Wetenschapsfilosofie
endterm
(425026)
Boekhoofdstukken uit het boek ‘Exploring humans’
Teksten van blackboard
Aanvullingen uit de hoorcolleges: aantekeningen en slides
,Wetenschapsfilosofie Demi Jansen ()
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave............................................................................................................................. 2
Hoorcollege 1................................................................................................................................ 3
Hoorcollege 2................................................................................................................................ 6
Hoorcollege 3.............................................................................................................................. 11
Hoorcollege 4.............................................................................................................................. 14
Hoorcollege 5.............................................................................................................................. 18
Hoorcollege 6.............................................................................................................................. 21
Hoorcollege 7.............................................................................................................................. 24
Hoorcollege 8.............................................................................................................................. 28
Hoorcollege 9.............................................................................................................................. 32
Hoorcollege 10............................................................................................................................ 33
Hoorcollege 11............................................................................................................................ 35
Hoorcollege 12............................................................................................................................ 38
Hoorcollege 13............................................................................................................................ 41
Hoorcollege 14............................................................................................................................ 43
2
,Wetenschapsfilosofie Demi Jansen ()
Hoorcollege 1
Introduction: between scepticism and scientism
Wetenschap is als een bekroonde prestatie van de menselijke geest. Wetenschap heeft veel voor
ons gedaan, althans, voor degene in de rijkere landen. We zien de resultaten van wetenschap
overal: auto’s, gebouwen, ziekenhuizen, telefoons, internet. Wetenschap gaat nog verder. Ze
kunnen nu dingen die vroeger onmogelijk leken. Zo kunnen we tegenwoordig dieren klonen. Maar
denk ook eens aan een MRI-scan, waarbij je een volledig beeld krijgt van het menselijk lichaam.
De wetenschap kent geen grenzen. En iedere wetenschappelijke ontdekking leidt tot nieuwe
mysteries.
Ook zijn er dingen waarvan onderzoekers zeggen dat ze waar zijn, ook al is er geen bewijs voor,
zoals bijvoorbeeld:
- Wij zijn (niet) de enige in het universum.
- De geest overleeft de dood (niet).
Er zijn veel dingen die we niet weten, en waarschijnlijk ook nooit zullen weten. En misschien…
weten we wel helemaal niks, en zullen we dat nooit doen. Dát is de mening van de sceptici.
Introduction to part 1: philosophy of knowledge
Hoe komen we aan onze kennis en hoe kunnen we deze kennis rechtvaardigen?
- Rationalisme = kennis komt vanuit ons verstand.
- Empirisme = kennis komt vanuit onze zintuigen.
Wetenschapsfilosofie is de filosofische reflectie op wat wetenschap is, doet en aan kennis
genereert. We hebben wel een idee van wat wetenschap is, maar we hebben geen helder
antwoord. Dat wil zeggen, we gebruiken het woord wel goed en kunnen mensen erop wijzen als
zij het verkeerd gebruiken, maar een precies antwoord op wat wetenschap is blijft uit.
Hoofdstuk 1. Out of the cave: rationalism and empiricism in antiquity
1.1 Introduction
Socrates (470-399 voor Christus) vroeg zich af wat kennis is. Hiermee begon hij de lange
geschiedenis van de filosofie van wetenschap en filosofie van kennis (epistemology). Op dit
moment zoeken we nog steeds naar een antwoord op de vraag wat kennis is, maar kijkt de
kennisleer ook naar de vragen:
- Wat is (zekere) kennis?
- Hoe kunnen we die kennis rechtvaardigen?
- Wat is de bron van kennis? Via welke methoden verkrijgen we kennis?
Scepticisme: ‘’Perhaps the conclusion must even be that we do not know anything at all and
never will.’’
We kennen twee perspectieven die men kan innemen wat betreft deze kwesties:
- Rationalisme:
o Centrale bewering: kennis komt voort uit het gebruiken van ons verstand (ratio).
o Geassocieerde beweging: Er bestaat ingeboren kennis (=nativisme).
- Empirisme:
o Centrale bewering: kennis komt voor uit het gebruik van onze zintuigen .
o Common sense opvatting: als je wilt weten hoe iets ziet, moet je kijken.
o Geassocieerde bewering: als alle kennis uit de ervaring via de waarneming
voorkomt, is er geen ingeboren kennis.
3
, Wetenschapsfilosofie Demi Jansen ()
1.2 Plato’s rationalism
De eerste filosoof die we kunnen noemen als rationalist was Plato (427-347 voor Christus):
De bron van kennis is de ratio. Leren is herinneren. We doen geen nieuwe kennis op. Voor je
geboorte had je alle kennis al, maar tijdens de geboorte ben je die vergeten.
Ontologie = het onderzoek naar vragen als waarom is er iets (rather than nothing)? Waar is de
wereld van gemaakt?
Doxa = persoonlijke meningen over hoe dingen zijn.
Episteme = echte kennis van hoe dingen zijn.
Er was een discussie over wat is (being) en wat wordt (becoming).
- Heraclites: we kunnen claimen dat er niks is, alles wordt (‘panta rhei’ = alles stroomt). Hij
gaat ervan uit dat je niet twee keer in dezelfde rivier kunt stappen, omdat de rivier is
veranderd, er stroomt nu ander water dan de vorige keer.
Nothing is, everything changes.
We kunnen dus alleen doxa verwerven, geen epistème.
- Parmenides: alles verandert dan wel, maar dat komt door de manier waarop we naar
dingen kijken, maar het ding op zichzelf blijft hetzelfde. Dus: everything
is, nothing becomes.
Is kennis dan perceptie? We weten dat de tafel wit is, omdat we zien dat ‘ie wit is. Maar dan kan
kennis variëren van moment tot moment, en van persoon tot persoon.
Mensen zien onterecht hun perceptie aan als realiteit. Als je altijd alles in schaduwvorm ziet,
geloof je dat de schaduw het echte object is. Terwijl het echte object toch echt niet de schaduw
is, maar de schaduw maakt. We kunnen dus geen kennis verkrijgen door perceptie, door onze
zintuigen, maar wel door onze capaciteit om te denken te gebruiken.
Plato’s allegorie van de grot:
- Ideeën/vormen bestaan los van ons, in een ideeënwereld/vormenwereld.
- De ziel is verwant aan die ideeën.
- Kennis verwerven is daarmee dus je de ideeën herinneren (=anamnèsis).
Nativisme = mensen bezitten aangeboren ideeën, gelijk al bij de geboorte.
1.3 Aristoteles empiricism
Empiristen komen met hele andere antwoorden dan rationalisten. Zij bekijken kennis vanuit
sensorische ervaringen. Onze zintuigen brengen ons in contact met de wereld.
Empiristisch (empirisme) is niet hetzelfde als empirisch (wetenschappelijke methode)!
Volgens Aristoteles is er maar 1 wereld: de natural wereld waarin we leven. Deze wereld kunnen
we met onze zintuigen waarnemen.
We worden geboren zonder kennis. Als een leeg en wit papier (tabula rasa). Daar worden
ervaringen en impressies op ontvangen, en zo wordt het een beschreven blad. Er is dus geen
ingeboren kennis.
Maar hoe kom je dan bij een universeel, abstract begrip? (zoals stoel, voor alle individuele
stoelen)
- Via inductie
o Neem een algemene en abstracte uitspraak
o Op basis van een aantal waarnemingen waarin A is B, concluderen als A altijd B
is.
Het probleem bij inductie is dat we niet zeker weten of dat die bewering wel klopt. We
hebben louter een correlatie.
Oplossing: gebruik intuïtieve inductie (=inzicht, dus rationalistisch element). Via je
onfeilbare intellectuele capaciteit kan je inzien dat het de noodzakelijke waarheid is.
4
endterm
(425026)
Boekhoofdstukken uit het boek ‘Exploring humans’
Teksten van blackboard
Aanvullingen uit de hoorcolleges: aantekeningen en slides
,Wetenschapsfilosofie Demi Jansen ()
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave............................................................................................................................. 2
Hoorcollege 1................................................................................................................................ 3
Hoorcollege 2................................................................................................................................ 6
Hoorcollege 3.............................................................................................................................. 11
Hoorcollege 4.............................................................................................................................. 14
Hoorcollege 5.............................................................................................................................. 18
Hoorcollege 6.............................................................................................................................. 21
Hoorcollege 7.............................................................................................................................. 24
Hoorcollege 8.............................................................................................................................. 28
Hoorcollege 9.............................................................................................................................. 32
Hoorcollege 10............................................................................................................................ 33
Hoorcollege 11............................................................................................................................ 35
Hoorcollege 12............................................................................................................................ 38
Hoorcollege 13............................................................................................................................ 41
Hoorcollege 14............................................................................................................................ 43
2
,Wetenschapsfilosofie Demi Jansen ()
Hoorcollege 1
Introduction: between scepticism and scientism
Wetenschap is als een bekroonde prestatie van de menselijke geest. Wetenschap heeft veel voor
ons gedaan, althans, voor degene in de rijkere landen. We zien de resultaten van wetenschap
overal: auto’s, gebouwen, ziekenhuizen, telefoons, internet. Wetenschap gaat nog verder. Ze
kunnen nu dingen die vroeger onmogelijk leken. Zo kunnen we tegenwoordig dieren klonen. Maar
denk ook eens aan een MRI-scan, waarbij je een volledig beeld krijgt van het menselijk lichaam.
De wetenschap kent geen grenzen. En iedere wetenschappelijke ontdekking leidt tot nieuwe
mysteries.
Ook zijn er dingen waarvan onderzoekers zeggen dat ze waar zijn, ook al is er geen bewijs voor,
zoals bijvoorbeeld:
- Wij zijn (niet) de enige in het universum.
- De geest overleeft de dood (niet).
Er zijn veel dingen die we niet weten, en waarschijnlijk ook nooit zullen weten. En misschien…
weten we wel helemaal niks, en zullen we dat nooit doen. Dát is de mening van de sceptici.
Introduction to part 1: philosophy of knowledge
Hoe komen we aan onze kennis en hoe kunnen we deze kennis rechtvaardigen?
- Rationalisme = kennis komt vanuit ons verstand.
- Empirisme = kennis komt vanuit onze zintuigen.
Wetenschapsfilosofie is de filosofische reflectie op wat wetenschap is, doet en aan kennis
genereert. We hebben wel een idee van wat wetenschap is, maar we hebben geen helder
antwoord. Dat wil zeggen, we gebruiken het woord wel goed en kunnen mensen erop wijzen als
zij het verkeerd gebruiken, maar een precies antwoord op wat wetenschap is blijft uit.
Hoofdstuk 1. Out of the cave: rationalism and empiricism in antiquity
1.1 Introduction
Socrates (470-399 voor Christus) vroeg zich af wat kennis is. Hiermee begon hij de lange
geschiedenis van de filosofie van wetenschap en filosofie van kennis (epistemology). Op dit
moment zoeken we nog steeds naar een antwoord op de vraag wat kennis is, maar kijkt de
kennisleer ook naar de vragen:
- Wat is (zekere) kennis?
- Hoe kunnen we die kennis rechtvaardigen?
- Wat is de bron van kennis? Via welke methoden verkrijgen we kennis?
Scepticisme: ‘’Perhaps the conclusion must even be that we do not know anything at all and
never will.’’
We kennen twee perspectieven die men kan innemen wat betreft deze kwesties:
- Rationalisme:
o Centrale bewering: kennis komt voort uit het gebruiken van ons verstand (ratio).
o Geassocieerde beweging: Er bestaat ingeboren kennis (=nativisme).
- Empirisme:
o Centrale bewering: kennis komt voor uit het gebruik van onze zintuigen .
o Common sense opvatting: als je wilt weten hoe iets ziet, moet je kijken.
o Geassocieerde bewering: als alle kennis uit de ervaring via de waarneming
voorkomt, is er geen ingeboren kennis.
3
, Wetenschapsfilosofie Demi Jansen ()
1.2 Plato’s rationalism
De eerste filosoof die we kunnen noemen als rationalist was Plato (427-347 voor Christus):
De bron van kennis is de ratio. Leren is herinneren. We doen geen nieuwe kennis op. Voor je
geboorte had je alle kennis al, maar tijdens de geboorte ben je die vergeten.
Ontologie = het onderzoek naar vragen als waarom is er iets (rather than nothing)? Waar is de
wereld van gemaakt?
Doxa = persoonlijke meningen over hoe dingen zijn.
Episteme = echte kennis van hoe dingen zijn.
Er was een discussie over wat is (being) en wat wordt (becoming).
- Heraclites: we kunnen claimen dat er niks is, alles wordt (‘panta rhei’ = alles stroomt). Hij
gaat ervan uit dat je niet twee keer in dezelfde rivier kunt stappen, omdat de rivier is
veranderd, er stroomt nu ander water dan de vorige keer.
Nothing is, everything changes.
We kunnen dus alleen doxa verwerven, geen epistème.
- Parmenides: alles verandert dan wel, maar dat komt door de manier waarop we naar
dingen kijken, maar het ding op zichzelf blijft hetzelfde. Dus: everything
is, nothing becomes.
Is kennis dan perceptie? We weten dat de tafel wit is, omdat we zien dat ‘ie wit is. Maar dan kan
kennis variëren van moment tot moment, en van persoon tot persoon.
Mensen zien onterecht hun perceptie aan als realiteit. Als je altijd alles in schaduwvorm ziet,
geloof je dat de schaduw het echte object is. Terwijl het echte object toch echt niet de schaduw
is, maar de schaduw maakt. We kunnen dus geen kennis verkrijgen door perceptie, door onze
zintuigen, maar wel door onze capaciteit om te denken te gebruiken.
Plato’s allegorie van de grot:
- Ideeën/vormen bestaan los van ons, in een ideeënwereld/vormenwereld.
- De ziel is verwant aan die ideeën.
- Kennis verwerven is daarmee dus je de ideeën herinneren (=anamnèsis).
Nativisme = mensen bezitten aangeboren ideeën, gelijk al bij de geboorte.
1.3 Aristoteles empiricism
Empiristen komen met hele andere antwoorden dan rationalisten. Zij bekijken kennis vanuit
sensorische ervaringen. Onze zintuigen brengen ons in contact met de wereld.
Empiristisch (empirisme) is niet hetzelfde als empirisch (wetenschappelijke methode)!
Volgens Aristoteles is er maar 1 wereld: de natural wereld waarin we leven. Deze wereld kunnen
we met onze zintuigen waarnemen.
We worden geboren zonder kennis. Als een leeg en wit papier (tabula rasa). Daar worden
ervaringen en impressies op ontvangen, en zo wordt het een beschreven blad. Er is dus geen
ingeboren kennis.
Maar hoe kom je dan bij een universeel, abstract begrip? (zoals stoel, voor alle individuele
stoelen)
- Via inductie
o Neem een algemene en abstracte uitspraak
o Op basis van een aantal waarnemingen waarin A is B, concluderen als A altijd B
is.
Het probleem bij inductie is dat we niet zeker weten of dat die bewering wel klopt. We
hebben louter een correlatie.
Oplossing: gebruik intuïtieve inductie (=inzicht, dus rationalistisch element). Via je
onfeilbare intellectuele capaciteit kan je inzien dat het de noodzakelijke waarheid is.
4
