Samenvatting Methodiek Oudergericht Pedagogisch Adviseren
Inleiding
Oudergericht Pedagogisch Adviseren (OPAd) past uitstekend in een tijd waarin participatie en eigen
kracht richtinggevende termen zijn. OPAd laat de regie waar die ligt, namelijk bij de ouders. Bij de
visie van OPAd staat de ouder centraal:
De ouder heeft een vraag, de ouder is degene die met het kind omgaat en de ouder is
degene die met het antwoord op de vraag verder gaat.
De ouder is deskundig over zijn eigen kind.
Dat een ouder vastloopt, heeft in de regel weinig te maken met een gebrek aan inzicht of
vaardigheden, maar met de moeite om zijn handelen aan te passen aan de veranderende
vragen waarvoor zijn kind hem stelt.
De OPAd-methodiek is gericht op samenwerking met de ouder. Samenwerking houdt in dat er sprake
is van twee partijen die samenwerken. Dit betekent dat de hulpverlener de ouder als partij ziet en de
deskundigheid van de ouder ten aanzien van de opvoeding van zijn kind exploreert. Hoewel ze bij
OPAd niet kindgericht werken, gaan ze in deze methodiek uit van een kinddeskundige hulpverlener.
Kindkennis is belangrijk om ideeën te kunnen aandragen over wat speelt bij het kind, ze zien het veel
meer als bagage van de hulpverlener die hij als algemene kennis kan inzetten. Naast kindkennis is
ook kennis van het ouderschap nodig.
3 bouwstenen van Oudergericht Pedagogisch adviseren zijn: Oudergericht, samenwerkingsgericht en
competentiegericht.
1
,Hoofdstuk 1 Oudergericht adviseren
1.1 Kindgericht en oudergericht adviseren
Denkstappen kindgericht advies: als een kind ongewenst gedrag vertoont, sluit een ouder niet goed
aan bij wat het kind vraagt. De ouder heeft dan informatie nodig over het kind en instructies over
opvoedend handelen. Kindadvies maakt de ouder tot object. De ouder is het adres voor informatie
en advies zodat het beter gaat met subject kind.
Oudergericht advies stelt de ouder centraal. Niet als instrument dat moet zorgen voor een goede
ontwikkeling van het kind, maar als persoon, als wie hij is, wat hij wil en hoe hij de situatie ervaart.
De oudergerichte begeleider richt zich op het denken voelen en doen van de ouder vanuit de vraag:
wat helpt deze ouder om antwoord te vinden op zijn vraag om weer te kunnen aansluiten bij het
kind. Oudergericht advies sluit aan bij de beleving van de ouder als subject. In oudergericht advies
brengt de ouder zijn beleving van de lastige opvoedsituatie in. Dit helpt de ouder om opnieuw vanuit
afstand (de metapositie) naar zijn handelen te kijken en van daaruit mogelijk al tot andere inzichten
te komen. Oudergericht advies laat de verantwoordelijkheid voor het opvoeden bij de ouder, en sluit
aan bij de beleving, kennis en vaardigheden van de ouders. Werken vanuit een ouderbegeleidende
positie neemt niet weg dat kindkennis over leeftijdpassend gedrag belangrijk blijft om te kunnen
aanbieden aan de ouder. De inbreng van die kennis heeft vooral tot doel aanvullende informatie te
bieden en de ouder vanuit een wat breder en algemener kader opnieuw naar zijn kind te laten kijken.
We passen de informatie aan de behoefte van de ouder aan (oudergericht).
1.2 De beleving van de ouder centraal
Het werkterrein van de oudergerichte begeleider is de beleving van de ouder. Dit uitgangspunt is
afgeleid uit het theoretisch kader van het neurolinguïstisch programma (NLP). In NLP sluit de
hulpverlener aan bij de beleving van de cliënt. Ieder mens heeft zijn eigen beeld van de werkelijkheid
gevormd op grond van kennis én ervaring. In de begeleiding zoeken we aansluiting bij de
werkelijkheid van de ouder. In NLP-termen heet dit: de structuur van de subjectieve ervaring. Ook het
doel van oudergericht advies is subjectief. De cliënt bepaalt wat hij met de hulpverlening wil
bereiken. Er is geen objectief goed antwoord op de opvoedingsvraag.
Er is ook een belangrijk verschil tussen oudergericht pedagogisch adviseren en NLP. NLP is een
therapeutisch model en gaat over de cliënt zelf die ten aanzien van zichzelf de enige deskundige is.
Pedagogisch advies gaat over het handelen van de ouder ten opzichte van het kind.
Alleen kennis en vaardigheden die bij de ouder passen worden samen met de aanwezige
competenties ingebouwd in het uiteindelijke advies. De adviseur zal echter niet nalaten vanuit zijn
eigen deskundigheid kennis in te brengen als dit nodig lijkt.
1.3 Deskundigheid van verantwoordelijk-zijn
Kindgerichte adviseurs ervaren vaak dat ouders ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen. Zij concluderen dan dat
ouders niet gemotiveerd zijn. De OPAd gaan we ervan uit dat ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen te maken
heeft met het onvoldoende aansluiten bij de ouders. Uitgangspunt is dat ouders intrinsiek
gemotiveerd zijn om goed te doen als opvoeder. Het is de taak van de adviseur deze motivatie te
koesteren en hierbij aan te sluiten.
2
, Waar komt de motivatie van de ouder vandaan? 2 belangrijke theoretische achtergronden:
1. Gedrag van de cliënt berust op positieve intenties. Zoeken naar de intentie achter het
gedrag en met de cliënt kijken of hij ook bereikt wat hij bedoelde te bereiken (NLP).
2. Het ouderlijk besef van verantwoordelijk-zijn. Het besef van verantwoordelijk-zijn betreft de
diepe intentie, het commitment aan de opdracht en taak om voor dit kind te zorgen, het op
te voeden en de diepe wens te hebben dat het goed met hem gaat.
Bij oudergericht adviseren gaan we uit van de motivatie van de ouder om het goed te doen als
opvoeder. Het vertrouwen in deze motivatie is een basishouding in de benadering van de ouder. Als
de ouder gemotiveerd raakt, zullen we de oorzaak zoeken in het proces van adviseren, de houding
van de hulpverlener en in een onvoldoende aansluiten bij de ouder.
Wat maakt dat de ene ouder in vergelijkbare
omstandigheden er wel in slaagt om ‘goed genoeg’ op te
voeden en de andere niet? Alice van der Pas heeft
ontrafeld wat hierin meespeelt en een kader ontwikkeld
dat ons helpt bij het begrijpen van ouders en bij het in
gesprek gaan met ouders over hun opvoedingsvragen.
Verschillende begrippen die een theoretisch kader geven
aan de ouderbegeleidende positie helpt ons om te
taxeren wat maakt dat het opvoeden van de ouders
stagneert en een strategie uit te stippelen voor de
ondersteuning die de ouder van ons nodig heeft.
1.4 Werkvloer
Alice van der Pas onderscheidt in haar theorie ‘de werkvloer’ – het terrein van het opvoeden zelf –
en factoren om de werkvloer heen die het opvoeden beïnvloeden. De werkvloer is bij uitstek het
terrein voor het pedagogisch adviseren. Advies gaat vooral over het handelen van de ouder op de
werkvloer, zijn kijk op het kind, de vaardigheden die de ouder inzet en de keuzes die de ouder in het
handelen maakt.
1.5 Basisvaardigheden
Alice van de Pas introduceert basisvaardigheden als het gereedschap van het handelen van de
ouder. OPAd gebuikt een andere ‘set’ van basisvaardigheden dan Alice. OPAd hanteert als set van
basisvaardigheden:
Verzorgen: Alle verzorgende activiteiten van een ouders (eten en drinken geven, fysieke
veiligheid zoals traphekje plaatsen).
Contact maken: Alles wat de ouder doet naar het kind toe om zijn liefde, genegenheid,
belangstelling, erkenning en waardering te uiten (knuffelen, praatjes maken, iets samen
doen, aandacht). Bij opvoedingsadvies zie je vaak dat contact maken ontbreekt als een ouder
een vraag heeft waarin het kind niet luistert. Komt ook veel voor als het om pubers gaat.
Structuur bieden: Diverse vormen van duidelijkheid geven aan een kind (herkenbare
dagstructuur, vaste regels, vóór activiteit duidelijkheid verschaffen wat er gaat gebeuren en
wat er verwacht wordt).
3
Inleiding
Oudergericht Pedagogisch Adviseren (OPAd) past uitstekend in een tijd waarin participatie en eigen
kracht richtinggevende termen zijn. OPAd laat de regie waar die ligt, namelijk bij de ouders. Bij de
visie van OPAd staat de ouder centraal:
De ouder heeft een vraag, de ouder is degene die met het kind omgaat en de ouder is
degene die met het antwoord op de vraag verder gaat.
De ouder is deskundig over zijn eigen kind.
Dat een ouder vastloopt, heeft in de regel weinig te maken met een gebrek aan inzicht of
vaardigheden, maar met de moeite om zijn handelen aan te passen aan de veranderende
vragen waarvoor zijn kind hem stelt.
De OPAd-methodiek is gericht op samenwerking met de ouder. Samenwerking houdt in dat er sprake
is van twee partijen die samenwerken. Dit betekent dat de hulpverlener de ouder als partij ziet en de
deskundigheid van de ouder ten aanzien van de opvoeding van zijn kind exploreert. Hoewel ze bij
OPAd niet kindgericht werken, gaan ze in deze methodiek uit van een kinddeskundige hulpverlener.
Kindkennis is belangrijk om ideeën te kunnen aandragen over wat speelt bij het kind, ze zien het veel
meer als bagage van de hulpverlener die hij als algemene kennis kan inzetten. Naast kindkennis is
ook kennis van het ouderschap nodig.
3 bouwstenen van Oudergericht Pedagogisch adviseren zijn: Oudergericht, samenwerkingsgericht en
competentiegericht.
1
,Hoofdstuk 1 Oudergericht adviseren
1.1 Kindgericht en oudergericht adviseren
Denkstappen kindgericht advies: als een kind ongewenst gedrag vertoont, sluit een ouder niet goed
aan bij wat het kind vraagt. De ouder heeft dan informatie nodig over het kind en instructies over
opvoedend handelen. Kindadvies maakt de ouder tot object. De ouder is het adres voor informatie
en advies zodat het beter gaat met subject kind.
Oudergericht advies stelt de ouder centraal. Niet als instrument dat moet zorgen voor een goede
ontwikkeling van het kind, maar als persoon, als wie hij is, wat hij wil en hoe hij de situatie ervaart.
De oudergerichte begeleider richt zich op het denken voelen en doen van de ouder vanuit de vraag:
wat helpt deze ouder om antwoord te vinden op zijn vraag om weer te kunnen aansluiten bij het
kind. Oudergericht advies sluit aan bij de beleving van de ouder als subject. In oudergericht advies
brengt de ouder zijn beleving van de lastige opvoedsituatie in. Dit helpt de ouder om opnieuw vanuit
afstand (de metapositie) naar zijn handelen te kijken en van daaruit mogelijk al tot andere inzichten
te komen. Oudergericht advies laat de verantwoordelijkheid voor het opvoeden bij de ouder, en sluit
aan bij de beleving, kennis en vaardigheden van de ouders. Werken vanuit een ouderbegeleidende
positie neemt niet weg dat kindkennis over leeftijdpassend gedrag belangrijk blijft om te kunnen
aanbieden aan de ouder. De inbreng van die kennis heeft vooral tot doel aanvullende informatie te
bieden en de ouder vanuit een wat breder en algemener kader opnieuw naar zijn kind te laten kijken.
We passen de informatie aan de behoefte van de ouder aan (oudergericht).
1.2 De beleving van de ouder centraal
Het werkterrein van de oudergerichte begeleider is de beleving van de ouder. Dit uitgangspunt is
afgeleid uit het theoretisch kader van het neurolinguïstisch programma (NLP). In NLP sluit de
hulpverlener aan bij de beleving van de cliënt. Ieder mens heeft zijn eigen beeld van de werkelijkheid
gevormd op grond van kennis én ervaring. In de begeleiding zoeken we aansluiting bij de
werkelijkheid van de ouder. In NLP-termen heet dit: de structuur van de subjectieve ervaring. Ook het
doel van oudergericht advies is subjectief. De cliënt bepaalt wat hij met de hulpverlening wil
bereiken. Er is geen objectief goed antwoord op de opvoedingsvraag.
Er is ook een belangrijk verschil tussen oudergericht pedagogisch adviseren en NLP. NLP is een
therapeutisch model en gaat over de cliënt zelf die ten aanzien van zichzelf de enige deskundige is.
Pedagogisch advies gaat over het handelen van de ouder ten opzichte van het kind.
Alleen kennis en vaardigheden die bij de ouder passen worden samen met de aanwezige
competenties ingebouwd in het uiteindelijke advies. De adviseur zal echter niet nalaten vanuit zijn
eigen deskundigheid kennis in te brengen als dit nodig lijkt.
1.3 Deskundigheid van verantwoordelijk-zijn
Kindgerichte adviseurs ervaren vaak dat ouders ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen. Zij concluderen dan dat
ouders niet gemotiveerd zijn. De OPAd gaan we ervan uit dat ‘ja’ zeggen en ‘nee’ doen te maken
heeft met het onvoldoende aansluiten bij de ouders. Uitgangspunt is dat ouders intrinsiek
gemotiveerd zijn om goed te doen als opvoeder. Het is de taak van de adviseur deze motivatie te
koesteren en hierbij aan te sluiten.
2
, Waar komt de motivatie van de ouder vandaan? 2 belangrijke theoretische achtergronden:
1. Gedrag van de cliënt berust op positieve intenties. Zoeken naar de intentie achter het
gedrag en met de cliënt kijken of hij ook bereikt wat hij bedoelde te bereiken (NLP).
2. Het ouderlijk besef van verantwoordelijk-zijn. Het besef van verantwoordelijk-zijn betreft de
diepe intentie, het commitment aan de opdracht en taak om voor dit kind te zorgen, het op
te voeden en de diepe wens te hebben dat het goed met hem gaat.
Bij oudergericht adviseren gaan we uit van de motivatie van de ouder om het goed te doen als
opvoeder. Het vertrouwen in deze motivatie is een basishouding in de benadering van de ouder. Als
de ouder gemotiveerd raakt, zullen we de oorzaak zoeken in het proces van adviseren, de houding
van de hulpverlener en in een onvoldoende aansluiten bij de ouder.
Wat maakt dat de ene ouder in vergelijkbare
omstandigheden er wel in slaagt om ‘goed genoeg’ op te
voeden en de andere niet? Alice van der Pas heeft
ontrafeld wat hierin meespeelt en een kader ontwikkeld
dat ons helpt bij het begrijpen van ouders en bij het in
gesprek gaan met ouders over hun opvoedingsvragen.
Verschillende begrippen die een theoretisch kader geven
aan de ouderbegeleidende positie helpt ons om te
taxeren wat maakt dat het opvoeden van de ouders
stagneert en een strategie uit te stippelen voor de
ondersteuning die de ouder van ons nodig heeft.
1.4 Werkvloer
Alice van der Pas onderscheidt in haar theorie ‘de werkvloer’ – het terrein van het opvoeden zelf –
en factoren om de werkvloer heen die het opvoeden beïnvloeden. De werkvloer is bij uitstek het
terrein voor het pedagogisch adviseren. Advies gaat vooral over het handelen van de ouder op de
werkvloer, zijn kijk op het kind, de vaardigheden die de ouder inzet en de keuzes die de ouder in het
handelen maakt.
1.5 Basisvaardigheden
Alice van de Pas introduceert basisvaardigheden als het gereedschap van het handelen van de
ouder. OPAd gebuikt een andere ‘set’ van basisvaardigheden dan Alice. OPAd hanteert als set van
basisvaardigheden:
Verzorgen: Alle verzorgende activiteiten van een ouders (eten en drinken geven, fysieke
veiligheid zoals traphekje plaatsen).
Contact maken: Alles wat de ouder doet naar het kind toe om zijn liefde, genegenheid,
belangstelling, erkenning en waardering te uiten (knuffelen, praatjes maken, iets samen
doen, aandacht). Bij opvoedingsadvies zie je vaak dat contact maken ontbreekt als een ouder
een vraag heeft waarin het kind niet luistert. Komt ook veel voor als het om pubers gaat.
Structuur bieden: Diverse vormen van duidelijkheid geven aan een kind (herkenbare
dagstructuur, vaste regels, vóór activiteit duidelijkheid verschaffen wat er gaat gebeuren en
wat er verwacht wordt).
3
