Informatierecht blok 1 - Hoorcolleges

WEEK 1

INFORMATIERECHT – ALGEMENE INLEIDING HC 1

Dr. Tarlach McGonagle

Het recht op vrijheid van meningsuiting rijkt tot uitingen die misschien wel beledigend, schokkend,
verontrustend door sommigen ervaren kunnen worden.  HR Handyside.

Wat moeten we verstaan onder beledigend? Is de maatstaf voor iedereen hetzelfde en wat maakt het uit?

Nikam  Kijkwijzer. Self regulerend orgaan: allerlei brancheorganisaties zijn erbij aangesloten. Het is iets
wat een alternatief biedt voor het reguleren van een bepaalde sector ten opzichte van traditionele
regelgeving, zoals uitgevoerd en gehandhaafd door de regering.

OPZET

- Leerdoelen
- Indeling programma
- Theoretische grondslagen van het informatierecht
- Uitmarkt informatierecht (Deel I)
- Uitmarkt Informatierecht (Deel II)
- Praktische en procedurele mededelingen

INFORMATIERECHT – WAT IS HET?

Recht dat informatie reguleert. Het creëren, gebruiken van informatie. Informatie hoeft niet objectief,
feitelijk, concreet te zijn. Data, persoonsgegevens, feiten, meningen etc. Hoe dat allemaal tot stand komt in
de maatschappij, hoe het gebruikt wordt, hoe het verspreid wordt. Daar liggen ook auteursrechtelijke
kwesties aan ten grondslag.

Het bevat meerdere rechtsgebieden en is niet an sich een apart rechtsgebied. Vrijheid van meningsuiting,
auteursrechten etc.

Nu is er een verschuiving van regelgevende technieken vanuit censuur vanuit de staat naar een meer
adviserende rol. Je wil aangeven aan het publiek wat de inhoud van bepaalde content is zodat het publiek
zelf kan bepalen of het een en ander wil lezen of bekijken. Het is meer respectvol jegens individuele
autonomie en keuzevrijheid.

Grenzen van de vrijheid van meningsuiting. Enerzijds heb je de rechterlijke standaarden en anderzijds de
maatschappelijke verwachtingen. Deze kunnen allemaal verschillen en dat is inherent aan een
pluralistische samenleving.

WAAROM REGULEREN?

- Kwaliteit waarborgen
- Mededingingsrecht, pluraliteit
- Redactionele selectie, veiligheid waarborgen (achternamen afkorten, privacy en
onschuldpresumptie)
- Publieke belangen; na een veroordeling zegt de rechter vaak dat het publieke belang zo groot is
dat het een negatief effect heeft op de verwachtingen omtrent privacy

,- Historische redenen (technologische ontwikkelingen)
- Public resource
- Schaarste van frequentie
- Impact/invloed van de media
Macht van de media zou aan banden gelegd moeten worden door de grote invloed die zij heeft op
de samenleving.
- Legitieme doeleinden van de overheid
Denk aan Rijksoverheidsinformatie. Als er boodschappen zijn of als er een kernreactor ontploft,
dan is er informatie wat ongetwijfeld heel belangrijk is voor de hele samenleving. Dat is
volkomen onafhankelijk van de regerende partij, het is van staatsbelang.
- Pluralisme vergroten
Balans tussen publieke en private omroep, andere media die informatie verspreiden.
- Markredenen (mededinging, bescherming consumenten)

, WEEK 2

VRIJHEID VAN MENINGSUITING

Terugblik op vorige week

Platform en media  verschil in redactionele controle. Als het louter faciliteert is het anders dan een
redactionele beslissing die wordt genomen bij de media om bepaalde content te verspreiden en te
regisseren. Is er bij Wikileaks sprake van een review vooraf alvorens het plaatsen van content? Welke
overwegingen spelen mee van tevoren? Worden de gevolgen in acht genomen alvorens de content de
wereld in te gooien?

Portretrecht  hoe definieer je een portret? Als je herkenbaar in beeld bent, maar misschien niet
helemaal, ben je dan beschermd? Auteursrecht = als hij bezwaar tegen het gebruik van zijn portret heeft,
dan kan hij er iets tegen doen (op grond van morele of financiële redenen)

Horror Sint  ongekend aantal klachten. Kinderen zijn een beschermde groep en de poster hing in het
openbaar waardoor iedereen het kon zien. Klachten werden ingediend bij een zelfregulerende instantie,
reclame code commissie.

Meest interessant vraag voor de vrijheid van meningsuiting is waar de grenzen ervan liggen.

GRONDSLAGEN VOOR DE JURIDISCHE BESCHERMING VAN DE VRIJHEID VAN
MENINGSUITING

 Waarheidsvinding
Ontdekking van waarheid/verspreiding van kennis/voorkoming van fouten (variant;
‘marketplace of ideas’). Een zelfcorrigerende functie van de maatschappij. Stel je stelling klopt
niet, dan spreken anderen je erop aan en corrigeren zij dat voor je. Dat geldt voor
wetenschappen, maar ook reguliere meningen. Als je de waarheid niet kan vinden, tenminste
probeer je de fouten die de maatschappij maakt te beperken door de zelfcorrigerende functie.
Marketplace of ideas  op de markt zullen de meest populaire of gangbare ideeën het meest
verkocht worden/het populairst zijn.
 Inherent aan het democratisch proces
Argument of truth. Barendt brengt hier een nuancering op aan. Dat je als individu actief en
effectief deel kan nemen in de democratische samenleving. Het is ook het belangrijkste
uitgangspunt van het EHRM. Alles gaat om het versterken van de democratische samenleving en
het waarborgen van de mensenrechten die inherent zijn aan de democratische samenleving.
 Autonomie/zelfontplooiing
Als bepaalde onderwerpen jou dierbaar zijn, die jou raken, taboe zijn, dan kun je jezelf niet zijn.
Door het niet kunnen uiten van je mening over bepaalde dingen kan je jezelf niet ontplooien.

Barendt heeft de 1e versie van zijn boek in 1981 uitgebracht, waarin hij 3 grondslagen heeft genoemd
voor de bescherming van de vrijheid van meningsuiting. Daarna kwam er een vierde bij:

 Wantrouwen jegens regering/’slippery slope’ argument
De regering heeft een monopolie van de staatrechtelijke macht en dat betekent dat de regering of
de overheid zich een beetje terughoudend moet opstellen om te voorkomen dat er misbruik van
haar macht gepleegd zou worden. Zodra je begint aan regulering, leidt dat tot meer en meer
regulering, allemaal ten koste van de vrijheden die de maatschappij zou moeten hebben. Dit is