Overheidsbeleid. Een inleiding in de beleidswetenschap.
Hoogerwerf en Herweijer
Hoofdstuk 1: Beleid, processen en effecten
1.1 Beleid en beleidswetenschap
Beleidswetenschap studie van de inhoud, processen en effecten van beleid in hun politieke en
maatschappelijke omgeving. Les 1: Beleidsbesluitvorming is mensenwerk. Les 2: meer ‘powering’
dan ‘puzzling’. Les 3: grote rol van toeval. Beleid in bestuurskunde is ongeveer hetzelfde als
strategie in organisatiewetenschap en bedrijfskunde.
1.2 De beleidsinhoud
Beleid = streven naar het bereiken van bepaalde doeleinden met bepaalde middelen en bepaalde
tijdskeuzes. Beleid omvat zowel activiteiten als denkbeelden, dus zowel gedragingen als
opvattingen.
1.3 Het beleidsproces
Kenmerken voor een proces zijn dynamiek, wederzijdse beïnvloeding tussen factoren, opeenvolging
van gebeurtenissen en een herkenbaar verloop van de opeenvolging van de gebeurtenissen. Een
beleidsproces dat op een overheidsbeleid betrekking heeft, maakt deel uit van de politieke
kringloop die zich tussen het politieke systeem en zijn omgeving afspeelt. Politiek systeem: geheel
van opvattingen, gedragingen en posities voor zover die tot doel hebben de inhoud, processen en
effecten van het overheidsbeleid te beïnvloeden. Binnen het politieke systeem opereert een groot
aantal politiek actieve personen en groeperingen politieke actoren. Tot de omgeving van het
Nederlandse politieke systeem behoren de nationale en internationale omgeving. De politieke
invloeden die vanuit de omgeving op het politieke systeem inwerken resulteren in aanvoer (input).
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen eisen (beleidsvoorkeuren) en steun. Eisen komen voort
uit behoeften. Een belangrijke rol bij het articuleren van eisen spelen de sluiswachters. De eisen en
steun die samen de aanvoer voor het politieke systeem vormen, kunnen binnen het systeem
worden omgezet in overheidsbeleid. De gekozen maatregelen zijn dan te beschouwen als de
beleidsprestaties (output) van het politieke systeem. Het proces van het al dan niet omzetten van
eisen en steun in een overheidsbeleid noemen we het beleidsproces.
Beleidsproces: (A) agendavorming; (B) beleidsvoorbereiding; (C) beleidsbepaling (besluitvorming);
(D) beleidsinvoering en –uitvoering (implementatie); (E) naleving van beleid en
beleidshandhaving; (F) beleidsevaluatie.
1.5 Het beheer van de beleidsorganisatie
Extern gericht = betreffen bepaalde aspecten van de maatschappij. Intern gericht = zorg voor
financiën, personeel, informatievoorziening, automatisering en andere aspecten van de eigen
organisatie beheer of management. Primair = wezenlijke taken, de activiteiten die rechtstreeks
bijdragen aan de centrale doeleinden van de organisatie. Secundair = bijkomende of
ondersteunende taken. Het intern gerichte beleid wordt ook wel beheer of management genoemd.
1 Samenvatting Beleid en besluitvorming deel 1
, 1.6 Verandering van beleid op lange termijn
Bij het onderzoek naar de verandering van beleid op de lange termijn dringen zich onder meer vier
belangrijke gezichtspunten op, waaronder men deze ontwikkeling kan bezien. Deze aspecten zijn:
(1) rationalisering: toename van de houdbaarheid van de argumentatie en van de doelgerichtheid,
doeltreffendheid en doelmatigheid; (2) democratisering: toename van de mate van democratie; (3)
differentiatie: toename van de verscheidenheid, specialisatie en taakverdeling; (4) integratie:
groeiende inspanning om de zich verzelfstandigende delen en elementen tot een samenhangend
geheel te verenigen.
Beleid heeft twee gezichten. Het is niet alleen een samenspel van doeleinden, middelen en
tijdskeuzes. Het is tegelijk ook een antwoord op een probleem. Probleem = discrepantie tussen een
maatstaf en een voorstelling van een bestaande of verwachte situatie.
2 Samenvatting Beleid en besluitvorming deel 1
Hoogerwerf en Herweijer
Hoofdstuk 1: Beleid, processen en effecten
1.1 Beleid en beleidswetenschap
Beleidswetenschap studie van de inhoud, processen en effecten van beleid in hun politieke en
maatschappelijke omgeving. Les 1: Beleidsbesluitvorming is mensenwerk. Les 2: meer ‘powering’
dan ‘puzzling’. Les 3: grote rol van toeval. Beleid in bestuurskunde is ongeveer hetzelfde als
strategie in organisatiewetenschap en bedrijfskunde.
1.2 De beleidsinhoud
Beleid = streven naar het bereiken van bepaalde doeleinden met bepaalde middelen en bepaalde
tijdskeuzes. Beleid omvat zowel activiteiten als denkbeelden, dus zowel gedragingen als
opvattingen.
1.3 Het beleidsproces
Kenmerken voor een proces zijn dynamiek, wederzijdse beïnvloeding tussen factoren, opeenvolging
van gebeurtenissen en een herkenbaar verloop van de opeenvolging van de gebeurtenissen. Een
beleidsproces dat op een overheidsbeleid betrekking heeft, maakt deel uit van de politieke
kringloop die zich tussen het politieke systeem en zijn omgeving afspeelt. Politiek systeem: geheel
van opvattingen, gedragingen en posities voor zover die tot doel hebben de inhoud, processen en
effecten van het overheidsbeleid te beïnvloeden. Binnen het politieke systeem opereert een groot
aantal politiek actieve personen en groeperingen politieke actoren. Tot de omgeving van het
Nederlandse politieke systeem behoren de nationale en internationale omgeving. De politieke
invloeden die vanuit de omgeving op het politieke systeem inwerken resulteren in aanvoer (input).
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen eisen (beleidsvoorkeuren) en steun. Eisen komen voort
uit behoeften. Een belangrijke rol bij het articuleren van eisen spelen de sluiswachters. De eisen en
steun die samen de aanvoer voor het politieke systeem vormen, kunnen binnen het systeem
worden omgezet in overheidsbeleid. De gekozen maatregelen zijn dan te beschouwen als de
beleidsprestaties (output) van het politieke systeem. Het proces van het al dan niet omzetten van
eisen en steun in een overheidsbeleid noemen we het beleidsproces.
Beleidsproces: (A) agendavorming; (B) beleidsvoorbereiding; (C) beleidsbepaling (besluitvorming);
(D) beleidsinvoering en –uitvoering (implementatie); (E) naleving van beleid en
beleidshandhaving; (F) beleidsevaluatie.
1.5 Het beheer van de beleidsorganisatie
Extern gericht = betreffen bepaalde aspecten van de maatschappij. Intern gericht = zorg voor
financiën, personeel, informatievoorziening, automatisering en andere aspecten van de eigen
organisatie beheer of management. Primair = wezenlijke taken, de activiteiten die rechtstreeks
bijdragen aan de centrale doeleinden van de organisatie. Secundair = bijkomende of
ondersteunende taken. Het intern gerichte beleid wordt ook wel beheer of management genoemd.
1 Samenvatting Beleid en besluitvorming deel 1
, 1.6 Verandering van beleid op lange termijn
Bij het onderzoek naar de verandering van beleid op de lange termijn dringen zich onder meer vier
belangrijke gezichtspunten op, waaronder men deze ontwikkeling kan bezien. Deze aspecten zijn:
(1) rationalisering: toename van de houdbaarheid van de argumentatie en van de doelgerichtheid,
doeltreffendheid en doelmatigheid; (2) democratisering: toename van de mate van democratie; (3)
differentiatie: toename van de verscheidenheid, specialisatie en taakverdeling; (4) integratie:
groeiende inspanning om de zich verzelfstandigende delen en elementen tot een samenhangend
geheel te verenigen.
Beleid heeft twee gezichten. Het is niet alleen een samenspel van doeleinden, middelen en
tijdskeuzes. Het is tegelijk ook een antwoord op een probleem. Probleem = discrepantie tussen een
maatstaf en een voorstelling van een bestaande of verwachte situatie.
2 Samenvatting Beleid en besluitvorming deel 1
