Samenvatting gezondheidspsychologie
Hoofdstuk 1: Wat is gezondheid?
1.1 Wat is gezondheidspsychologie?
Psychologie
= kan gedefinieerd worden als het wetenschappelijk onderzoek naar mentale, psychosociale en
biologische processen en gedragsmatig functioneren.
- Dit onderzoek vindt plaats door middel van systematische observatie van waarneembaar
gedrag en zelfrapportage.
- Onderzochte onderwerpen zijn: taal, geheugen, concentratie, perceptie, emoties, sociaal
gedrag en gezondheidsgedrag.
- De basis van psychologisch onderzoek wordt gevormd door het elementaire principe dat we
de wereld via zintuiglijke waarneming kunnen leren kennen = empirisme.
Door middel van empirisch onderzoek onderzoeken psychologen de geldigheid van hun
hypothesen en theorieën. Empirische methoden gaan verder dan speculatie, inferentie (=
redenering waarbij een conclusie wordt afgeleid uit één of meer premissen) en redenen en
beogen een feitelijke en systematische analyse van gegevens.
1.1.1 Wat is het verband tussen psychologie en gezondheid?
Een van de belangrijkste doelen van de gezondheidspsychologie (Matazarro) is inzicht krijgen in de
biopsychosociale factoren die belangrijk zijn voor:
- De bevordering en het in stand houden van de gezondheid;
- De verbetering van de gezondheidszorg en het gezondheidsbeleid;
- De preventie en behandeling van ziekte;
- De oorzaken van ziekte.
De gezondheidspsychologie kan gezien worden als een toegepaste wetenschap en hier worden
verschillende doelen onderscheiden:
1. Sommige onderzoeken hebben alleen tot doel te kwantifceren
→ bijvoorbeeld: Als onderzocht wordt hoeveel procent van de middelbareschoolleerlingen
jonger dan 16 jaar alcohol drinkt.
2. Andere onderzoeken gaan beschrijvend te werk
→bijvoorbeeld: Wanneer gekeken wordt naar de basiskenmerken van de
middelbareschoolleerlingen die alcohol drinken.
3. Beschrijvend onderzoek wekt causale vragen op
→ bijvoorbeeld: Welke aspecten van een lage sociaaleconomische status werken riskant
gedrag in de hand?
1
, Door de aanname en houding rond gezondheid te meten, kunnen we, voordat we interventies
ontwikkelen, zicht krijgen op het probleem van voorspellende factoren (H2-5).
Gezondheidspsychologie en andere terreinen
De gezondheidspsychologie is ontstaan uit verschillende terreinen binnen de sociale wetenschappen.
Ze heeft theorieën overgenomen en aangepast die afkomstig zijn van o.a. de sociale psychologie, het
behaviorisme, de cognitieve psychologie en de klinische psychologie. Gezondheidspsychologen
werken meestal niet alleen, maar maken deel uit van interdisciplinaire en multidisciplinaire groepen.
In de gezondheidspsychologie worden veel theorieën uit andere disciplines geïntegreerd, maar enkel
toegepast op ziekte, gezondheid en gezondheidszorg.
De verschillen tussen de gezondheidspsychologie en andere disciplines liggen op het vlak van
methoden van beoordeling, onderzoek, behandeling en interventie.
Medische psychologie Een psychisch probleem is een symptoom van
een achterliggend lichamelijk gebrek. Door het
gebrek weg te nemen kan het symptoom
verdwijnen en kan de patiënt weer gezond
worden (mechanistische visie).
Gedragsgeneeskunde Ziekte heeft vaak te maken met aangeleerde
slechte gewoonten. Gedrag is het resultaat van
een leerproces. Het is dus mogelijk slechte
gewoonten af te leren en goede daarvoor in de
plaats aan te leren. Daardoor kan de patiënt
weer gezond worden.
Psychosomatische geneeskunde Lichaam en geest hebben beide invloed op
ziekte en gezondheid. Vooral als een
lichamelijke oorzaak voor een aandoening
ontbreekt, veronderstelt men dat geestelijke
processen een rol spelen.
Medische sociologie Gezondheid en ziekte moeten in een breder
sociaal perspectief worden geplaatst. Het gezin,
de familie, de woonplaats en de cultuur zijn van
invloed op de gezondheid.
Klinische psychologie Vakgebied dat zich specialiseert in de
diagnostiek en behandeling van mensen met
psychische problemen.
2
Hoofdstuk 1: Wat is gezondheid?
1.1 Wat is gezondheidspsychologie?
Psychologie
= kan gedefinieerd worden als het wetenschappelijk onderzoek naar mentale, psychosociale en
biologische processen en gedragsmatig functioneren.
- Dit onderzoek vindt plaats door middel van systematische observatie van waarneembaar
gedrag en zelfrapportage.
- Onderzochte onderwerpen zijn: taal, geheugen, concentratie, perceptie, emoties, sociaal
gedrag en gezondheidsgedrag.
- De basis van psychologisch onderzoek wordt gevormd door het elementaire principe dat we
de wereld via zintuiglijke waarneming kunnen leren kennen = empirisme.
Door middel van empirisch onderzoek onderzoeken psychologen de geldigheid van hun
hypothesen en theorieën. Empirische methoden gaan verder dan speculatie, inferentie (=
redenering waarbij een conclusie wordt afgeleid uit één of meer premissen) en redenen en
beogen een feitelijke en systematische analyse van gegevens.
1.1.1 Wat is het verband tussen psychologie en gezondheid?
Een van de belangrijkste doelen van de gezondheidspsychologie (Matazarro) is inzicht krijgen in de
biopsychosociale factoren die belangrijk zijn voor:
- De bevordering en het in stand houden van de gezondheid;
- De verbetering van de gezondheidszorg en het gezondheidsbeleid;
- De preventie en behandeling van ziekte;
- De oorzaken van ziekte.
De gezondheidspsychologie kan gezien worden als een toegepaste wetenschap en hier worden
verschillende doelen onderscheiden:
1. Sommige onderzoeken hebben alleen tot doel te kwantifceren
→ bijvoorbeeld: Als onderzocht wordt hoeveel procent van de middelbareschoolleerlingen
jonger dan 16 jaar alcohol drinkt.
2. Andere onderzoeken gaan beschrijvend te werk
→bijvoorbeeld: Wanneer gekeken wordt naar de basiskenmerken van de
middelbareschoolleerlingen die alcohol drinken.
3. Beschrijvend onderzoek wekt causale vragen op
→ bijvoorbeeld: Welke aspecten van een lage sociaaleconomische status werken riskant
gedrag in de hand?
1
, Door de aanname en houding rond gezondheid te meten, kunnen we, voordat we interventies
ontwikkelen, zicht krijgen op het probleem van voorspellende factoren (H2-5).
Gezondheidspsychologie en andere terreinen
De gezondheidspsychologie is ontstaan uit verschillende terreinen binnen de sociale wetenschappen.
Ze heeft theorieën overgenomen en aangepast die afkomstig zijn van o.a. de sociale psychologie, het
behaviorisme, de cognitieve psychologie en de klinische psychologie. Gezondheidspsychologen
werken meestal niet alleen, maar maken deel uit van interdisciplinaire en multidisciplinaire groepen.
In de gezondheidspsychologie worden veel theorieën uit andere disciplines geïntegreerd, maar enkel
toegepast op ziekte, gezondheid en gezondheidszorg.
De verschillen tussen de gezondheidspsychologie en andere disciplines liggen op het vlak van
methoden van beoordeling, onderzoek, behandeling en interventie.
Medische psychologie Een psychisch probleem is een symptoom van
een achterliggend lichamelijk gebrek. Door het
gebrek weg te nemen kan het symptoom
verdwijnen en kan de patiënt weer gezond
worden (mechanistische visie).
Gedragsgeneeskunde Ziekte heeft vaak te maken met aangeleerde
slechte gewoonten. Gedrag is het resultaat van
een leerproces. Het is dus mogelijk slechte
gewoonten af te leren en goede daarvoor in de
plaats aan te leren. Daardoor kan de patiënt
weer gezond worden.
Psychosomatische geneeskunde Lichaam en geest hebben beide invloed op
ziekte en gezondheid. Vooral als een
lichamelijke oorzaak voor een aandoening
ontbreekt, veronderstelt men dat geestelijke
processen een rol spelen.
Medische sociologie Gezondheid en ziekte moeten in een breder
sociaal perspectief worden geplaatst. Het gezin,
de familie, de woonplaats en de cultuur zijn van
invloed op de gezondheid.
Klinische psychologie Vakgebied dat zich specialiseert in de
diagnostiek en behandeling van mensen met
psychische problemen.
2
