Inhoud
Les 1: 7/02/2024: Introductie - Plaats van mens in de natuur ..................................................................4
Rol van mens in milieu ......................................................................................................................4
Wat is onze plaats in het milieu? ....................................................................................................4
Hoe uiten deze wereldbeelden zich in onze samenleving? ...............................................................4
Wat merken we op bij deze wereldbeelden? ....................................................................................4
Les 2: 19/02/2024: Hoe omgaan met complexiteit? ................................................................................5
Artikel 1: Culturele diversiteit & biodiversiteit voor een duurzame ontwikkeling.....................................5
Culturele diversiteit en biodiversiteit voor een duurzame ontwikkeling .................................................6
Biodiversiteit & duurzaamheid als wreedaardige grappen van een kleine elite ...................................6
Culturele diversiteit .......................................................................................................................7
Les 3: 26/02/2024: Hoe bereiken we verandering? ..................................................................................8
Duurzame ontwikkeling ....................................................................................................................8
Tijdlijn ..........................................................................................................................................8
Definitie duurzame ontwikkeling ....................................................................................................8
Killer Bambi .....................................................................................................................................9
Noden en generaties .....................................................................................................................9
Technocentrisch wereldbeeld ...................................................................................................... 11
Wie is de dominante ‘Anthropos’ .................................................................................................. 11
Stel: Geen milieu uitdagingen ...................................................................................................... 12
Les 4: 4/03/2024: Participatie en contextualisatie. ............................................................................... 13
Definitie duurzame ontwikkeling...................................................................................................... 13
Behoeften & kapitalen ................................................................................................................... 13
Wat zijn kapitalen? ...................................................................................................................... 13
Hoe omgaan met complexiteit? ....................................................................................................... 15
Complexe adaptieve systemen (CAS) ........................................................................................... 15
Wicked problem of CAS? (Besproken les 5) ................................................................................... 16
Interdisciplinariteit ......................................................................................................................... 17
Les 5: 11/03/2024: Stakeholderparticipatie ......................................................................................... 18
Welke rol kunnen wij spelen in verandering?..................................................................................... 18
Wat is participatie? ..................................................................................................................... 18
Wie zijn de stakeholders? ............................................................................................................ 18
Waarom stakeholderparticipatie? .................................................................................................... 19
Motivaties voor participatie.......................................................................................................... 20
Wat is stakeholderparticipatie? ....................................................................................................... 20
Les 6: 18/03/2024: Verandering (Case naar keuze) ............................................................................... 21
Artikel 2: Systeembreuk, Klimaatverandering en de imperiale levenswijze .......................................... 21
Hoe creëren we verandering? .......................................................................................................... 22
, Drie Soorten Verandering: Verandering, transitie of transformatie ...................................................... 22
Verandering (Change) .................................................................................................................. 22
Transitie ..................................................................................................................................... 23
Transformatie ............................................................................................................................. 24
Waarom is het belangrijk om het verschil te begrijpen? .................................................................. 25
Context is essentieel bij iedere verandering gericht op duurzaamheid ................................................ 25
Contextualisatie Duurzaamheid - praxis ....................................................................................... 25
Les 7: 15/04/2024: Sociale ecologie (Gastles Yano Truyers) .................................................................. 28
Introductie ..................................................................................................................................... 28
Keystone species ........................................................................................................................ 28
Social Ecology ............................................................................................................................ 28
Case studie: Wolf in België .............................................................................................................. 29
Biocultural approach................................................................................................................... 29
Maatschappelijk perspectief........................................................................................................ 31
Conflict, coexistence and human dimensions of wildlife ................................................................... 32
Conflict ...................................................................................................................................... 32
Coexistence ............................................................................................................................... 32
Perspectives on wildlife ............................................................................................................... 33
Les 8: 22/04/2024: Noord-zuid ............................................................................................................ 35
Gemeenschapskapitalen ............................................................................................................ 35
Oorzaken van Noord-Zuid kloof .................................................................................................... 36
Evolutie kolonisatie ..................................................................................................................... 36
Voorbeeld impact Globale Zuiden ................................................................................................ 36
Globale reactie op Noord-Zuid kloof ................................................................................................ 37
Greenwashing ................................................................................................................................ 37
Greenwashing, wat is dat? ........................................................................................................... 37
Waarom greenwashing? .............................................................................................................. 38
Uitvoerende greenwashing .......................................................................................................... 38
7 zonden van greenwashing: ........................................................................................................ 39
Les 9: 6/05/2024: Sociaal & ecologische systemen .............................................................................. 40
Artikel 3: Greenwashing: A rapid escape from sustainability or a slow transition? ............................... 40
Sociaalecologische systemen ......................................................................................................... 40
Verandering in visie ..................................................................................................................... 40
Definitie sociaalecologische systemen......................................................................................... 41
Sleutelconcepten binnen SES ...................................................................................................... 41
Sociaalecologische systemen en duurzaamheid ........................................................................... 41
Les 10: 13/05/2024: ........................................................................................................................... 43
Duurzaam of niet? .......................................................................................................................... 43
, Laatste vragen? .............................................................................................................................. 43
Examen ............................................................................................................................................. 44
, Les 1: 7/02/2024: Introductie - Plaats van mens in de natuur
Duurzame ontwikkeling, wat is het en wat is het niet?
Duurzame ontwikkeling is moeilijk, omdat onze samenleving niet
duurzaam is. Duurzame ontwikkeling bestaat in principe niet.
Wat zie je op de afbeelding?
De mens en de boom. Hoe meer de mens evolueert, hoe meer de
boom krimpt.
Rol van mens in milieu
Wat is onze plaats in het milieu?
Antropocentrisme: de idee dat de menselijke ervaring het beginpunt is van waaruit de wereld wordt
gestructureerd en georganiseerd.
Biocentrisme: het ethische wereldbeeld waarin alle levende wezens een inherente waarde hebben en
moreel behandeld moeten worden.
Ecocentrisme: het ethische wereldbeeld dat de waarde van alle levensvormen en ecosystemen
respecteert.
Verschil tussen bio- & ecocentrisme: terwijl biocentrisme zich richt op de intrinsieke waarde
van individuele organismen, legt ecocentrisme de nadruk op het behoud van de waarde en het
functioneren van hele ecosystemen.
Verschil duurzame ontwikkeling en duurzaamheid?: Duurzame ontwikkeling vertrekt uit
antropocentrische visie. Duurzaamheid probeert dit niet te doen.
Hoe uiten deze wereldbeelden zich in onze samenleving?
• WWF zet zich in voor alle levende wezens (biocentrisme)
• In een wetswijziging werd een bepaalde boom beschermd als rechtspersoon (biocentrisme)
• De natuur is een goed dat wij gebruiken om bv onze kachel mee aan te steken (antropocentrisme)
• Rivier in nieuw zeeland: moet beschermd worden, alles wat errond is moet ook beschermd worden,
dat er geen bomen omgedaan worden dat errond staan (ecocentrisch)
Wat merken we op bij deze wereldbeelden?
Diversiteit aan wereldbeelden toont aan dat er geen eenduidig 'juist' of 'fout' perspectief bestaat.
Onze individuele kijk op de wereld beïnvloedt hoe we deze wereld interpreteren en begrijpen.
Verschillende culturen hebben vaak verschillende wereldbeelden, wat leidt tot variatie in waarden,
overtuigingen en manieren van leven.
Hoewel bewustwording belangrijk is, leidt dit niet altijd tot gedragsverandering. Mensen kunnen
weliswaar milieuproblemen en ethische kwesties erkennen, maar het aanpassen van gedrag blijft vaak
moeilijk vanwege diepgewortelde gewoonten en sociale structuren. Daarom geven mensen vaak de
voorkeur aan geleidelijke veranderingen boven snelle en radicale omwentelingen, omdat dit
gemakkelijker te accepteren en uit te voeren is.
“Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoefte van de huidige generatie zonder
daarmee voor toekomstige generaties de mogelijkheden in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te
voorzien” ‘”Our common future”, Brundtland,1987’
Eerste expliciete uiting van de negatieve impact van de mens op het milieu werd onder de aandacht
gebracht door Rachel Carson in 1962 met het boek ‘Silent Spring’
Les 1: 7/02/2024: Introductie - Plaats van mens in de natuur ..................................................................4
Rol van mens in milieu ......................................................................................................................4
Wat is onze plaats in het milieu? ....................................................................................................4
Hoe uiten deze wereldbeelden zich in onze samenleving? ...............................................................4
Wat merken we op bij deze wereldbeelden? ....................................................................................4
Les 2: 19/02/2024: Hoe omgaan met complexiteit? ................................................................................5
Artikel 1: Culturele diversiteit & biodiversiteit voor een duurzame ontwikkeling.....................................5
Culturele diversiteit en biodiversiteit voor een duurzame ontwikkeling .................................................6
Biodiversiteit & duurzaamheid als wreedaardige grappen van een kleine elite ...................................6
Culturele diversiteit .......................................................................................................................7
Les 3: 26/02/2024: Hoe bereiken we verandering? ..................................................................................8
Duurzame ontwikkeling ....................................................................................................................8
Tijdlijn ..........................................................................................................................................8
Definitie duurzame ontwikkeling ....................................................................................................8
Killer Bambi .....................................................................................................................................9
Noden en generaties .....................................................................................................................9
Technocentrisch wereldbeeld ...................................................................................................... 11
Wie is de dominante ‘Anthropos’ .................................................................................................. 11
Stel: Geen milieu uitdagingen ...................................................................................................... 12
Les 4: 4/03/2024: Participatie en contextualisatie. ............................................................................... 13
Definitie duurzame ontwikkeling...................................................................................................... 13
Behoeften & kapitalen ................................................................................................................... 13
Wat zijn kapitalen? ...................................................................................................................... 13
Hoe omgaan met complexiteit? ....................................................................................................... 15
Complexe adaptieve systemen (CAS) ........................................................................................... 15
Wicked problem of CAS? (Besproken les 5) ................................................................................... 16
Interdisciplinariteit ......................................................................................................................... 17
Les 5: 11/03/2024: Stakeholderparticipatie ......................................................................................... 18
Welke rol kunnen wij spelen in verandering?..................................................................................... 18
Wat is participatie? ..................................................................................................................... 18
Wie zijn de stakeholders? ............................................................................................................ 18
Waarom stakeholderparticipatie? .................................................................................................... 19
Motivaties voor participatie.......................................................................................................... 20
Wat is stakeholderparticipatie? ....................................................................................................... 20
Les 6: 18/03/2024: Verandering (Case naar keuze) ............................................................................... 21
Artikel 2: Systeembreuk, Klimaatverandering en de imperiale levenswijze .......................................... 21
Hoe creëren we verandering? .......................................................................................................... 22
, Drie Soorten Verandering: Verandering, transitie of transformatie ...................................................... 22
Verandering (Change) .................................................................................................................. 22
Transitie ..................................................................................................................................... 23
Transformatie ............................................................................................................................. 24
Waarom is het belangrijk om het verschil te begrijpen? .................................................................. 25
Context is essentieel bij iedere verandering gericht op duurzaamheid ................................................ 25
Contextualisatie Duurzaamheid - praxis ....................................................................................... 25
Les 7: 15/04/2024: Sociale ecologie (Gastles Yano Truyers) .................................................................. 28
Introductie ..................................................................................................................................... 28
Keystone species ........................................................................................................................ 28
Social Ecology ............................................................................................................................ 28
Case studie: Wolf in België .............................................................................................................. 29
Biocultural approach................................................................................................................... 29
Maatschappelijk perspectief........................................................................................................ 31
Conflict, coexistence and human dimensions of wildlife ................................................................... 32
Conflict ...................................................................................................................................... 32
Coexistence ............................................................................................................................... 32
Perspectives on wildlife ............................................................................................................... 33
Les 8: 22/04/2024: Noord-zuid ............................................................................................................ 35
Gemeenschapskapitalen ............................................................................................................ 35
Oorzaken van Noord-Zuid kloof .................................................................................................... 36
Evolutie kolonisatie ..................................................................................................................... 36
Voorbeeld impact Globale Zuiden ................................................................................................ 36
Globale reactie op Noord-Zuid kloof ................................................................................................ 37
Greenwashing ................................................................................................................................ 37
Greenwashing, wat is dat? ........................................................................................................... 37
Waarom greenwashing? .............................................................................................................. 38
Uitvoerende greenwashing .......................................................................................................... 38
7 zonden van greenwashing: ........................................................................................................ 39
Les 9: 6/05/2024: Sociaal & ecologische systemen .............................................................................. 40
Artikel 3: Greenwashing: A rapid escape from sustainability or a slow transition? ............................... 40
Sociaalecologische systemen ......................................................................................................... 40
Verandering in visie ..................................................................................................................... 40
Definitie sociaalecologische systemen......................................................................................... 41
Sleutelconcepten binnen SES ...................................................................................................... 41
Sociaalecologische systemen en duurzaamheid ........................................................................... 41
Les 10: 13/05/2024: ........................................................................................................................... 43
Duurzaam of niet? .......................................................................................................................... 43
, Laatste vragen? .............................................................................................................................. 43
Examen ............................................................................................................................................. 44
, Les 1: 7/02/2024: Introductie - Plaats van mens in de natuur
Duurzame ontwikkeling, wat is het en wat is het niet?
Duurzame ontwikkeling is moeilijk, omdat onze samenleving niet
duurzaam is. Duurzame ontwikkeling bestaat in principe niet.
Wat zie je op de afbeelding?
De mens en de boom. Hoe meer de mens evolueert, hoe meer de
boom krimpt.
Rol van mens in milieu
Wat is onze plaats in het milieu?
Antropocentrisme: de idee dat de menselijke ervaring het beginpunt is van waaruit de wereld wordt
gestructureerd en georganiseerd.
Biocentrisme: het ethische wereldbeeld waarin alle levende wezens een inherente waarde hebben en
moreel behandeld moeten worden.
Ecocentrisme: het ethische wereldbeeld dat de waarde van alle levensvormen en ecosystemen
respecteert.
Verschil tussen bio- & ecocentrisme: terwijl biocentrisme zich richt op de intrinsieke waarde
van individuele organismen, legt ecocentrisme de nadruk op het behoud van de waarde en het
functioneren van hele ecosystemen.
Verschil duurzame ontwikkeling en duurzaamheid?: Duurzame ontwikkeling vertrekt uit
antropocentrische visie. Duurzaamheid probeert dit niet te doen.
Hoe uiten deze wereldbeelden zich in onze samenleving?
• WWF zet zich in voor alle levende wezens (biocentrisme)
• In een wetswijziging werd een bepaalde boom beschermd als rechtspersoon (biocentrisme)
• De natuur is een goed dat wij gebruiken om bv onze kachel mee aan te steken (antropocentrisme)
• Rivier in nieuw zeeland: moet beschermd worden, alles wat errond is moet ook beschermd worden,
dat er geen bomen omgedaan worden dat errond staan (ecocentrisch)
Wat merken we op bij deze wereldbeelden?
Diversiteit aan wereldbeelden toont aan dat er geen eenduidig 'juist' of 'fout' perspectief bestaat.
Onze individuele kijk op de wereld beïnvloedt hoe we deze wereld interpreteren en begrijpen.
Verschillende culturen hebben vaak verschillende wereldbeelden, wat leidt tot variatie in waarden,
overtuigingen en manieren van leven.
Hoewel bewustwording belangrijk is, leidt dit niet altijd tot gedragsverandering. Mensen kunnen
weliswaar milieuproblemen en ethische kwesties erkennen, maar het aanpassen van gedrag blijft vaak
moeilijk vanwege diepgewortelde gewoonten en sociale structuren. Daarom geven mensen vaak de
voorkeur aan geleidelijke veranderingen boven snelle en radicale omwentelingen, omdat dit
gemakkelijker te accepteren en uit te voeren is.
“Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoefte van de huidige generatie zonder
daarmee voor toekomstige generaties de mogelijkheden in gevaar te brengen om ook in hun behoeften te
voorzien” ‘”Our common future”, Brundtland,1987’
Eerste expliciete uiting van de negatieve impact van de mens op het milieu werd onder de aandacht
gebracht door Rachel Carson in 1962 met het boek ‘Silent Spring’
