Written by students who passed Immediately available after payment Read online or as PDF Wrong document? Swap it for free 4.6 TrustPilot
logo-home
Summary

Samenvatting praktische psychofarmacologie (2023-24)

Rating
4.7
(3)
Sold
26
Pages
168
Uploaded on
18-05-2024
Written in
2023/2024

Dit is een uitgebreide samenvatting van het vak 'Praktische Psychofarmacologie' gedoceerd door Prof. Dr. Ilse Smolders in het academiejaar aan de VUB. Het bevat uitgebreide notities vanuit de hoorcolleges, afbeeldingen en de powerpoint gebruikt door de prof. Succes!

Show more Read less
Institution
Course

Content preview

PRAKTISCHE PSYCHOFARMACOLOGIE
INHOUDSOPGAVE

Hoofdstuk 1: Inleiding ..................................................................................................................................... 8
1. Hersenen: Anatomie en functies van de hersenen .......................................................................................... 8
1.1. Cerebrum (telencephalon) – grote hersenen ........................................................................................... 8
1.1.1. Cortex cerebri .............................................................................................................................. 8
1.1.2. Prefrontale cortex ....................................................................................................................... 9
1.1.3. Primaire motorische cortex ......................................................................................................... 9
1.1.4. Secundaire motorische schors................................................................................................... 10
1.1.5. Primaire sensorische cortex ...................................................................................................... 10
1.1.6. Secundaire sensorische schors .................................................................................................. 10
1.1.7. Visuele cortex ............................................................................................................................ 11
1.1.8. Auditieve cortex ........................................................................................................................ 11
1.1.9. Gnostisch centrum .................................................................................................................... 11
1.2. Diencephalon .................................................................................................................................... 11
1.3. Hersenstam ....................................................................................................................................... 12
1.4. Cerebellum (kleine hersenen) ........................................................................................................... 12

2. Ruggenmerg .......................................................................................................................................... 12
2.1. Sensibel systeem voor zintuiglijke waarnemingen ........................................................................... 12
2.2. Motorisch systeem voor beweging ................................................................................................... 13
2.3. Limbisch systeem voor emotioneel gedrag ....................................................................................... 13
2.4. Nucleus accumbens of ventraal stratium .......................................................................................... 13
3. Neurotransmissie................................................................................................................................... 14
3.1. Klassieke anterograde neurotransmissie .......................................................................................... 14
3.1.1. Hoe communiceren zenuwcellen? ............................................................................................ 14
3.1.2. De actiepotentiaal ..................................................................................................................... 15
3.2. Synaptische neurotransmissie ........................................................................................................... 16
3.3. De klassieke neurotransmitters......................................................................................................... 16
3.4. Retrograde neurotransmissie (e.g. endocannabinoïden).................................................................. 17
3.5. Extrasynaptische neurotransmissie ................................................................................................... 17
4. Aangrijpingspunten voor psychofarmaca.............................................................................................. 18
4.1. Receptoren ........................................................................................................................................ 20
4.1.1. Affiniteit & intrisnsieke activiteit ............................................................................................... 22
4.2. Ionkanalen ......................................................................................................................................... 23
4.3. Enzymen ............................................................................................................................................ 24
4.4. Carriers of transporters ..................................................................................................................... 25
5. Mechanismen van neuromodulatie ....................................................................................................... 25
5.1. Desensitisatie .................................................................................................................................... 26
5.2. Down-regulatie .................................................................................................................................. 26
5.3. Up-regulatie....................................................................................................................................... 26

1

, 5.4. Supersensitiviteit ............................................................................................................................... 26

6. Neurotransmitters ................................................................................................................................. 27
6.1. Noradrenaline ................................................................................................................................... 28
6.1.1. Adrenaline (AD) ......................................................................................................................... 29
6.1.2. Adrenerge receptoren ............................................................................................................... 29
6.1.3. Signaaltransductie-mechanismen van adrenerge receptoren (GPCRs) ..................................... 30
6.1.4. Beëindiging van de effecten van NAD – (Re)Uptake ................................................................. 31
6.1.5. Re-uptake transporters voor monoamines NET, DAT en SERT .................................................. 32
6.1.6. Beëindiging van de effecten van NAD & adrenaline – Metabolisatie........................................ 32
6.1.7. NAD & adrenaline metabolisatie ............................................................................................... 33
6.1.8. Centrale adrenerge banen......................................................................................................... 33
6.1.9. Centrale NAD-erge banen vanaf de locus coeruleus ................................................................. 33
6.2. Dopamine .......................................................................................................................................... 34
6.2.1. dopaminerge zenuwbanen ........................................................................................................ 35
6.3. Serotonine (5HT) ............................................................................................................................... 36
6.3.1. Serotoninerge neurotransmissie ............................................................................................... 36
6.3.2. 5HTerge banen vanaf de raphe nucleus .................................................................................... 37
6.3.3. Serotonine receptoren overzicht .............................................................................................. 38

Hoofdstuk 2: Antidepressiva ......................................................................................................................... 39

1. Majeure depressie ......................................................................................................................................... 39
1.1. Symptomen ............................................................................................................................................ 39
1.2. In de hersenen........................................................................................................................................ 39
1.2.1. Serotoninerge neurotransmissie ..................................................................................................... 41
1.2.2. Noradrenerge neurotransmissie ..................................................................................................... 42
1.3. Neurobiologie van majeure depressie ................................................................................................... 43
1.3.1. Problemen met neuronale netwerkactiviteiten en monoaminerge neurotransmissie thv de
prefrontale cortex ..................................................................................................................................... 43
1.3.2. Problemen met hyperactiviteit van limbische regio’s zoals amygdala............................................ 43
1.3.3. Verminderde neurogenese en neuroplasticiteit ............................................................................. 44
1.3.4. Neuroinflammatie; inflammatiemediatoren zoals IL1b, TNFa beïnvloeden monoaminerge en
glutamaterge neurotransmissie en neuronale plasticiteit ........................................................................ 45
1.4. Behandeling van een depressie .............................................................................................................. 46
2. Behandeling van unipolaire majeure depressie met monoaminerge farmaca.............................................. 46
2.1. Heropnameremmers van noradrenaline, serotonine, dopamine .......................................................... 47
2.1.1. Niet-selectieve heropnameremmers .............................................................................................. 48
2.1.2. Selectieve heropnameremmers voor serotonine = SSRI’s .............................................................. 50
2.1.3. NRI’s = Selectieve noradrenaline reuptake inhibitor....................................................................... 55
2.2. Antidepressiva direct werkend op de receptoren .................................................................................. 56
2.2.1. Trazodon Nestrolan® ....................................................................................................................... 57
2.2.2. Mirtazapine, mianserine ................................................................................................................. 57
2.2.3. Agomelatine Valdoxan® .................................................................................................................. 57
2.2.4. Vortioxetine Brintellixâ (10 mg een maal per dag).......................................................................... 58
2.3. Mono-amine-oxidase-inhibitoren .......................................................................................................... 58
3. Behandeling Glutamaterge middelen bij een unipolaire majeure depressie ................................................. 60
3.1. Werkingsmechanisme esketamine......................................................................................................... 61
3.1.1. Neveneffecten esketamine ............................................................................................................. 61

2

, 4. Middelen bij een unipolaire milde depressie: Sint-Janskruid ......................................................................... 62
4.1. Hypericum perforatum Hyperiplant® ..................................................................................................... 62
5. Plaatsbepaling antidepressiva....................................................................................................................... 62

6. Conclusie folia BCFI juli 2018 & Meta-analyse Capriani et al. (2018) The Lancet 391, 1357-66 ................... 63
7. Zwangerschap ....................................................................................................................................... 63
8. Interacties .............................................................................................................................................. 64

Hoofdstuk 3: Antipsychotica ......................................................................................................................... 65
1. Psychotische stoornissen & Schizofrenie ....................................................................................................... 65
1.1. Neurobiologie van schizofrenie ......................................................................................................... 66
1.1.1. Oorzaken ................................................................................................................................... 66
1.1.2. Positieve symptomen ................................................................................................................ 70
1.1.3. Negatieve symptomen .............................................................................................................. 71
2. Conventionele of typische antipsychotica ............................................................................................. 72
2.1. D2 receptor antagonisme: de effecten en neveneffecten ................................................................ 73
2.2. Antipsychotica met verlengde werking ............................................................................................. 74
3. Atypische of nieuwere antipsychotica ................................................................................................... 75
3.1. Serotonine-dopamine antagonist...................................................................................................... 76
3.1.1. Sertonine-dopamine antagonist – SDA ..................................................................................... 79
3.2. Andere atypische mechanismen ....................................................................................................... 80
3.2.1. De rol van 5-HT1A receptor ....................................................................................................... 80
3.2.2. Atypische antipsychotica en verbetering van negatieve symptomen ........................................... 81
3.3. Doeltreffendheid atypische antipsychotica....................................................................................... 81
3.4. Ongewenste effecten atypische antipsychotica ................................................................................ 82
4. Indicaties en contra-indicaties antipsychotica ...................................................................................... 82
4.1. Indicaties ........................................................................................................................................... 82
4.2. Contra-indicaties ............................................................................................................................... 83
5. Zwangerschap en borstvoeding............................................................................................................. 84
6. Interacties .............................................................................................................................................. 84

Hoofdstuk 4: Hypnotica (mineure tranquilisers) ............................................................................................ 85
1. Neurobiologie van slaapstoornissen.............................................................................................................. 85
1.1. Alertheid ............................................................................................................................................ 85
1.2. Slaap-waak switch ............................................................................................................................. 87
1.3. Slapeloosheid .................................................................................................................................... 88
1.4. GABAerge neurotransmissie ............................................................................................................. 88
1.4.1. Synthese en metabolisatie van het aminozuur GABA ............................................................... 89
2. Benzodiazepines .................................................................................................................................... 90
2.1. Effecten van benzodiazepine ............................................................................................................ 92
2.2. Farmacokinetiek benzodiazepines .................................................................................................... 92
2.3. Benzodiazepine full agonisten indicaties .......................................................................................... 93
2.4. Neveneffecten ................................................................................................................................... 94
2.5. Addendum – bezodiazepine antagonist ............................................................................................ 95


3

, 3. Andere GABAA receptor positieve allosterische modulatoren = zolpidem, zopiclon ............................. 96
3.1. Z drugs neveneffecten ....................................................................................................................... 96
4. Melatonine ............................................................................................................................................ 97

5. Valeriaanextracten ................................................................................................................................ 98
6. Diverse middelen ................................................................................................................................... 99
7. Aanpak slapeloosheid – kernboodschap ............................................................................................... 99

Hoofdstuk 5: Anxiolytica ............................................................................................................................. 100
1. Neurobiologie van angst- en stressstoornissen ........................................................................................... 100
1.1. Soorten angst- en stressstoornissen .................................................................................................... 100
1.2. Neurobiologie ....................................................................................................................................... 101
2. Anxiolyse ..................................................................................................................................................... 103
2.1. aniolyse Door benzodiazepines ............................................................................................................ 103
2.2. Anxiolyse door antidepressiva............................................................................................................. 103
2.3. Diversen................................................................................................................................................ 103
3. Aanpak bij angst- en stressstoornissen ....................................................................................................... 104
3.1. Aanpak van gegeneraliseerde angststoornissen (GAS) ........................................................................ 104
3.2. Aanpak van paniekstoornissen ............................................................................................................. 104
3.3. Aanpak van fobie .................................................................................................................................. 105
3.4. Aanpak van sociale angststoornissen ................................................................................................... 105

Hoofdstuk 6: Stemmingsstabilisatoren ........................................................................................................ 106
1. Bipolaire stoornis ......................................................................................................................................... 106
1.1. Symptomen van manie.................................................................................................................... 106
2. Behandeling van bipolaire stoonrissen ................................................................................................ 107

3. Lithiumzouten ...................................................................................................................................... 108
4. Andere mood stabilisers ...................................................................................................................... 109
4.1. bepaalde anti-epileptica .................................................................................................................. 109
4.2. atypische antipsychotica bij manie ................................................................................................. 109

Hoofdstuk 7: Anti-epileptica ....................................................................................................................... 110

1. Wat is epilepsie?.......................................................................................................................................... 110
1.1. Soorten epileptische aanvallen ............................................................................................................ 110
1.2. Soorten epileptische aanvallen & diagnose ......................................................................................... 111
1.3. Status epilepticus ................................................................................................................................. 111
1.4. Epilepsiesyndromen ............................................................................................................................. 111
1.5. Epilepsie incidentie, oorzaken .............................................................................................................. 112
1.6. Epilepsy spectrum disorder .................................................................................................................. 112
1.7. Behandeling epilepsie .......................................................................................................................... 113
1.8. Plaatsbepaling ...................................................................................................................................... 113
1.9. Pathofysiologie van epilepsie ............................................................................................................... 114
2. Indeling volgens werkingsmechanisme ....................................................................................................... 116
3. Indeling volgens werkingsspectrum ............................................................................................................ 119

4

, 3.1. Anti-epileptica met een breder spectrum ............................................................................................ 119
3.1.1. Valproïnezuur – natriumvalproaat ................................................................................................ 119
3.1.2. Lamotrigine ................................................................................................................................... 121
3.1.3. Levetiracetam en analogen ........................................................................................................... 121
3.1.4. Topiramaat .................................................................................................................................... 122
3.1.5. Perampanel ................................................................................................................................... 123
3.2. Anti-epileptica met een nauwer spectrum........................................................................................... 123
3.2.1. Carbamazepine en oxcarbazepine ................................................................................................ 124
3.2.2. Gabapentine en pregabaline ......................................................................................................... 125
3.2.3. Fenobarbital en primidon .............................................................................................................. 126
3.2.4. Fenytoïne en natriumfenytoïne .................................................................................................... 126
3.2.5. Tiagabine ....................................................................................................................................... 127
3.2.6. Lacosamide .................................................................................................................................... 127
3.3. Andere anti-epileptica .......................................................................................................................... 128
3.3.1. Felbamaat ...................................................................................................................................... 128
3.3.2. Vigabatrin ...................................................................................................................................... 128
3.3.3. Ethosuximide ................................................................................................................................. 128

4. Behandeling................................................................................................................................................. 129
4.1. Stoppen van de anti-epileptische behandeling ................................................................................... 129
4.2. Behandeling van vrouwelijke epilepsiepatiënten ................................................................................ 129

Hoofdstuk 8: Aan middelen gebonden stoornissen en hun behandeling...................................................... 131
1. Verslaving .................................................................................................................................................... 131
1.1. Mesolimbische dopaminerge baan medieert “rewarding” ............................................................. 131
1.2. Neurobiologie van verslaving ............................................................................................................... 132
1.3. Hersengebieden en neuromediatoren betrokken in verslaving........................................................... 132

2. Opoïden en middelen bij opoïdeverslaving.................................................................................................. 133
2.1. Opoïden ................................................................................................................................................ 133
2.2. Medicatie bij opoïdeverslaving ............................................................................................................ 134
3. Alochol en middelen bij alcholmisbruik ....................................................................................................... 135
3.1. Alcoholverslaving ................................................................................................................................. 136
3.2. Middelen bij alcoholmisbruik ............................................................................................................... 137
3.2.1. alcoholontwenning ........................................................................................................................ 137
3.2.2. Terugvalpreventie ......................................................................................................................... 137
3.3. Interacties tussen geneesmiddelen en alcohol .................................................................................... 138

4. Nicotine en middelen bij tabakmisbruik ...................................................................................................... 138
5. Cannabinoïden ............................................................................................................................................ 140
5.1. CB1 receptor agonisten: klinisch gebruik ............................................................................................. 140
5.2. Middelen bij cannabisafhankelijkheid .................................................................................................. 141
6. Dissociatieve anesthetica ............................................................................................................................ 141
6.1. PCP, ketamine en dextromethorphan ............................................................................................. 141

7. Centrale stimulantia ............................................................................................................................ 142
7.1. Amfetamine en -derivaten .............................................................................................................. 142
7.1.1. Re-uptake transporters NET, DAT en SERT .............................................................................. 142
7.1.2. Amfetamine effecten algemeen .............................................................................................. 143

5

, 7.1.3. Amfetamine neveneffecten..................................................................................................... 143
7.2. Cocaïne ............................................................................................................................................ 144
7.3. Middelen bij verslaving aan centrale stimulantia............................................................................ 144

8. Hallucinogenen (verwant met monoamines) ...................................................................................... 144
8.1. Effecten van LSD .............................................................................................................................. 145
8.2. Werkingsmechanisme hallucinogenen = partieel 5HT 2A agonisme. ............................................. 145

Hoofdstuk 9: Middelen bij ADHD ................................................................................................................ 146
1. ADHD aandacht – hersenregio’s.................................................................................................................. 146
2. ADHD hyperactiviteit en impulsiviteit – hersenregio’s ................................................................................ 146

3. ADHD bij volwassenen ................................................................................................................................. 148
4. Behandeling van ADHD ............................................................................................................................... 149
4.1. Methylfenidaat ..................................................................................................................................... 149
4.2. Lis-dexamfetamine ............................................................................................................................... 150
4.3. Atomoxetine .................................................................................................................................... 150
4.4. Guanfacine ...................................................................................................................................... 151
4.5. Addendum ....................................................................................................................................... 151
4.6. Plaatsbepaling – behandeling.......................................................................................................... 152

Hoofdstuk 10: Psychedelica als geneesmiddel? ........................................................................................... 153
1. Inleiding ....................................................................................................................................................... 153

2. Kan je psychedelica gebruiken als medicatie? ............................................................................................. 154
3. OVer welk soort onderzoek gaat het? ......................................................................................................... 156
4. Enkele voorbeelden – psychedelica bij mentale aandoeningen .................................................................. 156
4.1. MDMA voor post-tramuatische stressstoornis .................................................................................... 156
4.1.1. Tijdslijn .......................................................................................................................................... 156
4.1.2. MDMA-assisted psychotherapy .................................................................................................... 156
4.1.3. Typische therapeutische effecten ................................................................................................. 157
4.1.4. Neveneffecten ............................................................................................................................... 158
4.1.5. Wat mag dat kosten? .................................................................................................................... 158
4.1.6. Wat is het onderliggende werkingsmechanisme?......................................................................... 158
4.2. (Es)ketamine voor therapieresistente depressie ................................................................................. 160
4.2.1. Tijdslijn .......................................................................................................................................... 160
4.2.2. Typische therapeutische effecten ................................................................................................. 160
4.2.3. Is het therpaeutische effect geassocieerd met het psychedelisch/ dissociatieve effect?............. 162
4.2.4. Effecten op bewustzijn en gemoed ............................................................................................... 162
4.2.5. Hebben R-ketamine of andere niet- dissociatieve NMDA-receptor antagonisten therapeutische
effecten in depressie? ............................................................................................................................. 163
4.2.6. Wat zou de onderliggende onderliggende neurobiologische basis zijn? ...................................... 163
4.3. Psilocybine voor TRD ............................................................................................................................ 165
4.3.1. Tijdslijn .......................................................................................................................................... 165
4.3.2. Typische therapeutische effecten ................................................................................................. 165
4.3.3. Werkt het beter dan andere antidepressiva? ............................................................................... 166
4.3.4. Wat zou de onderliggende neurbiolosiche basis zijn? .................................................................. 167
4.3.5. Een reset van het brein met betere flexibiliteit en minder pieken? ............................................. 168

6

Written for

Institution
Study
Course

Document information

Uploaded on
May 18, 2024
Number of pages
168
Written in
2023/2024
Type
SUMMARY

Subjects

$11.59
Get access to the full document:
Purchased by 26 students

Wrong document? Swap it for free Within 14 days of purchase and before downloading, you can choose a different document. You can simply spend the amount again.
Written by students who passed
Immediately available after payment
Read online or as PDF

Reviews from verified buyers

Showing all 3 reviews
5 months ago

1 year ago

2 year ago

4.7

3 reviews

5
2
4
1
3
0
2
0
1
0
Trustworthy reviews on Stuvia

All reviews are made by real Stuvia users after verified purchases.

Get to know the seller

Seller avatar
Reputation scores are based on the amount of documents a seller has sold for a fee and the reviews they have received for those documents. There are three levels: Bronze, Silver and Gold. The better the reputation, the more your can rely on the quality of the sellers work.
Javl Vrije Universiteit Brussel
Follow You need to be logged in order to follow users or courses
Sold
40
Member since
3 year
Number of followers
23
Documents
7
Last sold
1 year ago

4.7

3 reviews

5
2
4
1
3
0
2
0
1
0

Why students choose Stuvia

Created by fellow students, verified by reviews

Quality you can trust: written by students who passed their tests and reviewed by others who've used these notes.

Didn't get what you expected? Choose another document

No worries! You can instantly pick a different document that better fits what you're looking for.

Pay as you like, start learning right away

No subscription, no commitments. Pay the way you're used to via credit card and download your PDF document instantly.

Student with book image

“Bought, downloaded, and aced it. It really can be that simple.”

Alisha Student

Working on your references?

Create accurate citations in APA, MLA and Harvard with our free citation generator.

Working on your references?

Frequently asked questions