doelstellingen




2

,Lagere schoolkind

 Eigen prestaties beoordelen
" Ontstaan van nieuwe reeks gevoelens
 Meer- en minderwaardigheidsgevoelens, schuldgevoelens,
spijt, schaamte
" Zelfwaardegevoel sterk verbonden met prestaties en wat ander
daarvan denkt
" Zeer gevoelig voor positieve en negatieve opmerkingen over
zichzelf
" Vergelijken met anderen leidt tot gevoelens over die ander
 Samenvattend
" Uitbreiding van sociale gevoelens
" Ontstaan morele gevoelens
" Gevoelens komen meer samen voor, zelf als ze tegenstrijdig zijn
" Gevoelens tonen nog weinig diepgang

 Duidelijk dat naast aangeboren temperament, sociale wereld belangrijke
functie heeft in ontstaan van emoties


1.3.2 EMOTIONELE ZELFREGULATIE

 Emotionele zelfregulatie
" De strategieën die we gebruiken om onze emoties aan te passen tot
een comfortabele intensiteit zodat we onze doelen kunnen bereiken

 Hersenontwikkeling
" Prefrontale hersenschors; emoties controleren
 Nauwelijks ontwikkeld bij baby
 Kleuters ontdekken dat ze iets anders kunnen doen en zo tot
andere gevoelens komen

 Probleemgerichte aanpak lagere schoolkinderen
" Onderscheid tussen probleemgerichte coping en emotiegerichte
coping
 Onaangename situatie veranderen indien mogelijk, anders
emoties toelaten

 Synaptische groei in prefrontale hersenzone (rond 12 jaar)

 Periode van synaptogenese in temporale hersenzone (rond 17 jaar)
" Meer verbanden leggen in taalgebied
" Adolescent is in staat complexe emoties om te zetten in taal




3

, 1.4 EVOLUTIE VAN INZICHT IN EMOTIES VAN ANDEREN

1.4.1 TEMPERAMENT (DRAGENDE FACTOR)

 Temperament is een aangeboren tendens om op prikkels te reageren
" Prikkels zowel van binnenuit als buitenaf
" Hoe hevig prikkel + hoe hevig daarmee omgegaan wordt

 Gerichtheid op prikkels van buitenaf is noodzakelijk om signalen van
andere mensen op te vangen en daarop te reageren


1.4.2 SOCIAL REFERENCING (KIJKEN)

 Baby zoekt steun bij volwassenen
" Eerst fysieke nabijheid
" Daarna begrijpt baby non-verbale signalen
 In onzekere situaties steun zoeken door kijken naar
verzorgingsfiguur

 Social referencing is het doelbewust zoeken naar info over de gevoelens
van anderen om onduidelijke omstandigheden en gebeurtenissen te
kunnen plaatsen
" Mogelijk door vroege vorm van empathie of enkel nodige info halen
uit waargenomen gezichtsuitdrukking


1.4.3 EMPATHIE (VOELEN)

 Empathie is een emotionele respons die correspondeert met de gevoelens
van een ander persoon

 Empathic distress (Hofman)
" Toestand van empathisch onbehagen die aan een empathische,
emotionele respons voorafgaat
" Vb. wnr je getuige bent van een situatie die voor een ander gênant
is, zal je zelf gevoel van onbehagen ervaren
" Baby’s ervaren dit wnr iemand in de buurt negatieve gevoelens uit
 Reactie op eigen gevoel, niet ten aanzien van de ander
 Later beginnen ze in te zien dat ook anderen gedrag kunnen
stellen met een bepaald doel voor ogen




4