Klinisch redeneren
Samenvatting kwartiel 3
Les 1
Exacte wetenschap: wiskunde
Toegepaste wetenschap: verpleegkunde
Afbeelding 2.1 – Kritisch denken binnen het verpleegkundig proces
Afbeelding 2.2 – Kritisch denken
Verpleegkundigen houden zich bezig met het totaal van menselijke reacties op
gezondheidsproblemen. Vanwege deze holistische benadering moeten ze kennis gebruiken
uit andere vakgebieden zoals fysiologie en psychologie, omdat ze anders niet in staat zijn
om de gegevens over de patiënt te interpreteren en effectieve interventies te plannen.
Behandelingen, geneesmiddelen en technieken zijn continu aan verandering onderhevig en
de toestand van een patiënt kan van minuut tot minuut veranderen. Wanneer
verpleegkundige anticiperen of reageren op veranderingen, moeten ze hun besluiten
baseren op kennis en rationeel denken om zo, onder stress, juist te reageren.
Kritisch denken is zowel een houding als een redeneringsproces, waarvoor bepaalde
intellectuele vaardigheden vereist zijn. Het is de ‘kunst om – terwijl je denkt – over je denken
na te denken, zodat je denken aan helderheid, nauwkeurigheid, accuratesse, relevantie,
samenhang en eerlijkheid wint’. Kritisch denken is gedisciplineerd, op jezelf gericht en
rationeel: het ondersteunt wat we weten en maakt duidelijk wat we niet weten.
Kenmerken van kritisch denken:
- Kritisch denken is rationeel en redelijk. Dit betekent dat het denken beredeneerd is en
niet berust op vooroordelen, voorkeuren, eigenbelang of angst.
- Kritisch denken omvat conceptualiseren. Conceptualiseren is het intellectuele proces
van het vormen van een begrip. Een begrip is een mentale voorstelling die wij ons
van de werkelijkheid maken, en wordt gevormd door een abstract idee concreet te
maken. Begrippen staan voor onze ideeën over gebeurtenissen, objecten en
eigenschappen en hun onderlinge relaties. De verpleegkundige gebruikt concepten
(begrippen). Om deze concepten te kunnen begrijpen, gebruikt hij eigenschappen die
bij die concepten horen. Eigenschappen verwijzen naar de dingen zoals ze zijn en
processen verwijzen naar de dingen zoals ze gebeuren.
- Kritisch denken vereist reflectie. Reflectie betekent nadenken, je gedachten ergens
over laten gaan of je ergens over beraden. Het vergt tijd en kan niet gedaan worden
tijdens een noodsituatie. Reflecterend denken integreert ervaringen uit het verleden
met het heden en onderzoekt mogelijke alternatieven. Tijdens het reflecteren neem je
een hele reeks mogelijkheden in overweging; je trekt ‘als…dan’ conclusies.
- Kritisch denken omvat zowel cognitieve (denk) vaardigheden als gedragingen
(gevoelens). Om kritisch te kunnen denken, moet je enerzijds cognitieve
vaardigheden bezitten en anderzijds de motivatie en de wens hebben om deze
vaardigheden te gebruiken.
- Kritisch denken omvat creatief denken. Creatief denken betekent denken buiten de
geplande paden, en situaties vanuit nieuwe invalshoeken benaderen. Dit resulteert in
vernieuwende ideeën en producten. Verpleegkundigen denken creatief wanneer ze
met nieuwe verpleegsituaties geconfronteerd worden of wanneer
standaardinterventies in de zorg niet effectief zijn en ze andere interventies moeten
verzinnen. Met creatief denken ontwikkel je originele ideeën door het leggen van
, relaties tussen gedachten en begrippen. Hiervoor moet je het begrip kunnen ontleden
en naar nieuwe situaties en toepassingen vertalen.
- Kritisch denken vereist kennis. Kritisch denken staat niet op zichzelf. Tijdens iedere
ontmoeting met een cliënt gebruik je een zekere basiskennis. Deze kennis beïnvloedt
je vermogen om je cognitieve, intermenselijke en verpleegtechnische vaardigheden
effectief te gebruiken.
Kader 2.2 Definities van kritisch denken en klinisch redeneren
Kader 3.2 Kenmerken van mensen die creatief denken
Kritisch denken omvat:
- Rationaliteit en rede
- Reflectie
- Vaardigheden en houdingen
- Creatief denken en kunnen conceptualiseren
- Kennis
Er zijn verschillende vormen van kennis, waaronder (verplegings)wetenschap,
vakbekwaamheid, ethiek en zelfkennis.
Wetenschappelijke kennis bestaat uit feiten, informatie, principes en theorieën. In de
verpleegkunde betreft dit verplegingswetenschappelijke onderzoeksresultaten én kennis uit
andere vakgebieden zoals fysiologie en psychologie. Wetenschappelijke kennis wordt
gebruikt om te beschrijven, te verklaren en te voorspellen. Verplegingswetenschappelijke
kennis is kennis die nodig is om gebruik te kunnen maken van wetenschappelijke feiten,
aannames, informatie, theorieën, en principes binnen de verpleegkunde. Het betreft kennis
over verplegingswetenschappelijke onderzoeksgebieden, redenen om onderzoek te initiëren,
de wijze waarop onderzoek gedaan kan worden, soorten van onderzoeksmethoden en
onderzoek ontwerpen die gebruikt kunnen worden om het verpleegkundig kennisdomein met
wetenschappelijke bewijsvoering te onderbouwen. Er is een sterke beweging in de
verpleegkunde om evidence based interventies toe te passen. Evidence based practice is
een benadering die de beste (wetenschappelijke) kennis gebruikt in plaats van
toevalligheden, traditie, intuïtie of folklore bij het nemen van beslissingen voor individuele
patiënten in geneeskunde en verpleegkunde. Hiertoe combineer je klinisch
beoordelingsvermogen en vakinhoudelijke deskundigheid met het beste uit onderzoek
verkregen bewijs en passend in de zorgcontext en passend bij de voorkeuren van de patiënt.
Het doel van evidence based practice is het bieden van de effectiefste en meest
economische/meest efficiënte zorg voor de individuele patiënt.
Vakbekwaamheid is de manier waarop verpleegkundigen hun kennis gebruiken. Via
vakbekwaamheid brengen verpleegkundigen hun betrokkenheid bij de patiënt tot uitdrukking;
daarom omvat vakbekwaamheid attitude, opvattingen en waarden. Wetenschappelijke
kennis is toetsbaar en kan aan anderen worden uitgelegd als een universeel verschijnsel,
terwijl de vakbekwaamheid van een verpleegkundige in de praktijk vaak gerelateerd wordt
aan persoonlijke verpleegkundige competenties in een bepaalde context. Bij deze bron van
kennis spelen sensitiviteit, de kwaliteit van de communicatie in ene specifieke relatie en
empathie een belangrijke rol.
Ethische kennis betreft kennis die nodig is om een relatie te kunnen leggen tussen de te
dragen beroepsverantwoordelijkheid, de na te leven kwaliteitseisen die zijn opgesteld
conform de Beroepscode en de algemeen geldende morele principes, zoals algemeen
maatschappelijke fatsoens- en beleefdheidsregels. Verpleegkundigen kunnen onder andere
door patiënten (civielrechtelijk) en collega’s (tuchtrechtelijk) aansprakelijk worden gesteld.
Hier raakt ‘ethische kennis’ ook een verwant kennisgebied: de kennis van het recht of
,juridische kennis. Verpleegkundigen kunnen worden aangesproken op de ethische uitvoering
van hun werk. In extreme gevallen kan het OM een onderzoek instellen in een
strafrechtelijke zaak.
Zelfkennis betreft kennis die je bezit over de wijze waarop je jezelf als individueel
verpleegkundige verhoudt tot anderen en tot je vakgebied. Het is kennis die informatie geeft
over wat je weet en (nog) niet weet of kunt. Het is kennis die dus nodig is om
verantwoordelijkheid te kunnen dragen binnen de beroepsuitoefening. Zelfkennis heeft ook
te maken met inzicht hebben in jezelf als persoon en de wijze waarop je in de loop der tijd
gevormd bent. Zelfkennis stat in relatie tot andere mensen en hoe je op een persoonlijke
manier met hen kunt omgaan. Dankzij zelfkennis zijn verpleegkundigen in staat om patiënten
niet als object maar als mens te benaderen en om een therapeutische relatie met ze aan te
gaan. Hoe grondiger een verpleegkundige zichzelf kent, hoe betere ze activiteiten kan
afstemmen op de patiënt.
Tabel 2.1 Voorbeelden van toepassing van verplegingswetenschappelijke kennis
Verpleegkundige principes:
Verpleegkundigen;
- Zijn vakbekwaam
- Stellen het belang van de patiënt voorop
- Zijn loyaal ten opzichte van elkaar
- Mogen hun positie niet gebruiken om iets van de patiënt gedaan te krijgen
De typen verpleegkundige kennis zijn: verplegingswetenschap, vakbekwaamheid van de
verpleegkundige, zelfkennis en ethiek.
Houding en karakter bepalen in grote mate de manieren waarop mensen hun
denkvaardigheden gebruiken.
Zonder een kritische houding is het eenvoudig om vooroordelen, vooringenomenheid en
arrogantie te rechtvaardigheden. Om op een hoog niveau kritisch te kunnen denken heb je
een aantal met elkaar samenhangende eigenschappen (houdingen) nodig. Deze
eigenschappen kunnen het best tegelijkertijd worden ontwikkeld.
Eigenschappen van kritische denkers:
- Onafhankelijke manier van denken
- Intellectuele bescheidenheid
- Intellectuele moed
- Intellectuele empathie
- Intellectuele integriteit
- Intellectueel doorzettingsvermogen
- Intellectuele nieuwsgierigheid
- Vertrouwen in verstandelijke vermogens
- Redelijkheid (eerlijkheid)
- Openstaan voor het onderzoeken van gedachten en meningen.
Onafhankelijke manier van denken
Mensen die kritisch denken, denken voor zichzelf. Ze nemen niet passief de meningen van
anderen over en gaan niet domweg met de massa mee. Onafhankelijk denken betekent niet
dat je negeert wat anderen denken en alleen maar doet wat je wil. Mensen die kritisch
denken staan open voor nieuwe ideeën, trekken er lering uit en komen dan zelf met een
beoordeling. Zij laten zich niet gemakkelijk van de wijs brengen omdat ze een mening die ze
niet begrijpen niet zullen accepteren of afwijzen. Verpleegkundige moet instructies en
gewoonten die geen rationele basis hebben, ter discussie stellen.
, Intellectuele bescheidenheid
Intellectuele bescheidenheid wil zeggen dat je je bewust bent van de grenzen van je kennis
en je realiseert dat je verstand je soms misleidt. Mensen die kritisch denken zijn niet bang
om toe te geven dat ze iets niet weten. Toegeven dat je als verpleegkundige iets niet weet of
iets niet kunt, is bevorderlijk voor je ontwikkeling als beroepsbeoefenaar.
Intellectuele bescheidenheid betekent ook dat je in het licht van nieuw opgedane kennis je
conclusies kunt heroverwegen.
Intellectuele moed
Een intellectueel moedige houding betekent dat je bereid bent om je eigen inzichten en de
overtuigingen van anderen eerlijk te onderzoeken, in het bijzonder die waarover je een sterk
negatief gevoel hebt. Deze moed vloeit voort uit het besef dat inzichten soms onjuist of
misleidend zijn en dat ideeën die als gevaarlijk of onzinnig worden beschouwd soms
rationeel kunnen worden verklaard. Het is onvermijdelijk dat je, als je zulke ideeën zorgvuldig
onderzoekt, tot de conclusie kunt komen dat er soms een waarheid schuilt achter de in jouw
ogen ‘verkeerde’ ideeën en dat vraagtekens gezet kunnen worden bij de ideeën waarin je zo
sterk geloofde. Dan vergt het moed om trouw te blijven aan je eigen ideeën, zeker als de
sociale gevolgen aanzienlijk zijn.
Nieuwe ideeën kunnen ongemakken veroorzaken en oude ideeën kunnen een gevoel van
veiligheid geven. Gebrek aan moed kan er daarom toe leiden dat mensen zich verzetten
tegen veranderingen. Verpleegkundigen hebben intellectuele moed nodig om te kunnen
omgaan met de constante veranderingen die gepaard gaan met het uitoefenen van hun
beroep.
Intellectuele empathie
Intellectuele empathie is het vermogen om je te verplaatsen in de belevingswereld van
iemand anders om zo beter te begrijpen wie hij is, wat hij doet en wat hij vindt. Je kunt je
gemakkelijk vergissen in de uitspraken of gedragingen van mensen uit een andere cultuur,
met een (andere) godsdienst of sociaaleconomische achtergrond, en het vergt
verbeeldingskracht om de gevoelens van iemand te begrijpen als je een situatie niet zelf hebt
meegemaakt.
Intellectuele empathie vereist ook dat je de vaardigheid hebt om dingen vanuit het
gezichtspunt van de ander te beredeneren en te begrijpen. Mensen maken regelmatig de
fout te geloven dat de wijze waarop zij dingen zien, ook de wijze is waarop de dingen echt
zijn of gebeuren.
Intellectuele integriteit
Intellectuele integriteit betekent dat je consistent bent in je denkwijzen, zoals helderheid,
nauwkeurigheid en volledigheid – en dat je voor jezelf dezelfde kwaliteitseisen hanteert als
die je voor anderen hanteert. Mensen zijn van nature erg inconsistent. Mensen die niet
kritisch denken hebben de neiging om hun eigen ideeën te overwaarderen en de mensen te
overschatten die achter hun ideeën staan; de mensen die een andere overtuiging hebben,
worden vaak scherp veroordeeld. Met deze wetenschap zullen mensen die kritisch denken
hun eigen redeneringen net zo snel en grondig in twijfel trekken als dat ze dat doen met
andermans redeneringen. Mensen die kritisch denken geven de tegenstrijdigheden en fouten
in hun gedachten en handelen eerlijk toe.
Intellectueel doorzettingsvermogen
Intellectueel doorzettingsvermogen is het gevoel dat je je gedurende langere tijd moet
inspannen om antwoord te krijgen op verwarrende en onbeantwoorde vragen om zo inzicht
en begrip te verkrijgen.
Openstaan voor het onderzoeken van gedachten en meningen: voor verpleegkundigen
betekent dit dat ze de meest efficiënte oplossingen voor patiënten problemen moeten vinden
en zich niet tevredenstellen met makkelijke, voor de hand liggende routineoplossingen.
Samenvatting kwartiel 3
Les 1
Exacte wetenschap: wiskunde
Toegepaste wetenschap: verpleegkunde
Afbeelding 2.1 – Kritisch denken binnen het verpleegkundig proces
Afbeelding 2.2 – Kritisch denken
Verpleegkundigen houden zich bezig met het totaal van menselijke reacties op
gezondheidsproblemen. Vanwege deze holistische benadering moeten ze kennis gebruiken
uit andere vakgebieden zoals fysiologie en psychologie, omdat ze anders niet in staat zijn
om de gegevens over de patiënt te interpreteren en effectieve interventies te plannen.
Behandelingen, geneesmiddelen en technieken zijn continu aan verandering onderhevig en
de toestand van een patiënt kan van minuut tot minuut veranderen. Wanneer
verpleegkundige anticiperen of reageren op veranderingen, moeten ze hun besluiten
baseren op kennis en rationeel denken om zo, onder stress, juist te reageren.
Kritisch denken is zowel een houding als een redeneringsproces, waarvoor bepaalde
intellectuele vaardigheden vereist zijn. Het is de ‘kunst om – terwijl je denkt – over je denken
na te denken, zodat je denken aan helderheid, nauwkeurigheid, accuratesse, relevantie,
samenhang en eerlijkheid wint’. Kritisch denken is gedisciplineerd, op jezelf gericht en
rationeel: het ondersteunt wat we weten en maakt duidelijk wat we niet weten.
Kenmerken van kritisch denken:
- Kritisch denken is rationeel en redelijk. Dit betekent dat het denken beredeneerd is en
niet berust op vooroordelen, voorkeuren, eigenbelang of angst.
- Kritisch denken omvat conceptualiseren. Conceptualiseren is het intellectuele proces
van het vormen van een begrip. Een begrip is een mentale voorstelling die wij ons
van de werkelijkheid maken, en wordt gevormd door een abstract idee concreet te
maken. Begrippen staan voor onze ideeën over gebeurtenissen, objecten en
eigenschappen en hun onderlinge relaties. De verpleegkundige gebruikt concepten
(begrippen). Om deze concepten te kunnen begrijpen, gebruikt hij eigenschappen die
bij die concepten horen. Eigenschappen verwijzen naar de dingen zoals ze zijn en
processen verwijzen naar de dingen zoals ze gebeuren.
- Kritisch denken vereist reflectie. Reflectie betekent nadenken, je gedachten ergens
over laten gaan of je ergens over beraden. Het vergt tijd en kan niet gedaan worden
tijdens een noodsituatie. Reflecterend denken integreert ervaringen uit het verleden
met het heden en onderzoekt mogelijke alternatieven. Tijdens het reflecteren neem je
een hele reeks mogelijkheden in overweging; je trekt ‘als…dan’ conclusies.
- Kritisch denken omvat zowel cognitieve (denk) vaardigheden als gedragingen
(gevoelens). Om kritisch te kunnen denken, moet je enerzijds cognitieve
vaardigheden bezitten en anderzijds de motivatie en de wens hebben om deze
vaardigheden te gebruiken.
- Kritisch denken omvat creatief denken. Creatief denken betekent denken buiten de
geplande paden, en situaties vanuit nieuwe invalshoeken benaderen. Dit resulteert in
vernieuwende ideeën en producten. Verpleegkundigen denken creatief wanneer ze
met nieuwe verpleegsituaties geconfronteerd worden of wanneer
standaardinterventies in de zorg niet effectief zijn en ze andere interventies moeten
verzinnen. Met creatief denken ontwikkel je originele ideeën door het leggen van
, relaties tussen gedachten en begrippen. Hiervoor moet je het begrip kunnen ontleden
en naar nieuwe situaties en toepassingen vertalen.
- Kritisch denken vereist kennis. Kritisch denken staat niet op zichzelf. Tijdens iedere
ontmoeting met een cliënt gebruik je een zekere basiskennis. Deze kennis beïnvloedt
je vermogen om je cognitieve, intermenselijke en verpleegtechnische vaardigheden
effectief te gebruiken.
Kader 2.2 Definities van kritisch denken en klinisch redeneren
Kader 3.2 Kenmerken van mensen die creatief denken
Kritisch denken omvat:
- Rationaliteit en rede
- Reflectie
- Vaardigheden en houdingen
- Creatief denken en kunnen conceptualiseren
- Kennis
Er zijn verschillende vormen van kennis, waaronder (verplegings)wetenschap,
vakbekwaamheid, ethiek en zelfkennis.
Wetenschappelijke kennis bestaat uit feiten, informatie, principes en theorieën. In de
verpleegkunde betreft dit verplegingswetenschappelijke onderzoeksresultaten én kennis uit
andere vakgebieden zoals fysiologie en psychologie. Wetenschappelijke kennis wordt
gebruikt om te beschrijven, te verklaren en te voorspellen. Verplegingswetenschappelijke
kennis is kennis die nodig is om gebruik te kunnen maken van wetenschappelijke feiten,
aannames, informatie, theorieën, en principes binnen de verpleegkunde. Het betreft kennis
over verplegingswetenschappelijke onderzoeksgebieden, redenen om onderzoek te initiëren,
de wijze waarop onderzoek gedaan kan worden, soorten van onderzoeksmethoden en
onderzoek ontwerpen die gebruikt kunnen worden om het verpleegkundig kennisdomein met
wetenschappelijke bewijsvoering te onderbouwen. Er is een sterke beweging in de
verpleegkunde om evidence based interventies toe te passen. Evidence based practice is
een benadering die de beste (wetenschappelijke) kennis gebruikt in plaats van
toevalligheden, traditie, intuïtie of folklore bij het nemen van beslissingen voor individuele
patiënten in geneeskunde en verpleegkunde. Hiertoe combineer je klinisch
beoordelingsvermogen en vakinhoudelijke deskundigheid met het beste uit onderzoek
verkregen bewijs en passend in de zorgcontext en passend bij de voorkeuren van de patiënt.
Het doel van evidence based practice is het bieden van de effectiefste en meest
economische/meest efficiënte zorg voor de individuele patiënt.
Vakbekwaamheid is de manier waarop verpleegkundigen hun kennis gebruiken. Via
vakbekwaamheid brengen verpleegkundigen hun betrokkenheid bij de patiënt tot uitdrukking;
daarom omvat vakbekwaamheid attitude, opvattingen en waarden. Wetenschappelijke
kennis is toetsbaar en kan aan anderen worden uitgelegd als een universeel verschijnsel,
terwijl de vakbekwaamheid van een verpleegkundige in de praktijk vaak gerelateerd wordt
aan persoonlijke verpleegkundige competenties in een bepaalde context. Bij deze bron van
kennis spelen sensitiviteit, de kwaliteit van de communicatie in ene specifieke relatie en
empathie een belangrijke rol.
Ethische kennis betreft kennis die nodig is om een relatie te kunnen leggen tussen de te
dragen beroepsverantwoordelijkheid, de na te leven kwaliteitseisen die zijn opgesteld
conform de Beroepscode en de algemeen geldende morele principes, zoals algemeen
maatschappelijke fatsoens- en beleefdheidsregels. Verpleegkundigen kunnen onder andere
door patiënten (civielrechtelijk) en collega’s (tuchtrechtelijk) aansprakelijk worden gesteld.
Hier raakt ‘ethische kennis’ ook een verwant kennisgebied: de kennis van het recht of
,juridische kennis. Verpleegkundigen kunnen worden aangesproken op de ethische uitvoering
van hun werk. In extreme gevallen kan het OM een onderzoek instellen in een
strafrechtelijke zaak.
Zelfkennis betreft kennis die je bezit over de wijze waarop je jezelf als individueel
verpleegkundige verhoudt tot anderen en tot je vakgebied. Het is kennis die informatie geeft
over wat je weet en (nog) niet weet of kunt. Het is kennis die dus nodig is om
verantwoordelijkheid te kunnen dragen binnen de beroepsuitoefening. Zelfkennis heeft ook
te maken met inzicht hebben in jezelf als persoon en de wijze waarop je in de loop der tijd
gevormd bent. Zelfkennis stat in relatie tot andere mensen en hoe je op een persoonlijke
manier met hen kunt omgaan. Dankzij zelfkennis zijn verpleegkundigen in staat om patiënten
niet als object maar als mens te benaderen en om een therapeutische relatie met ze aan te
gaan. Hoe grondiger een verpleegkundige zichzelf kent, hoe betere ze activiteiten kan
afstemmen op de patiënt.
Tabel 2.1 Voorbeelden van toepassing van verplegingswetenschappelijke kennis
Verpleegkundige principes:
Verpleegkundigen;
- Zijn vakbekwaam
- Stellen het belang van de patiënt voorop
- Zijn loyaal ten opzichte van elkaar
- Mogen hun positie niet gebruiken om iets van de patiënt gedaan te krijgen
De typen verpleegkundige kennis zijn: verplegingswetenschap, vakbekwaamheid van de
verpleegkundige, zelfkennis en ethiek.
Houding en karakter bepalen in grote mate de manieren waarop mensen hun
denkvaardigheden gebruiken.
Zonder een kritische houding is het eenvoudig om vooroordelen, vooringenomenheid en
arrogantie te rechtvaardigheden. Om op een hoog niveau kritisch te kunnen denken heb je
een aantal met elkaar samenhangende eigenschappen (houdingen) nodig. Deze
eigenschappen kunnen het best tegelijkertijd worden ontwikkeld.
Eigenschappen van kritische denkers:
- Onafhankelijke manier van denken
- Intellectuele bescheidenheid
- Intellectuele moed
- Intellectuele empathie
- Intellectuele integriteit
- Intellectueel doorzettingsvermogen
- Intellectuele nieuwsgierigheid
- Vertrouwen in verstandelijke vermogens
- Redelijkheid (eerlijkheid)
- Openstaan voor het onderzoeken van gedachten en meningen.
Onafhankelijke manier van denken
Mensen die kritisch denken, denken voor zichzelf. Ze nemen niet passief de meningen van
anderen over en gaan niet domweg met de massa mee. Onafhankelijk denken betekent niet
dat je negeert wat anderen denken en alleen maar doet wat je wil. Mensen die kritisch
denken staan open voor nieuwe ideeën, trekken er lering uit en komen dan zelf met een
beoordeling. Zij laten zich niet gemakkelijk van de wijs brengen omdat ze een mening die ze
niet begrijpen niet zullen accepteren of afwijzen. Verpleegkundige moet instructies en
gewoonten die geen rationele basis hebben, ter discussie stellen.
, Intellectuele bescheidenheid
Intellectuele bescheidenheid wil zeggen dat je je bewust bent van de grenzen van je kennis
en je realiseert dat je verstand je soms misleidt. Mensen die kritisch denken zijn niet bang
om toe te geven dat ze iets niet weten. Toegeven dat je als verpleegkundige iets niet weet of
iets niet kunt, is bevorderlijk voor je ontwikkeling als beroepsbeoefenaar.
Intellectuele bescheidenheid betekent ook dat je in het licht van nieuw opgedane kennis je
conclusies kunt heroverwegen.
Intellectuele moed
Een intellectueel moedige houding betekent dat je bereid bent om je eigen inzichten en de
overtuigingen van anderen eerlijk te onderzoeken, in het bijzonder die waarover je een sterk
negatief gevoel hebt. Deze moed vloeit voort uit het besef dat inzichten soms onjuist of
misleidend zijn en dat ideeën die als gevaarlijk of onzinnig worden beschouwd soms
rationeel kunnen worden verklaard. Het is onvermijdelijk dat je, als je zulke ideeën zorgvuldig
onderzoekt, tot de conclusie kunt komen dat er soms een waarheid schuilt achter de in jouw
ogen ‘verkeerde’ ideeën en dat vraagtekens gezet kunnen worden bij de ideeën waarin je zo
sterk geloofde. Dan vergt het moed om trouw te blijven aan je eigen ideeën, zeker als de
sociale gevolgen aanzienlijk zijn.
Nieuwe ideeën kunnen ongemakken veroorzaken en oude ideeën kunnen een gevoel van
veiligheid geven. Gebrek aan moed kan er daarom toe leiden dat mensen zich verzetten
tegen veranderingen. Verpleegkundigen hebben intellectuele moed nodig om te kunnen
omgaan met de constante veranderingen die gepaard gaan met het uitoefenen van hun
beroep.
Intellectuele empathie
Intellectuele empathie is het vermogen om je te verplaatsen in de belevingswereld van
iemand anders om zo beter te begrijpen wie hij is, wat hij doet en wat hij vindt. Je kunt je
gemakkelijk vergissen in de uitspraken of gedragingen van mensen uit een andere cultuur,
met een (andere) godsdienst of sociaaleconomische achtergrond, en het vergt
verbeeldingskracht om de gevoelens van iemand te begrijpen als je een situatie niet zelf hebt
meegemaakt.
Intellectuele empathie vereist ook dat je de vaardigheid hebt om dingen vanuit het
gezichtspunt van de ander te beredeneren en te begrijpen. Mensen maken regelmatig de
fout te geloven dat de wijze waarop zij dingen zien, ook de wijze is waarop de dingen echt
zijn of gebeuren.
Intellectuele integriteit
Intellectuele integriteit betekent dat je consistent bent in je denkwijzen, zoals helderheid,
nauwkeurigheid en volledigheid – en dat je voor jezelf dezelfde kwaliteitseisen hanteert als
die je voor anderen hanteert. Mensen zijn van nature erg inconsistent. Mensen die niet
kritisch denken hebben de neiging om hun eigen ideeën te overwaarderen en de mensen te
overschatten die achter hun ideeën staan; de mensen die een andere overtuiging hebben,
worden vaak scherp veroordeeld. Met deze wetenschap zullen mensen die kritisch denken
hun eigen redeneringen net zo snel en grondig in twijfel trekken als dat ze dat doen met
andermans redeneringen. Mensen die kritisch denken geven de tegenstrijdigheden en fouten
in hun gedachten en handelen eerlijk toe.
Intellectueel doorzettingsvermogen
Intellectueel doorzettingsvermogen is het gevoel dat je je gedurende langere tijd moet
inspannen om antwoord te krijgen op verwarrende en onbeantwoorde vragen om zo inzicht
en begrip te verkrijgen.
Openstaan voor het onderzoeken van gedachten en meningen: voor verpleegkundigen
betekent dit dat ze de meest efficiënte oplossingen voor patiënten problemen moeten vinden
en zich niet tevredenstellen met makkelijke, voor de hand liggende routineoplossingen.
